U và ung thư khác nhau như thế nào?
Trong y học, u và ung thư đều dùng để chỉ những khối bất thường trong cơ thể, nhưng hai thuật ngữ này không hoàn toàn giống nhau.
Trên thực tế, chúng thường bị sử dụng lẫn lộn, không chỉ trong môi trường sống hằng ngày, mà đôi khi ngay cả trong môi trường y tế.
Một số bác sĩ có thể dùng các cách nói giảm nhẹ như "u", "khối", "tổn thương" hay "đốm" để nói về ung thư, khiến người bệnh gặp khó khăn trong việc hiểu rõ tình trạng sức khỏe của mình.
Vậy u (tumour) khác gì ung thư (cancer), và vì sao việc dùng đúng thuật ngữ lại quan trọng?
U là gì?
Theo định nghĩa của Từ điển Oxford, u là thuật ngữ dùng để chỉ các khối hoặc vùng sưng bất thường xuất hiện trong hoặc trên cơ thể.
Các khối u có thể hình thành ở hầu hết mọi mô, từ mỡ, cơ, xương, thần kinh đến các tuyến trong hệ thống nội tiết.
Điều quan trọng là không phải mọi khối u đều là ung thư. U được chia thành hai nhóm chính: u lành tính và u ác tính.
U lành tính không phải ung thư. Một số u lành hoàn toàn không gây hại và không cần điều trị, chẳng hạn như u mỡ dưới da hay u mạch máu thường có màu đỏ tím giống bớt bẩm sinh.
Tuy nhiên, có những u lành vẫn gây vấn đề do vị trí hoặc chức năng của chúng. Ví dụ, u xơ tử cung có thể gây rong kinh, còn u tuyến yên lành tính có thể làm tăng sản xuất hormone.
Dù không phải ung thư, những trường hợp này vẫn có thể nguy hiểm và đôi khi cần can thiệp phẫu thuật.
Ung thư là gì?
Ung thư xuất hiện khi các tế bào bình thường tích lũy những thay đổi di truyền, gọi là đột biến, khiến chúng thoát khỏi cơ chế kiểm soát tự nhiên của cơ thể.
Từ hơn 25 năm trước, giới khoa học đã mô tả các đặc trưng cơ bản của ung thư, bao gồm sự phát triển tế bào không kiểm soát và cơ chế tránh né hệ miễn dịch.
Điểm then chốt phân biệt ung thư với u lành tính là khả năng xâm lấn mô xung quanh và lan sang các cơ quan khác, hay còn gọi là di căn. Những đặc điểm này chỉ xuất hiện ở u ác tính, tức ung thư.
Nhiều ung thư ở các cơ quan có cấu trúc đặc như vú, da hay phổi thường tạo thành khối và vì thế được gọi là u ác tính.
Tuy nhiên, không phải ung thư nào cũng tạo khối. Các ung thư máu như bệnh bạch cầu thường không hình thành khối u rõ rệt.
.jpg)
U và ung thư được phát hiện như thế nào?
Cả u và ung thư đều có thể biểu hiện bằng những khối bất thường, do người bệnh tự phát hiện hoặc được phát hiện khi đi khám vì một triệu chứng nào đó, chẳng hạn khó nuốt hoặc đau kéo dài.
Triệu chứng cụ thể phụ thuộc vào vị trí khối u và loại tế bào cấu thành. Ví dụ, các khối u ở đường tiêu hóa có thể gây triệu chứng do làm hẹp hoặc tắc lòng ống tiêu hóa.
Để chẩn đoán chính xác, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, CT hoặc MRI. Trong nhiều trường hợp, cần lấy mẫu mô bằng kim hoặc phẫu thuật để bác sĩ giải phẫu bệnh quan sát dưới kính hiển vi và xác định khối đó là lành tính hay ác tính.
Cách điều trị u và ung thư khác nhau ra sao?
Một số u lành và ung thư có thể được điều trị theo cách giống nhau, chẳng hạn phẫu thuật cắt bỏ u màng não lành tính hoặc ung thư da dạng tế bào đáy. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, cách tiếp cận lại rất khác nhau.
Ung thư có nguy cơ lan rộng và ở giai đoạn muộn có thể đe dọa tính mạng, vì vậy việc điều trị thường phức tạp hơn và cần can thiệp kịp thời.
Điều trị ung thư có thể bao gồm phẫu thuật, xạ trị và các phương pháp điều trị toàn thân như hóa trị, tác động đến toàn bộ cơ thể.
Vì sao cần dùng đúng thuật ngữ?
Việc sử dụng thuật ngữ u và ung thư không chính xác hoặc mơ hồ có thể gây nhầm lẫn và khiến người bệnh hiểu sai.
Một phần nguyên nhân là do từ ung thư thường gắn liền với nỗi sợ bệnh nặng và tử vong, dù trên thực tế nhiều loại ung thư hiện nay có khả năng chữa trị và hồi phục tốt.
Một nghiên cứu cho thấy chưa đến một nửa số bệnh nhân hiểu rằng bác sĩ đang nói đến ung thư khi sử dụng các từ như u, khối hay tổn thương. Ngôn ngữ không rõ ràng trong giao tiếp y tế có thể làm tăng lo lắng, hiểu nhầm và cản trở quá trình ra quyết định điều trị.
*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.
Tóm lại
U và ung thư khác nhau ở những điểm nào?
U và ung thư không phải là hai khái niệm có thể dùng thay thế cho nhau.
Các ung thư dạng đặc là u, và u ác tính chính là ung thư. Tuy nhiên, không phải mọi khối u đều là ung thư, và không phải mọi ung thư đều tạo thành khối u.
Việc phân biệt rõ ràng hai khái niệm này giúp người bệnh hiểu đúng tình trạng sức khỏe của mình và đưa ra quyết định điều trị phù hợp hơn.