5 loại ung thư phổ biến ở phụ nữ Việt Nam: Tầm soát và phòng ngừa thế nào?

Dữ liệu GLOBOCAN 2024 của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) ước tính có hơn 91.600 ca ung thư mới ở nữ giới, chiếm hơn một nửa tổng số 177.404 ca mắc mới trên cả nước.

Cùng năm, gần 48.000 phụ nữ được ước tính tử vong do ung thư, cho thấy gánh nặng đáng kể của căn bệnh này đối với sức khỏe phụ nữ.

Trong đó, ung thư vú, tuyến giáp, đại trực tràng, cổ tử cung và phổi là 5 loại ung thư được ghi nhận phổ biến nhất ở phụ nữ Việt Nam.

Mỗi loại ung thư có những yếu tố nguy cơ và phương pháp sàng lọc khác nhau. Vậy phụ nữ cần chủ động phòng ngừa và kiểm tra sức khỏe như thế nào?

5 loại ung thư phổ biến ở phụ nữ Việt Nam

Chủ động phòng ngừa ung thư bắt đầu từ việc hiểu rõ nguy cơ và lựa chọn phương pháp kiểm tra phù hợp.

1. Ung thư vú

Với khoảng 25.700 ca mắc mới trong năm 2024, ung thư vú là loại ung thư phổ biến nhất ở phụ nữ Việt Nam.

Bệnh có thể xuất hiện ở người không có tiền sử gia đình mắc ung thư. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ghi nhận khoảng 80% trường hợp ung thư vú xảy ra ở phụ nữ không có yếu tố nguy cơ đặc hiệu nào ngoài giới tính và tuổi tác.

Ở giai đoạn sớm, ung thư vú có thể chưa gây ra triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, việc tự quan sát những thay đổi của vú cần được kết hợp với sàng lọc phù hợp.

Tầm soát bằng cách nào?

Chụp nhũ ảnh (X-quang tuyến vú) là phương pháp quan trọng giúp phát hiện những bất thường ở vú, kể cả khi người bệnh chưa xuất hiện triệu chứng.

Hướng dẫn của Bộ Y tế Việt Nam ban hành năm 2025 khuyến nghị phụ nữ có nguy cơ trung bình từ 40 - 70 tuổi thực hiện sàng lọc ung thư vú mỗi năm một lần, bao gồm khám lâm sàng và chụp nhũ ảnh. Với phụ nữ có mô vú đặc, bác sĩ có thể kết hợp thêm siêu âm tuyến vú.

Những phụ nữ có nguy cơ cao, chẳng hạn mang đột biến gen BRCA1/BRCA2, có người thân trực hệ mắc ung thư vú hoặc từng xạ trị vùng ngực khi còn trẻ, cần được đánh giá để xây dựng lịch sàng lọc riêng. Một số trường hợp có thể bắt đầu từ 25 tuổi và được chỉ định thêm chụp cộng hưởng từ (MRI) tuyến vú.

Làm gì để giảm nguy cơ ung thư vú?

• Duy trì cân nặng khỏe mạnh và vận động thường xuyên: Đặc biệt sau mãn kinh, khi lượng mỡ cơ thể cao có thể làm tăng nồng độ estrogen, một hormone liên quan đến nguy cơ ung thư vú.
• Hạn chế hoặc tránh đồ uống có cồn: Rượu bia có thể làm tăng nồng độ estrogen và tạo ra những chất gây tổn thương DNA trong quá trình chuyển hóa.
• Nuôi con bằng sữa mẹ nếu có điều kiện: Việc cho con bú giúp giảm thời gian mô vú tiếp xúc với estrogen và có liên quan đến nguy cơ ung thư vú thấp hơn.
• Tham khảo ý kiến bác sĩ khi sử dụng liệu pháp hormone mãn kinh: Một số phác đồ hormone có thể làm tăng nguy cơ ung thư vú, do đó cần cân nhắc lợi ích và nguy cơ trước khi điều trị.

