Thần y giải độc lá ngón của biên giới Nghệ An

Ở xã biên giới Tri Lễ (Nghệ An), bác sĩ Lê Anh Đức là cái tên gần như ai cũng biết. Không chỉ là một bác sĩ quân y, anh còn được nhiều người gọi bằng cái tên đầy trân trọng là thần y.

Người bác sĩ quân hàm xanh của bản làng

Từ khi về công tác tại Đồn Biên phòng Tri Lễ năm 2013, bác sĩ Đức luôn tận tâm chăm sóc sức khỏe cho bộ đội và người dân địa phương. Đặc biệt, từ năm 2016, khi được phân công tăng cường cho Trạm Y tế xã Tri Lễ, anh càng gắn bó sâu hơn với đời sống của bà con vùng biên.

Xuất thân từ xã Kim Bảng (Nghệ An), nhập ngũ năm 1994, bác sĩ Đức được đơn vị cử đi đào tạo tại Trường Trung cấp Y tế Nghệ An (nay là Trường Đại học Y khoa Vinh), sau đó tiếp tục học tại Trường Đại học Y Dược Hải Phòng trước khi trở về phục vụ tại tuyến biên phòng.

Ở một nơi chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số như Mông, Khơ-mú, Thái sinh sống, bác sĩ Đức chọn cách thu hẹp khoảng cách bằng ngôn ngữ. Anh chủ động học tiếng dân tộc để có thể trực tiếp trò chuyện, tư vấn và giải thích cho bà con về phòng chống dịch bệnh, vệ sinh và chăm sóc sức khỏe.

Nhờ đó, những thông tin y tế vốn khô khan trở nên gần gũi, dễ hiểu hơn. Và hình ảnh người bác sĩ quân hàm xanh rong ruổi khắp bản làng, vào từng nhà thăm khám, cấp thuốc, dần trở thành một phần quen thuộc trong cuộc sống của người dân nơi đây.

Quyết tâm tìm cách giải độc lá ngón

Dù đã biết đến cây lá ngón từ nhỏ và hiểu rõ độc tính của nó, nhưng chỉ khi về công tác tại Tri Lễ, bác sĩ Lê Anh Đức mới thực sự chứng kiến mức độ nguy hiểm đến tàn khốc của loại cây này.

Không ít người, vì những bế tắc trong cuộc sống như mâu thuẫn gia đình, tình cảm không được chấp nhận hay những tổn thương cá nhân, đã tìm đến lá ngón như một cách giải thoát. Những cái chết đến nhanh chóng, để lại nỗi đau dai dẳng cho người thân.

Chính những trải nghiệm đó khiến bác sĩ Đức nhiều đêm trăn trở. Và từ đó, anh quyết tâm tìm ra một phương pháp giải độc, với mong muốn ngăn lại những cái chết không đáng có ngay từ tuyến cơ sở.

Phương pháp từ thực tế bản địa

Qua tìm hiểu tài liệu và quan sát kinh nghiệm đi rừng của người dân, bác sĩ Đức nhận thấy bà con thường sử dụng nước thân cây chuối. Từ đó, anh bắt đầu nghiên cứu, kết hợp nước thân chuối với nước rau má, lọc bỏ bã để tạo thành dung dịch cho người ngộ độc uống.

Trong quá trình cấp cứu, bệnh nhân được kích thích nôn liên tục để loại bỏ độc tố khỏi dạ dày. Sau khi nôn hết thức ăn, tiếp tục cho uống khoảng 300ml dung dịch hỗn hợp.

Theo bác sĩ Đức, lá ngón chứa độc tố alkaloid rất mạnh. Nếu không được đào thải kịp thời, nạn nhân có thể tử vong nhanh chóng. Việc chỉ dùng nước thông thường để gây nôn là chưa đủ, vì độc tố vẫn có thể tiếp tục hấp thu. Hỗn hợp từ thân chuối và rau má giúp làm chậm quá trình này, tăng cơ hội sống cho bệnh nhân.

Với những trường hợp khó nôn, anh áp dụng thêm một cách đặc biệt: cho nhái bén còn sống vào dung dịch để tạo mùi tanh, kích thích phản xạ nôn.

