Tháp dinh dưỡng mới của Mỹ sau nhiều thập kỷ có gì đáng chú ý?

Vào ngày 7/1/2026, Hoa Kỳ vừa công bố Hướng dẫn Dinh dưỡng cho người Mỹ giai đoạn 2025 - 2030 (Dietary Guidelines for Americans - DGA), đánh dấu một trong những lần điều chỉnh sâu rộng nhất của chính sách dinh dưỡng liên bang Mỹ trong nhiều thập kỷ.

Bộ hướng dẫn mới gửi đi một thông điệp rõ ràng, mang tính thực tiễn: hãy ăn thực phẩm thật, ít qua chế biến (eat real food).

Vì sao Mỹ đảo ngược tháp dinh dưỡng sau nhiều thập kỷ?

Hoa Kỳ hiện đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng sức khỏe ở quy mô quốc gia. Gần 90% tổng chi phí chăm sóc y tế được dành cho việc điều trị các bệnh mạn tính, trong đó phần lớn có liên quan đến chế độ ăn uống và lối sống.

Hơn 70% người trưởng thành tại Mỹ đang ở trạng thái cân nặng hoặc béo phì, và gần một phần ba thanh thiếu niên được ghi nhận có dấu hiệu tiểu đường.

Đáng chú ý, các loại bệnh mạn tính liên quan đến chế độ ăn uống hiện tại không chỉ là vấn đề y tế cá nhân mà còn tạo ra những tác động rộng hơn.

Nhiều người trẻ Mỹ không đủ điều kiện sức khỏe để tham gia nghĩa vụ quân sự và đồng thời thu hẹp cơ hội phát triển trong tương lai của thế hệ trẻ.

Giải mã tháp dinh dưỡng mới của Mỹ

Điểm thay đổi nổi bật nhất là việc đưa tháp dinh dưỡng trở lại, nhưng lần này tháp được "lật ngược" so với mô hình quen thuộc trước đây.

Thay vì đặt ngũ cốc ở đáy như nền tảng của khẩu phần ăn, phiên bản mới ưu tiên protein, sữa nguyên kem không đường, chất béo lành mạnh, rau củ và trái cây, trong khi ngũ cốc nguyên hạt chỉ còn chiếm phần nhỏ trong tổng thể.

Bên cạnh đó, nhu cầu năng lượng mỗi người khác nhau, phụ thuộc vào tuổi tác, giới tính, chiều cao, cân nặng và mức độ hoạt động thể chất. Vì vậy, việc ăn uống cần dựa trên nhu cầu cá nhân, thay vì áp dụng một con số chung cho tất cả.

Cần chú ý đến khẩu phần ăn, đặc biệt với những thực phẩm và đồ uống có hàm lượng calo cao. Bên cạnh đó, uống đủ nước đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe tổng thể. Nên ưu tiên nước lọc không ga hoặc có ga và các loại đồ uống không chứa đường.

Ưu tiên protein chất lượng cao

Hướng dẫn dinh dưỡng mới cho thấy sự thay đổi trong cách tiếp cận, khi không còn xem protein là thành phần cần hạn chế, mà coi protein chất lượng cao là yếu tố quan trọng trong cấu trúc bữa ăn hằng ngày.

Nên đa dạng hóa nguồn protein, bao gồm:

• Nguồn động vật: trứng, gia cầm, hải sản, thịt đỏ
• Nguồn thực vật: đậu, đậu Hà Lan, đậu lăng, các loại đậu, hạt, hạt giống và đậu nành

Khi chế biến, nên ưu tiên các phương pháp như nướng, áp chảo, quay, xào hoặc nướng trên vỉ thay cho chiên rán ngập dầu.

Đồng thời, hạn chế các món thịt tẩm bột, phủ đường, mật ong hoặc chứa nhiều carbohydrate tinh chế và phụ gia hóa học. Gia vị nên sử dụng ở mức vừa phải, ưu tiên muối, gia vị tự nhiên và thảo mộc.

Mục tiêu protein khuyến nghị: khoảng 1,2 - 1,6 gram protein/kg trọng lượng cơ thể mỗi ngày, điều chỉnh theo nhu cầu năng lượng cá nhân.