2. Ung thư tuyến giáp

Ung thư tuyến giáp được chẩn đoán ở phụ nữ nhiều hơn nam giới, với phần lớn trường hợp tiến triển chậm và có tiên lượng tốt khi được điều trị phù hợp.

Bệnh có thể được phát hiện khi xuất hiện khối bất thường ở cổ, khàn tiếng, khó nuốt kéo dài hoặc tình cờ qua siêu âm.

Tầm soát bằng cách nào?

Siêu âm tuyến giáp giúp phát hiện và đánh giá các nhân bất thường. Nếu nghi ngờ ung thư, bác sĩ có thể chỉ định chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA).

Tuy nhiên, Viện Ung thư Quốc gia Mỹ (NCI) không khuyến nghị sàng lọc đại trà ở người không có triệu chứng, do nguy cơ phát hiện và điều trị những khối u tiến triển rất chậm, vốn có thể không gây ảnh hưởng đến sức khỏe.

Phòng ngừa và giảm nguy cơ như thế nào?

Hiện chưa có biện pháp phòng ngừa đặc hiệu cho phần lớn trường hợp ung thư tuyến giáp. Phụ nữ có thể chú ý:

• Hạn chế phơi nhiễm bức xạ không cần thiết: Đặc biệt ở vùng đầu cổ trong thời thơ ấu, do có liên quan đến nguy cơ ung thư tuyến giáp.
• Duy trì cân nặng khỏe mạnh: Thừa cân, béo phì có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
• Quan tâm tiền sử gia đình: Người có thân nhân gần mắc ung thư tuyến giáp, đặc biệt là thể tủy, nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá nguy cơ di truyền.

3. Ung thư đại trực tràng

Ung thư đại trực tràng có thể bắt đầu từ những polyp bất thường trong niêm mạc đại tràng hoặc trực tràng. Một số polyp có khả năng phát triển thành ung thư sau nhiều năm.

Trong giai đoạn đầu, những tổn thương này có thể chưa gây triệu chứng.

Tầm soát bằng cách nào?

Các phương pháp phổ biến gồm xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân và nội soi đại trực tràng. Đặc biệt, nội soi giúp bác sĩ phát hiện và loại bỏ các polyp có nguy cơ tiến triển thành ung thư. Người có kết quả xét nghiệm phân bất thường cần được nội soi để kiểm tra tiếp.

Hiệp hội Ung thư Mỹ (ACS) khuyến nghị người có nguy cơ trung bình nên bắt đầu sàng lọc từ 45 tuổi và tiếp tục định kỳ đến 75 tuổi nếu sức khỏe phù hợp. Người có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng, polyp nguy cơ cao hoặc bệnh viêm ruột có thể cần sàng lọc sớm hơn.

Phòng ngừa như thế nào?

• Ăn nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu chất xơ.
• Hạn chế thịt chế biến sẵn và giảm tiêu thụ thịt đỏ.
• Duy trì vận động, kiểm soát cân nặng.
• Tránh hút thuốc và hạn chế đồ uống có cồn.

4. Ung thư cổ tử cung

Ung thư cổ tử cung chủ yếu liên quan đến tình trạng nhiễm kéo dài các chủng HPV nguy cơ cao. Virus này có thể khiến tế bào cổ tử cung thay đổi bất thường và dần phát triển thành ung thư sau nhiều năm, trong khi người bệnh có thể chưa xuất hiện triệu chứng.

Tầm soát bằng cách nào?

Hai phương pháp thường được sử dụng gồm:

• Xét nghiệm HPV: Kiểm tra sự hiện diện của các chủng HPV có nguy cơ gây ung thư cổ tử cung.
• Xét nghiệm Pap smear: Kiểm tra các tế bào lấy từ cổ tử cung để phát hiện những thay đổi bất thường có thể dẫn đến ung thư.

WHO khuyến nghị phụ nữ từ 30 tuổi nên bắt đầu sàng lọc ung thư cổ tử cung. Nếu xét nghiệm HPV DNA cho kết quả bình thường, thời gian giữa các lần kiểm tra thường là 5 - 10 năm. Phụ nữ sống chung với HIV cần bắt đầu sàng lọc từ 25 tuổi và kiểm tra thường xuyên hơn.

Phụ nữ đã tiêm vaccine HPV vẫn cần sàng lọc theo khuyến nghị vì vaccine không bảo vệ khỏi tất cả các chủng HPV gây ung thư.

Phòng ngừa và giảm nguy cơ như thế nào?

Tiêm vaccine HPV là một trong những biện pháp quan trọng nhất để giảm nguy cơ ung thư cổ tử cung.

Vaccine có hiệu quả phòng ngừa cao khi được tiêm trước thời điểm phơi nhiễm với virus. Sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục giúp giảm nguy cơ lây nhiễm HPV. Phụ nữ cũng nên tránh hút thuốc và duy trì sàng lọc định kỳ.

5. Ung thư phổi

Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ung thư phổi. Tuy nhiên, phụ nữ chưa từng hút thuốc vẫn có thể mắc bệnh do tiếp xúc với khói thuốc thụ động, ô nhiễm không khí hoặc các chất độc hại trong môi trường làm việc.

Tầm soát bằng cách nào?

Chụp cắt lớp vi tính liều thấp (LDCT) là phương pháp giúp phát hiện những bất thường ở phổi, bao gồm các khối u nhỏ chưa gây triệu chứng.

Phương pháp này thường được khuyến nghị cho người có nguy cơ cao, đặc biệt là người lớn tuổi có tiền sử hút thuốc nhiều. Bác sĩ sẽ đánh giá tuổi, tiền sử hút thuốc và tình trạng sức khỏe để tư vấn lịch tầm soát phù hợp.

Với phụ nữ chưa từng hút thuốc, hiện chưa có khuyến nghị tầm soát ung thư phổi đại trà. Những người có yếu tố nguy cơ khác nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và tư vấn phù hợp.

Phòng ngừa như thế nào?

• Không hút thuốc và tránh tiếp xúc với khói thuốc thụ động.
• Giảm tiếp xúc với các chất gây ung thư tại nơi ở và nơi làm việc.
• Tuân thủ các biện pháp bảo vệ hô hấp trong môi trường nghề nghiệp có nguy cơ.
• Chủ động đi khám khi có triệu chứng kéo dài như ho không rõ nguyên nhân, ho ra máu hoặc khó thở.

Trường thọ nữ: Sống lâu hơn cần một kế hoạch chăm sóc sức khỏe dài hạn

Khi tuổi thọ kéo dài, phụ nữ cần quan tâm nhiều hơn đến việc chăm sóc sức khỏe trong những năm tháng phía trước. Đặc biệt ở tuổi trung niên, những thay đổi liên quan đến tiền mãn kinh, mãn kinh cùng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính và ung thư đặt ra nhu cầu phòng bệnh từ sớm.

Đây cũng là tinh thần của xu hướng trường thọ nữ (Female Longevity), hướng đến việc duy trì sức khỏe, khả năng vận động và chất lượng sống khi tuổi tác tăng lên.

Từ việc hiểu rõ tiền sử bệnh gia đình, sàng lọc ung thư phù hợp đến duy trì lối sống lành mạnh, phụ nữ có thể chủ động chuẩn bị cho một chặng đời dài hơn, khỏe mạnh và tự chủ hơn.

(Nguồn: GLOBOCAN 2024, WHO)

Khám phá từ khóa "Trường thọ nữ" trong báo cáo Keyword Spotlight số 2/2026: Từ thân thể đến thời đại của Doctor247 để hiểu thêm những chuyển dịch trong nhận thức và hành vi chăm sóc sức khỏe của phụ nữ hiện đại.

XEM TẠI ĐÂY.

Anh Thư