Lactose là gì? Cứ uống sữa là đau bụng, có phải do lactose?
Lactose là gì? Vì sao cùng uống một ly sữa, có người không gặp vấn đề nhưng người khác lại sôi bụng, đầy hơi hoặc phải vội tìm nhà vệ sinh?
Trong những trường hợp như vậy, lactose thường là cái tên được nhắc đến đầu tiên. Nhưng lactose thực chất là gì? Đây có phải loại đường được nhà sản xuất thêm vào sữa? Và vì sao cùng uống một ly sữa, cơ thể mỗi người lại phản ứng khác nhau?
Lactose là gì?
Dù có cái tên khá giống một thành phần hóa học phức tạp, lactose thực chất là loại đường tự nhiên có trong sữa của động vật có vú, bao gồm sữa bò, sữa dê và sữa mẹ. Về cấu tạo, lactose là một loại đường đôi, được tạo thành từ hai loại đường đơn là glucose và galactose.
Với sữa tươi nguyên chất, một phần lượng đường thể hiện trên bảng dinh dưỡng có thể đến từ lactose vốn có trong sữa. Nếu sản phẩm được bổ sung chất tạo ngọt, lượng đường tổng còn có thể bao gồm cả đường được thêm vào trong quá trình sản xuất.
Sau khi uống sữa, cơ thể xử lý lactose thế nào?
Có ba khái niệm thường bị nhầm lẫn:
- Lactose: Loại đường tự nhiên trong sữa.
- Lactase: Enzyme giúp cơ thể phân giải lactose.
- Axit lactic: Một hợp chất khác, có thể hình thành khi vi khuẩn lên men đường trong quá trình sản xuất một số thực phẩm.
Lactose không thể được ruột hấp thu nguyên vẹn. Khi đi đến ruột non, loại đường này cần được enzyme lactase phân giải thành glucose và galactose. Hai loại đường đơn sau đó mới có thể được hấp thu và sử dụng trong cơ thể.
Có thể hình dung lactose giống một kiện hàng gồm hai món được buộc vào nhau. Lactase đóng vai trò như chiếc kéo, tách kiện hàng thành từng phần nhỏ để ruột có thể “nhận hàng”.
Khi ruột non sản xuất đủ lactase, quá trình này thường diễn ra thuận lợi. Lactose được phân giải, glucose và galactose được hấp thu, còn ly sữa không nhất thiết gây ra bất kỳ khó chịu nào.
Nói cách khác, sữa có lactose không đồng nghĩa uống vào chắc chắn sẽ đau bụng. Vấn đề có thể xuất hiện khi ruột non không tạo ra đủ enzyme lactase để xử lý lượng lactose đã tiêu thụ.
Vì sao có người uống sữa xong bụng lại 'biểu tình'?
Khi ruột non không sản xuất đủ lactase, một phần lactose chưa được phân giải sẽ đi xuống đại tràng. Tại đây, vi khuẩn đường ruột lên men lượng đường còn lại, tạo khí và làm tăng lượng nước trong ruột.
Quá trình này có thể gây đầy hơi, chướng bụng, sôi bụng, đau bụng hoặc tiêu chảy trong vài giờ sau khi dùng thực phẩm chứa lactose. Mức độ khó chịu còn tùy vào lượng tiêu thụ và khả năng dung nạp của mỗi người.
Tuy nhiên, tiêu hóa lactose kém chưa chắc đồng nghĩa với không dung nạp lactose. Ba khái niệm thường bị nhầm lẫn gồm:
- Thiếu lactase: Ruột non sản xuất ít enzyme lactase.
- Kém hấp thu lactose: Cơ thể không thể phân giải hoặc hấp thu hết lượng lactose đã tiêu thụ.
- Không dung nạp lactose: Tình trạng kém hấp thu lactose gây ra các triệu chứng tiêu hóa.
Không phải ai kém hấp thu lactose cũng cảm thấy khó chịu. Một số người vẫn có thể dùng một lượng sữa hoặc chế phẩm từ sữa nhất định mà không gặp triệu chứng. Vì vậy, không nên vội kết luận bản thân không dung nạp lactose chỉ sau một lần bị đầy bụng hoặc đau bụng.
Không dung nạp lactose cũng khác với dị ứng sữa. Một bên liên quan đến khả năng tiêu hóa đường lactose, còn bên kia là phản ứng của hệ miễn dịch với protein trong sữa.
Có thể bạn quan tâm bài viết:
Vì sao khi còn nhỏ uống sữa bình thường, lớn lên lại khó chịu?
Ở giai đoạn sơ sinh, sữa là nguồn dinh dưỡng chính nên cơ thể thường sản xuất nhiều lactase để tiêu hóa lactose trong sữa mẹ hoặc sữa công thức. Tuy nhiên, hoạt tính của enzyme này có thể giảm dần sau giai đoạn cai sữa.
Viện Quốc gia về Bệnh Tiểu đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Mỹ ước tính khoảng 68% dân số thế giới có hiện tượng kém hấp thu lactose, nhưng không phải tất cả đều xuất hiện triệu chứng không dung nạp. Tỷ lệ này cũng khác nhau đáng kể giữa các khu vực và nhóm dân số.
Một số người vẫn duy trì khả năng sản xuất lactase khi trưởng thành. Đặc điểm này được gọi là lactase persistence, có thể hiểu là khả năng duy trì hoạt động của enzyme lactase sau thời thơ ấu.
Đây cũng là lý do cùng uống một ly sữa nhưng mỗi người có thể phản ứng khác nhau. Sự khác biệt không chỉ nằm ở loại sữa, mà còn phụ thuộc vào lượng lactase cơ thể tạo ra, lượng lactose đã tiêu thụ, hệ vi khuẩn đường ruột và độ nhạy cảm của hệ tiêu hóa.
(Nguồn: NIDDK, International Food Information Council, National Center for Functional Glycomics)
*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.
