ỦA VẬY HẢ?

Sự thật về bộ não thứ hai và trái tim thứ hai của cơ thể

Anh Thư • 19/11/2026 19:06

Ruột là bộ não thứ hai, bắp chân là trái tim thứ hai. Hai cách ví von này nghe có vẻ khó tin, nhưng lại hé lộ những cơ chế vận hành thú vị của cơ thể mà không phải ai cũng biết.

Khi nhắc đến hệ thần kinh, chúng ta thường nghĩ ngay đến não bộ. Còn khi nói về tuần hoàn máu, trái tim có lẽ là cơ quan đầu tiên mà nhiều người nghĩ đến.

Thế nhưng, một thông tin thú vị được chia sẻ trên Threads lại ví ruột là bộ não thứ hai, bắp chân là trái tim thứ hai của cơ thể. Vì sao hai bộ phận này lại có những tên gọi như vậy?

Một thông tin được chia sẻ trên Threads ví đường ruột như bộ não thứ hai và bắp chân như trái tim thứ hai của cơ thể.
Một thông tin được chia sẻ trên Threads ví đường ruột như bộ não thứ hai và bắp chân như trái tim thứ hai của cơ thể. (Ảnh chụp màn hình từ nền tảng Threads: @thatsduy99 )

Đến với chuyên mục Gỡ rối Threads, hãy cùng Doctor247 tìm hiểu cơ sở khoa học đằng sau hai cách ví von này để hiểu thêm về cách cơ thể chúng ta vận hành.

Ruột là bộ não thứ hai của cơ thể

Hầu hết chúng ta đều từng trải qua cảm giác bụng cồn cào trước một buổi phỏng vấn, muốn đi vệ sinh trước khi bước vào phòng thi hay đột nhiên mất cảm giác ngon miệng khi gặp chuyện buồn.

Những tình huống quen thuộc này phần nào cho thấy đường ruột có thể phản ứng nhạy bén trước những thay đổi về cảm xúc.

Đằng sau những phản ứng này có sự tham gia của một mạng lưới thần kinh phức tạp nằm ẩn sâu trong thành ống tiêu hóa, trải dài từ thực quản đến trực tràng. Đây được gọi là hệ thần kinh ruột (Enteric Nervous System - ENS).

Một bài tổng quan đăng trên tạp chí Physiological Reviews năm 2023 ước tính hệ thần kinh ruột của con người chứa khoảng 200 triệu tế bào thần kinh.

Điều đặc biệt là hệ thống này có khả năng tiếp nhận thông tin, xử lý tín hiệu và điều phối nhiều hoạt động tiêu hóa mà không cần liên tục nhận chỉ thị từ não bộ.

Chẳng hạn, khi thức ăn đi vào đường tiêu hóa, hệ thần kinh ruột có thể tự điều chỉnh các cơn co bóp để đẩy thức ăn về phía trước, kích thích tiết dịch tiêu hóa và điều hòa lưu lượng máu tại chỗ.

Chính cấu trúc thần kinh phức tạp cùng khả năng hoạt động tương đối độc lập này đã khiến hệ thần kinh ruột được ví như bộ não thứ hai của cơ thể.

Ruột là bộ não thứ hai của cơ thể
Ruột là bộ não thứ hai của cơ thể. (Ảnh minh họa)

Bộ não trong bụng và bộ não trong đầu liên tục trò chuyện với nhau

Mặc dù có khả năng tự điều phối nhiều hoạt động, hệ thần kinh ruột vẫn duy trì liên lạc hai chiều với não bộ thông qua một hệ thống gọi là trục ruột - não (Gut-Brain Axis).

Sự giao tiếp này diễn ra qua nhiều con đường, từ dây thần kinh phế vị, hormone, hệ miễn dịch cho đến các chất chuyển hóa do hệ vi sinh vật đường ruột tạo ra.

Khi bạn căng thẳng, những tín hiệu từ não bộ có thể làm thay đổi tốc độ co bóp và độ nhạy cảm của đường tiêu hóa. Đây là lý do một số người dễ bị đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón trong những giai đoạn gặp nhiều áp lực.

