Cơ thể có một 'trái tim thứ hai', bạn có đang để nó đứng yên quá lâu?
Bạn có biết cơ thể có một "trái tim thứ hai"? Bộ phận này giúp hỗ trợ tuần hoàn và cần được kích hoạt thường xuyên bằng những chuyển động đơn giản.
Mỗi ngày, có một "máy bơm" âm thầm giúp máu trong cơ thể di chuyển ngược chiều trọng lực. Nó không nằm trong lồng ngực, không tạo ra nhịp đập như trái tim thật, nhưng lại đóng vai trò quan trọng trong việc đưa máu từ phần dưới cơ thể trở về tim.
Điều thú vị là máy bơm này được kích hoạt bởi những chuyển động rất quen thuộc: đi bộ, leo cầu thang, nhón gót hoặc đơn giản là gập duỗi cổ chân khi đang ngồi.
Vậy "trái tim thứ hai" của cơ thể là gì, và vì sao bạn không nên để nó bất động quá lâu?
'Trái tim thứ hai' của cơ thể là gì?
Bộ phận thường được ví như "trái tim thứ hai" chính là bắp chân. Tất nhiên, đây chỉ là cách gọi mang tính ví von. Bắp chân không thể thay thế trái tim thật, nhưng lại đóng vai trò hỗ trợ quan trọng trong việc đưa máu từ chân trở về tim.
Khi tim bơm máu giàu oxy đi khắp cơ thể, máu sẽ theo động mạch đến các cơ quan, trong đó có chân. Sau đó, máu cần quay trở lại tim thông qua tĩnh mạch.
Sau khi máu đi xuống chân, cơ thể cần đưa lượng máu này quay trở lại tim. Nhưng vì phải di chuyển ngược chiều trọng lực, tĩnh mạch không thể làm việc này hiệu quả nếu thiếu sự hỗ trợ từ chuyển động của bắp chân.
Vì sao bắp chân có thể giúp máu trở về tim?
Mỗi khi bạn bước đi, leo cầu thang hoặc nhón gót, bắp chân sẽ siết lại rồi thả ra. Chuyển động này giống như một lực bóp nhẹ quanh các tĩnh mạch ở chân, giúp đẩy máu đi ngược lên trên để trở về tim.
Bên trong tĩnh mạch còn có các van một chiều, đóng vai trò như cánh cửa ngăn máu chảy ngược xuống bàn chân. Nhờ vậy, mỗi lần bắp chân co lại, máu lại được đẩy tiến thêm một đoạn về phía tim.
Khi cơ chế này hoạt động tốt, máu ít bị ứ lại ở chân. Ngược lại, nếu "máy bơm" bắp chân hoạt động kém, một người có thể dễ bị sưng mắt cá chân, đau nhức chân, cảm giác nặng chân hoặc gặp các vấn đề tĩnh mạch về lâu dài.
Khi bắp chân hoạt động kém, đó có thể là dấu hiệu gì?
Một số nghiên cứu gợi ý rằng khả năng “bơm máu” của bắp chân không chỉ liên quan đến tuần hoàn ở chân, mà còn có thể phản ánh phần nào sức khỏe tổng thể của một người.
Trong một nghiên cứu năm 2020 tại Mayo Clinic ở Minnesota, các nhà khoa học xem xét hồ sơ của 2.728 người trưởng thành từng được kiểm tra mạch máu. Kết quả cho thấy những người có chức năng bơm của bắp chân kém hơn có tỷ lệ tử vong cao hơn trong những năm sau đó.
Sau 10 năm, tỷ lệ tử vong ở nhóm có chức năng bơm bắp chân bình thường là khoảng 6%. Trong khi đó, con số này ở nhóm có chức năng bơm suy giảm là khoảng 18%.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa bắp chân yếu trực tiếp khiến một người có nguy cơ tử vong cao hơn. Chức năng bơm kém có thể là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang ít vận động, mất cơ, gặp vấn đề về khớp, bệnh lý thần kinh hoặc cơ, hoặc nhìn chung có sức khỏe kém hơn.
Một nghiên cứu lớn hơn, cũng từ Mayo Clinic và được công bố năm 2024, tiếp tục ghi nhận mối liên hệ này. Khi xem xét gần 6.000 bệnh nhân, nhóm nghiên cứu nhận thấy bắp chân đẩy máu càng kém trong lúc vận động, nguy cơ tử vong càng cao.
Nhóm có chức năng bơm kém nhất có nguy cơ tử vong cao hơn gấp đôi so với nhóm có bắp chân hỗ trợ đẩy máu hiệu quả. Dù vậy, đây vẫn là các nghiên cứu quan sát. Chúng chỉ cho thấy mối liên hệ, chứ không chứng minh rằng tập bắp chân nhiều hơn sẽ trực tiếp giúp kéo dài tuổi thọ.
Làm gì để giữ 'trái tim thứ hai' hoạt động tốt?
Cách đơn giản nhất là đi bộ. Mỗi bước đi đều khiến bắp chân co lại, từ đó hỗ trợ máu di chuyển từ chân trở về tim.
Những hoạt động quen thuộc khác như chạy bộ, leo cầu thang, nhón gót hoặc giậm chân tại chỗ cũng có thể tạo ra cơ chế tương tự.
Với người làm việc văn phòng, điều quan trọng là tránh ngồi yên một tư thế quá lâu. Hiệp hội Tim mạch Mỹ khuyến nghị nên đứng dậy và đi lại ít nhất mỗi giờ một lần.
Nếu chưa thể rời khỏi chỗ ngồi, bạn vẫn có thể thực hiện vài chuyển động nhỏ như gập duỗi cổ chân, nâng gót trong khi các ngón chân vẫn chạm sàn, hoặc đổi tư thế thường xuyên hơn.
Đứng yên trong thời gian dài cũng không hẳn tốt hơn ngồi. Nếu cơ thể gần như bất động, bắp chân vẫn không co bóp đủ để hỗ trợ tĩnh mạch. Vì vậy, thay vì chỉ đứng tại chỗ, hãy đi vài bước, nhón gót hoặc nâng hạ gót chân để giữ cho bắp chân được hoạt động.
Khi nào không nên xem nhẹ dấu hiệu ở chân?
Cảm giác nặng chân, mỏi chân hoặc hơi sưng sau khi ngồi lâu có thể xảy ra ở nhiều người. Tuy nhiên, không phải triệu chứng nào ở chân cũng nên được quy cho việc ít vận động.
Nếu một bên chân bị sưng kéo dài, đau đột ngột, đỏ hoặc ấm lên, đó có thể là dấu hiệu liên quan đến cục máu đông. Khi đó, người bệnh nên đi khám thay vì tự xoa bóp, cố vận động hoặc chờ triệu chứng tự hết.
(Nguồn: Science Alert)
*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.