Trong các ca nặng, khi bệnh nhân không thể há miệng hoặc nuốt, phải sử dụng từ 3 - 5 lít dung dịch kết hợp đặt ống xông dạ dày, sau đó bơm lưu khoảng 300ml dung dịch và tiến hành hồi sức cấp cứu. Mỗi ca xử lý đều đòi hỏi tốc độ và sự chính xác, bởi thời gian chính là yếu tố quyết định.

Điều khiến người bác sĩ trăn trở sau mỗi ca giành lại sự sống của người bệnh từ lá ngón

Đến nay, bác sĩ Đức cùng đồng đội và nhân viên y tế đã trực tiếp tham gia giải độc lá ngón cho 27 trường hợp. Nhưng với anh, điều trăn trở hơn cả không chỉ là cứu sống, mà là làm sao để người dân không tìm đến lá ngón ngay từ đầu.

Một trường hợp gần đây là một bé gái người Mông. Chỉ vì buồn bã khi bố mẹ thường xuyên cãi nhau, em đã tìm đến lá ngón. Khi được phát hiện và đưa đến Trạm Y tế xã, em đã trong tình trạng nguy kịch.

Sau khi được cứu sống, bác sĩ Đức không dừng lại ở việc điều trị. Anh nhiều lần đến tận nhà, trò chuyện, động viên em và gia đình, mong cha mẹ quan tâm đến con nhiều hơn.

“

Mỗi ca cấp cứu ngộ độc lá ngón là một lần chạy đua với thời gian, giành giật lại sự sống từ tay tử thần. Đó là trách nhiệm của người thầy thuốc.

Bác sĩ Lê Anh Đức chia sẻ.

Với anh, cứu một người không chỉ là giữ lại một mạng sống, mà còn là giữ lại một gia đình.

Nhân rộng cách giải độc lá ngón từ những điều sẵn có

Sau khi phương pháp giải độc lá ngón cho thấy hiệu quả, bác sĩ Lê Anh Đức đã chủ động phổ biến và hướng dẫn lại cho đồng nghiệp, nhân viên y tế tại các khu vực biên giới của Nghệ An.

Việc nhân rộng này giúp tăng cơ hội cứu sống cho các trường hợp ngộ độc, đặc biệt trong bối cảnh thời gian cấp cứu thường rất gấp. Điểm đáng chú ý là phương pháp sử dụng những nguyên liệu sẵn có trong tự nhiên, dễ tìm, dễ thực hiện và phù hợp với điều kiện tại tuyến y tế cơ sở.

Ban đầu, chính bác sĩ Đức cũng chưa hoàn toàn chắc chắn về hiệu quả. Nhưng sau những ca giải độc thành công đầu tiên, anh đã báo cáo lên đơn vị và các cấp chuyên môn để có thể triển khai rộng rãi hơn.

Gia đình bà Hà Thị Tuyết (Tri Lễ), có con là một trong những trường hợp đầu tiên được cứu sống, vẫn nhớ rõ khoảnh khắc giành lại sự sống cho con mình. Sau biến cố, sức khỏe và tinh thần của con bà dần ổn định, gia đình cũng giữ được sự bình yên.

Nhiều năm gắn bó với vùng biên, bác sĩ Đức luôn giữ cho mình một niềm tin giản dị: Dân khỏe, biên giới vững. Với anh, đồn là nhà, biên giới là quê hương, đồng bào các dân tộc là người thân.

Bên cạnh việc nghiên cứu và áp dụng phương pháp giải độc lá ngón, bác sĩ Đức còn tham gia cấp cứu, điều trị nhiều ca bệnh và tai nạn phức tạp, đỡ đẻ cho sản phụ. Đồng thời, anh luôn kiên trì đi từng nhà tuyên truyền về phòng chống dịch bệnh, vệ sinh và nâng cao nhận thức về chăm sóc sức khỏe cộng đồng, y tế học đường.

Những đóng góp đó được ghi nhận bằng nhiều giấy khen từ các cấp. Nhưng với người bác sĩ quân y này, điều ý nghĩa hơn cả vẫn là sự tin tưởng và tình cảm của bà con dành cho “người thầy thuốc của bản làng”.

Niềm tin thực chứng trong truyền thông y tế

Khi bác sĩ cũng kiệt sức: Ai sẽ chữa lành cho người chữa bệnh?

Truyền thông y tế: Giữ vững chuẩn mực giữa biển thông tin

Huyền thoại màn ảnh Hollywood định nghĩa về thành công như thế nào?