Ở chiều ngược lại, những tín hiệu xuất phát từ đường tiêu hóa cũng có thể ảnh hưởng đến trạng thái tinh thần.

Mối liên hệ này đặc biệt rõ ở những người mắc hội chứng ruột kích thích (IBS). Hiện nay, y học xếp IBS vào nhóm rối loạn tương tác ruột - não. Một số phương pháp điều trị hội chứng này thậm chí còn bao gồm liệu pháp nhận thức hành vi hoặc các kỹ thuật thư giãn.

Khoảng 90% serotonin của cơ thể được sản xuất tại đường tiêu hóa

Một sự thật thú vị khác là khoảng 90% serotonin trong cơ thể được sản xuất tại đường tiêu hóa.

Serotonin thường được biết đến với tên gọi hormone hạnh phúc nhờ vai trò điều hòa tâm trạng. Tuy nhiên, tại đường ruột, chất này đảm nhận những nhiệm vụ khác như điều hòa nhu động ruột và kích thích quá trình tiết dịch tiêu hóa.

Não bộ và đường ruột có cơ chế sản xuất serotonin riêng biệt. Do serotonin được tạo ra tại ruột không thể trực tiếp đi qua hàng rào máu - não, con số 90% nói trên không đồng nghĩa với việc 90% cảm giác hạnh phúc của chúng ta bắt nguồn từ đường ruột.

Từ khả năng tự điều phối hoạt động tiêu hóa đến sự giao tiếp hai chiều với não bộ, hệ thần kinh ruột đóng vai trò quan trọng trong mối liên hệ giữa sức khỏe thể chất và tinh thần.

Bắp chân là trái tim thứ hai

Nếu đường ruột có một hệ thống thần kinh riêng, bắp chân lại sở hữu một cơ chế giúp hỗ trợ trái tim trong quá trình tuần hoàn máu.

Hãy hình dung khi bạn đứng thẳng, máu từ chân phải di chuyển ngược chiều trọng lực để trở về tim. Để hỗ trợ quá trình này, cơ thể có một cơ chế gọi là bơm cơ bắp chân (Calf Muscle Pump).

Hai nhóm cơ đóng vai trò quan trọng trong cơ chế này là cơ bụng chân và cơ dép. Đây cũng là những nhóm cơ thường xuyên được sử dụng khi chúng ta đi bộ, chạy, leo cầu thang hoặc nhón gót.

Cơ chế bơm máu của bắp chân diễn ra như sau:

  • Khi cơ bắp chân co lại, các khối cơ tạo áp lực lên tĩnh mạch, giúp đẩy máu về phía tim.
  • Các van một chiều bên trong tĩnh mạch giúp hạn chế máu chảy ngược xuống dưới.
  • Khi cơ thư giãn, tĩnh mạch được nạp máu để chuẩn bị cho lần co cơ tiếp theo.

Quá trình này lặp đi lặp lại mỗi khi chúng ta bước đi, tạo thành một hệ thống bơm máu tự nhiên ở chi dưới.

Một bài tổng quan đăng trên tạp chí Small năm 2026 mô tả bơm cơ bắp chân như một trái tim ngoại biên, đóng vai trò quan trọng trong tuần hoàn tĩnh mạch. Đây cũng là cơ sở khoa học cho cách gọi bắp chân là trái tim thứ hai của cơ thể.

Bắp chân là trái tim thứ hai
Bắp chân là trái tim thứ hai. (Ảnh minh họa)

Chuyện gì xảy ra khi trái tim thứ hai ít được vận động?

Sau một ngày ngồi làm việc trước máy tính hoặc trải qua một chuyến bay dài, bạn có thể cảm thấy hai chân nặng nề, căng tức, thậm chí hơi sưng ở vùng mắt cá chân.