Ưu tiên các sản phẩm sữa nguyên kem

Khi sử dụng sữa và các sản phẩm từ sữa, nên chọn sữa nguyên kem (full-fat dairy) không thêm đường. Sữa là nguồn cung cấp dồi dào protein, chất béo, vitamin và khoáng chất thiết yếu.

Khẩu phần sữa khuyến nghị: khoảng 3 khẩu phần mỗi ngày trong chế độ ăn 2.000 calo, điều chỉnh theo nhu cầu năng lượng của từng người.

Ăn rau và trái cây mỗi ngày

Nên tiêu thụ đa dạng các loại rau và trái cây nhiều màu sắc để đảm bảo cung cấp đầy đủ vi chất dinh dưỡng. Ưu tiên ăn rau và trái cây ở dạng nguyên quả, rửa sạch trước khi ăn sống hoặc nấu chín.

Rau và trái cây đông lạnh, sấy khô hoặc đóng hộp không hoặc rất ít đường bổ sung cũng là lựa chọn phù hợp. Có thể nêm thêm muối, gia vị và thảo mộc tùy khẩu vị.

Nước ép rau củ hoặc trái cây nguyên chất nên được tiêu thụ với lượng hạn chế, hoặc pha loãng với nước.

Khẩu phần khuyến nghị cho chế độ ăn 2.000 calo:

• Rau: 3 khẩu phần mỗi ngày
• Trái cây: 2 khẩu phần mỗi ngày

Bổ sung chất béo lành mạnh

Chất béo lành mạnh có mặt tự nhiên trong nhiều loại thực phẩm toàn phần như thịt, gia cầm, trứng, hải sản giàu omega-3, các loại hạt, sữa nguyên kem, ô liu và bơ.

Khi nấu ăn hoặc bổ sung chất béo, nên ưu tiên các loại dầu giàu axit béo thiết yếu như dầu ô liu.

Ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, hạn chế tinh bột tinh chế

Nên ưu tiên các loại ngũ cốc nguyên hạt giàu chất xơ và cần giảm đáng kể việc tiêu thụ tinh bột tinh chế, chế biến sẵn như bánh mì trắng, ngũ cốc ăn sáng đóng gói, bánh tortilla từ bột tinh luyện và bánh quy giòn.

Dựa trên các bằng chứng khoa học hiện có, hướng dẫn cho rằng một số người mắc bệnh mạn tính có thể đạt được kết quả sức khỏe tốt hơn khi áp dụng chế độ ăn ít carbohydrate, thay vì tiếp cận dinh dưỡng theo một mô hình chung cho tất cả.

Mục tiêu ngũ cốc nguyên hạt: khoảng 2 - 4 khẩu phần mỗi ngày, điều chỉnh theo nhu cầu năng lượng cá nhân.

Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn

Lần đầu tiên, Hướng dẫn Dinh dưỡng chính thức cảnh báo rõ ràng về nguy cơ sức khỏe của một số thực phẩm siêu chế biến.

Cần tránh các loại thực phẩm chế biến sẵn, đóng gói hoặc ăn liền có vị mặn hoặc ngọt như khoai tây chiên, bánh quy, kẹo chứa nhiều đường và natri.

Thay vào đó, ưu tiên thực phẩm giàu dinh dưỡng và các bữa ăn tự nấu tại nhà. Khi ăn ngoài, nên lựa chọn những món ít chế biến và giàu giá trị dinh dưỡng.

Hạn chế tối đa thực phẩm và đồ uống chứa hương liệu nhân tạo, phẩm màu tổng hợp, chất bảo quản nhân tạo và chất tạo ngọt không sinh năng lượng. Tránh các loại đồ uống có đường như nước ngọt, nước ép trái cây pha chế và nước tăng lực.

Hạn chế thực phẩm có chứa đường bổ sung

Nếu các hướng dẫn trước đây chưa có lập trường cứng rắn với đường bổ sung, đặc biệt trong chế độ ăn của trẻ em, thì lần này thông điệp được đưa ra rất rõ: không có mức đường bổ sung hay chất tạo ngọt không sinh năng lượng nào được xem là lành mạnh.

Đồng thời, phụ huynh được khuyến nghị tránh hoàn toàn đường bổ sung đối với trẻ từ bốn tuổi trở xuống.

Hạn chế đồ uống có cồn

Việc giảm tiêu thụ rượu bia có lợi cho sức khỏe tổng thể. Một số nhóm đối tượng nên tránh hoàn toàn rượu, bao gồm phụ nữ mang thai, người đang hồi phục sau rối loạn sử dụng rượu, người không thể kiểm soát lượng natri tiêu thụ, người đang dùng thuốc hoặc mắc các bệnh lý có thể tương tác với rượu. Những người có tiền sử gia đình nghiện rượu cũng cần đặc biệt thận trọng.

Kiểm soát natri

Natri và các chất điện giải đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng nước và chức năng cơ thể. Nhìn chung, người từ 14 tuổi trở lên nên tiêu thụ ít hơn 2.300 mg natri mỗi ngày. Những người vận động nhiều có thể cần bổ sung thêm natri để bù lượng mất qua mồ hôi.

Khuyến nghị cho trẻ em:

• 1 - 3 tuổi: dưới 1.200 mg/ngày
• 4 - 8 tuổi: dưới 1.500 mg/ngày
• 9 - 13 tuổi: dưới 1.800 mg/ngày

Nên tránh các thực phẩm chế biến sẵn có hàm lượng natri cao để kiểm soát lượng muối tiêu thụ hằng ngày.

'Người siêu thọ' và 5 bí quyết sống vui sống khỏe

Bác sĩ Mỹ tiết lộ: 5 thói quen nhỏ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tim

5 thói quen đơn giản mỗi ngày giúp bạn có một năm khỏe mạnh hơn

13 sự thật thú vị chứng minh cơ thể bạn đang khỏe mạnh

Bước qua mùa đông giá lạnh với chế độ ăn Địa Trung Hải (Phần 2)

Bước qua mùa đông giá lạnh với chế độ ăn Địa Trung Hải (Phần 1)

Những phản ứng trái chiều khi tháp dinh dưỡng mới được công bố

Ngay sau khi Hướng dẫn Dinh dưỡng cho người Mỹ 2025 - 2030 được công bố, nhiều cuộc thảo luận đã nổ ra với những ý kiến trái chiều khác nhau, phản ánh sự phân hóa rõ rệt trong cách đánh giá cơ sở khoa học và định hướng ưu tiên của bộ hướng dẫn này.

Phe ủng hộ

Nhiều chuyên gia dinh dưỡng và y tế công cộng đánh giá cao việc các hướng dẫn mới đặt thực phẩm toàn phần giàu chất dinh dưỡng vào trung tâm và lần đầu tiên nhắm trực diện đến thực phẩm siêu chế biến (ultra-processed foods - UPF).

Cách tiếp cận này được cho là phù hợp với ngày càng nhiều bằng chứng khoa học liên kết UPF với béo phì, đái tháo đường tuýp 2, bệnh tim mạch và các rối loạn chuyển hóa.

Theo các ý kiến ủng hộ, việc chuyển từ thông điệp ăn vừa phải mọi thứ sang tránh các nhóm thực phẩm có nguy cơ cao giúp khuyến nghị trở nên rõ ràng hơn, đồng thời phản ánh sát thực tế gánh nặng bệnh mạn tính hiện nay.

Phe lo ngại

Bên cạnh đó, một số bên liên quan trong lĩnh vực sức khỏe cộng đồng bày tỏ sự thận trọng trước việc DGA nhấn mạnh vào protein động vật, bơ và các sản phẩm sữa nguyên chất béo.

Các ý kiến này đặt câu hỏi về cơ sở khoa học của định hướng này, cũng như khả năng các khuyến nghị bị ảnh hưởng bởi lợi ích ngành hoặc quan điểm cá nhân của Bộ trưởng Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ.

Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) hoan nghênh việc DGA tiếp tục nhấn mạnh rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và giới hạn đường bổ sung cũng như thực phẩm siêu chế biến.

Tuy nhiên, tổ chức này bày tỏ lo ngại về lượng natri và chất béo bão hòa, đặc biệt từ thịt đỏ và sữa nguyên béo. AHA tiếp tục ủng hộ các lựa chọn như sữa ít béo, protein có nguồn gốc thực vật, hải sản và thịt nạc, vốn đã có bằng chứng lâu dài trong phòng ngừa bệnh tim mạch.

Thanh Trang