Ba mẹ cần lưu ý gì để hạn chế nguy cơ sặc sữa ở trẻ sơ sinh?
Tại sao trẻ bú quá nhiều hoặc bú quá nhanh lại có thể làm tăng nguy cơ sặc sữa ở trẻ sơ sinh, thậm chí dẫn đến viêm phổi hít?
Nhiều ba mẹ thường yên tâm khi thấy con bú khỏe, bú nhanh và tăng cân tốt. Nhưng với trẻ nhỏ, nhiều hơn chưa chắc đã tốt hơn. Khi dòng sữa chảy quá nhanh hoặc trẻ vẫn được tiếp tục cho bú dù đã có dấu hiệu no, nguy cơ sặc có thể tăng lên.
Một trường hợp được chia sẻ trên báo Tuổi Trẻ cho thấy rủi ro sặc sữa ở trẻ sơ sinh không nên xem nhẹ. Bé trai 12 tháng tuổi ở Đồng Tháp bất ngờ tím tái trong lúc bú, được cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa khu vực Gò Công rồi chuyển đến Bệnh viện Đa khoa Tiền Giang.
Tại đây, bé được chẩn đoán sặc sữa, viêm phổi hít và viêm thanh quản. Mỗi cữ bú của bé chỉ kéo dài khoảng 5 phút nhưng lượng sữa đưa vào khá nhiều. Trước khi xảy ra sự cố, bé cũng đang sốt và ho.
Vì sao bú quá nhanh làm tăng nguy cơ sặc sữa ở trẻ sơ sinh?
Khi bú, trẻ phải liên tục phối hợp giữa mút, nuốt và thở. Nếu dòng sữa chảy quá nhanh, trẻ có thể không kịp nuốt và một phần sữa sẽ đi nhầm vào đường thở.
Lúc này, trẻ thường ho hoặc sặc để đẩy sữa ra ngoài. Nếu sữa không được tống ra kịp, trẻ có thể bị tắc đường thở, thiếu oxy hoặc tổn thương phổi. Một số trường hợp có thể tiến triển thành viêm phổi hít.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị cách "cho ăn đáp ứng" (responsive feeding) ở trẻ sơ sinh 6 - 23 tháng tuổi. Thay vì ép trẻ ăn, người chăm sóc nên quan sát tín hiệu đói - no và điều chỉnh lượng cũng như tốc độ cho ăn phù hợp với trẻ.
Khi sữa lọt vào đường thở, chuyện gì có thể xảy ra?
Không phải trẻ cứ bị sặc một lần là sẽ dẫn đến viêm phổi. Mức độ ảnh hưởng còn tùy vào sữa hoặc thức ăn lọt vào đường thở nhiều hay ít, trẻ có ho đẩy ra ngoài được hay không và tình trạng sức khỏe lúc đó.
Nếu lượng sữa nhiều hoặc không được tống ra kịp, trẻ có thể bị tắc đường thở, thiếu oxy hoặc tổn thương phổi. Một số trường hợp sau đó có thể tiến triển thành viêm phổi hít.
Dấu hiệu sặc thường xuất hiện khá rõ ngay trong hoặc sau khi bú, như ho sặc sụa, khó thở, tím tái, đôi khi có sữa trào ra miệng hoặc mũi. Trường hợp nặng, đường thở có thể bị tắc nghẽn, khiến trẻ ngừng thở hoặc ngừng tim.
Sau khi hết cơn sặc, ba mẹ vẫn nên tiếp tục theo dõi. Nếu trẻ còn khó thở, thở nhanh, tím tái, bú kém hoặc có biểu hiện bất thường, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được kiểm tra.
Tăng cân nhanh có phải là dấu hiệu trẻ đang bú quá nhiều?
Không thể chỉ dựa vào việc trẻ tăng cân nhanh để kết luận bé đang bú quá nhiều hay được cho ăn vượt nhu cầu.
Tốc độ tăng cân ở mỗi trẻ không giống nhau và còn thay đổi theo độ tuổi, giới tính cũng như quá trình phát triển. Trẻ càng lớn, tốc độ tăng cân thường càng chậm. Theo dữ liệu tăng trưởng của WHO, ở khoảng 12 - 14 tháng tuổi, trẻ trung bình chỉ tăng hơn 200 g mỗi tháng, thấp hơn nhiều so với những tháng đầu đời.
Vì vậy, nếu trẻ ở độ tuổi này tăng khoảng 1 kg mỗi tháng trong một thời gian dài, ba mẹ nên xem lại biểu đồ tăng trưởng và chế độ ăn cùng bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Có thể bạn quan tâm bài viết:
Những tình huống có thể làm tăng nguy cơ sặc khi trẻ bú sữa
Ngoài việc bú quá nhanh, một số tình huống khác cũng có thể khiến trẻ dễ bị sặc hơn trong lúc bú:
- Tư thế bú chưa phù hợp: trẻ nằm quá phẳng hoặc đầu, cổ không được giữ ở tư thế thuận lợi để nuốt.
- Núm vú có dòng chảy quá nhanh: sữa ra nhiều khiến trẻ không kịp nuốt và điều chỉnh nhịp thở.
- Trẻ đang buồn ngủ hoặc ngủ gật khi bú: phản xạ mút và nuốt có thể kém nhịp nhàng hơn.
- Trẻ đang ho, nghẹt mũi hoặc khó thở: việc vừa bú vừa thở trở nên khó khăn hơn bình thường.
- Trẻ có vấn đề về khả năng nuốt: một số trẻ có thể thường xuyên ho, sặc trong lúc ăn hoặc bú và cần được bác sĩ đánh giá.
Nếu trẻ đang ốm hoặc có biểu hiện khó bú, ba mẹ nên cho trẻ bú chậm hơn, để trẻ có thời gian nghỉ giữa cữ và chú ý các dấu hiệu bất thường. Với trẻ thường xuyên bị sặc trong nhiều cữ bú, nên đưa trẻ đi khám để tìm nguyên nhân.
Khi nào cần đưa trẻ đi cấp cứu?
Nếu trẻ đang bú và đột ngột không thể ho, khóc hoặc thở, tím tái hay lịm đi, đây là tình huống cấp cứu và cần được xử trí ngay.
Sau khi hết cơn sặc, ba mẹ vẫn nên tiếp tục theo dõi. Nếu trẻ khó thở, thở nhanh, tím tái, bú kém hoặc mệt hơn bình thường, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được kiểm tra.
Trường hợp trẻ thường xuyên ho hoặc sặc trong nhiều cữ bú, ba mẹ cũng nên đưa trẻ đi khám để tìm nguyên nhân, thay vì chỉ tự đổi bình sữa hoặc giảm lượng bú tại nhà.
(Nguồn: Báo Tuổi trẻ, Bộ Y tế, WHO)
*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu trẻ có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.