Khi chúng ta ngồi lâu hoặc đứng yên trong thời gian dài, các cơ bắp chân ít được kích hoạt. Hoạt động của hệ thống bơm cơ cũng giảm xuống, khiến máu dễ ứ đọng ở chi dưới và làm tăng áp lực trong tĩnh mạch.

Bất động kéo dài còn là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối tĩnh mạch sâu, đặc biệt ở những người vốn có các yếu tố nguy cơ khác.

Chỉ vài phút vận động cũng có thể giúp cải thiện lưu thông máu

Một phân tích tổng hợp đăng trên tạp chí Nutrition & Metabolism vào tháng 4/2026 đã tổng hợp dữ liệu từ 36 nghiên cứu với tổng cộng 632 người trưởng thành để đánh giá tác động của việc vận động xen kẽ trong thời gian ngồi lâu.

Kết quả cho thấy những khoảng vận động ngắn giúp tăng lưu lượng máu ngoại biên, cải thiện khả năng giãn nở của động mạch và giảm nhẹ huyết áp tâm thu so với việc ngồi liên tục.

Nhóm nghiên cứu gợi ý rằng việc dành từ 2 - 5 phút để vận động sau mỗi 30 - 60 phút ngồi có thể mang lại lợi ích cho chức năng mạch máu.

Đến tháng 8/2026, một nghiên cứu đăng trên tạp chí Phlebology tiếp tục ghi nhận lợi ích của việc vận động chân ngay cả khi đang ngồi.

Thông qua siêu âm trên 34 người trưởng thành khỏe mạnh, các nhà nghiên cứu nhận thấy những động tác nâng gót chân và giãn cơ sau một giờ ngồi liên tục giúp cải thiện tốc độ dòng máu tại tĩnh mạch khoeo (tĩnh mạch nằm phía sau đầu gối).

Như vậy, ngay cả khi chưa thể rời khỏi bàn làm việc, bạn vẫn có thể hỗ trợ hoạt động của trái tim thứ hai bằng những động tác đơn giản như nâng gót chân hay co duỗi cổ chân. Nếu có điều kiện, hãy thường xuyên đứng dậy và đi lại để hạn chế thời gian ngồi liên tục.

Bạn nên chăm sóc bộ não và trái tim thứ hai của mình như thế nào?

Để chăm sóc hai hệ thống đặc biệt này, chúng ta có thể bắt đầu từ những thói quen rất quen thuộc trong cuộc sống.

Đối với sức khỏe đường ruột:

  • Duy trì chế độ ăn đa dạng, bổ sung chất xơ từ rau củ, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt.
  • Uống đủ nước mỗi ngày.
  • Ngủ đủ giấc và dành thời gian thư giãn để quản lý căng thẳng.
  • Duy trì thói quen vận động thể chất.

Để hỗ trợ hoạt động của bơm cơ bắp chân:

  • Thường xuyên đứng dậy và đi lại trong giờ làm việc.
  • Thực hiện các động tác nhón gót, nâng mũi chân hoặc co duỗi cổ chân khi phải ngồi lâu.
  • Duy trì thói quen đi bộ, leo cầu thang hoặc tập luyện sức mạnh cơ bắp.
  • Hạn chế ngồi hoặc đứng bất động trong thời gian dài.

Tất nhiên, đường ruột không thể tư duy thay cho não bộ, cũng như bắp chân không thể đảm nhận toàn bộ chức năng bơm máu của trái tim.

Hai cách ví von này giúp chúng ta hiểu thêm về sự phối hợp tinh vi giữa các bộ phận trong cơ thể. Từ cách bạn ăn uống, nghỉ ngơi đến mỗi bước chân bạn rong ngày, những thói quen tưởng chừng nhỏ bé đều góp phần giúp các hệ thống ấy vận hành tốt hơn.

(Nguồn: Physiological Reviews, The Journal of Clinical Investigation, Small, Nutrition & Metabolism)

    Nổi bật
        Mới nhất
        Sự thật về bộ não thứ hai và trái tim thứ hai của cơ thể
        • Mặc định
        POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO