8 vaccine ai cũng cần biết khi đi khám sức khỏe định kỳ
Khám sức khỏe định kỳ là thời điểm phù hợp để mỗi người nhìn lại tình trạng tiêm chủng của mình. Thông qua việc trao đổi với bác sĩ, người bệnh có thể biết mình đã có miễn dịch với bệnh nào, còn thiếu vaccine nào và có cần tiêm nhắc lại hay không.
Tiêm chủng là một phần quan trọng của chăm sóc sức khỏe dự phòng. Nhiều người thường nghĩ vaccine chủ yếu dành cho trẻ em, nhưng thực tế, người trưởng thành cũng cần được tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch để duy trì miễn dịch, phòng ngừa bệnh truyền nhiễm và giảm nguy cơ biến chứng nặng.
Vì sao nên tư vấn vaccine khi khám sức khỏe định kỳ?
Khả năng miễn dịch của cơ thể không phải lúc nào cũng được duy trì bền vững suốt đời. Theo thời gian, hiệu quả bảo vệ của một số vaccine có thể giảm dần. Bên cạnh đó, nhiều người trưởng thành không nhớ rõ lịch tiêm trước đây, chưa từng tiêm đủ vaccine hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao cần được bảo vệ kỹ hơn.
Việc tư vấn vaccine trong quá trình khám sức khỏe định kỳ giúp nhận diện những vaccine còn thiếu hoặc những mũi tiêm cần được bổ sung để duy trì khả năng bảo vệ. Bác sĩ sẽ dựa trên độ tuổi, tình trạng sức khỏe, bệnh lý nền, nghề nghiệp, kế hoạch mang thai, thói quen sinh hoạt và nguy cơ phơi nhiễm để tư vấn loại vaccine phù hợp.
Tiêm chủng đầy đủ không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe của mỗi cá nhân. Khi nhiều người trong cộng đồng được phòng bệnh tốt hơn, nguy cơ lây lan một số bệnh truyền nhiễm cũng có thể giảm xuống, đặc biệt với những người dễ bị biến chứng nặng như người cao tuổi, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh mạn tính.
8 vaccine thường được bác sĩ tư vấn cho người trưởng thành
Danh mục vaccine sẽ tùy thuộc vào tiền sử tiêm chủng và tình trạng sức khỏe cụ thể của từng người. Tuy nhiên, một số vaccine dưới đây thường được bác sĩ cân nhắc khi tư vấn tiêm chủng cho người trưởng thành.
1. Vaccine viêm gan B
Vaccine viêm gan B thường được khuyến cáo cho người chưa có miễn dịch, đặc biệt là những người có nguy cơ tiếp xúc với máu và dịch cơ thể.
Nhóm cần lưu ý gồm nhân viên y tế, người sống chung với người nhiễm viêm gan B hoặc người có nguy cơ phơi nhiễm trong sinh hoạt, công việc. Việc xét nghiệm kiểm tra tình trạng miễn dịch có thể được bác sĩ cân nhắc trước khi tư vấn tiêm.
2. Vaccine cúm mùa
Cúm mùa có thể gây bệnh nặng ở một số nhóm nguy cơ. Vaccine cúm thường được khuyến cáo tiêm nhắc lại hằng năm, nhất là với người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi.
Tiêm vaccine cúm không đồng nghĩa với việc chắc chắn không mắc cúm, nhưng có thể giúp giảm nguy cơ bệnh nặng và biến chứng ở những nhóm dễ tổn thương.
3. Vaccine uốn ván, bạch hầu, ho gà (Td/Tdap)
Vaccine uốn ván, bạch hầu, ho gà giúp duy trì miễn dịch trước các bệnh có thể gây biến chứng nghiêm trọng. Người trưởng thành thường cần tiêm nhắc lại theo lịch, phổ biến là mỗi 10 năm, tùy theo tình trạng tiêm chủng trước đó và chỉ định của bác sĩ.
Vaccine này đặc biệt cần được lưu ý ở người thường xuyên lao động tay chân, dễ bị chấn thương hoặc có nguy cơ tiếp xúc với vết thương bẩn.
4. Vaccine sởi, quai bị, rubella (MMR)
Vaccine sởi, quai bị, rubella thường được khuyến cáo cho người lớn chưa từng tiêm hoặc không rõ tiền sử tiêm chủng. Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản cũng nên trao đổi với bác sĩ về vaccine này, đặc biệt nếu có kế hoạch mang thai.
Việc tư vấn trước khi mang thai rất quan trọng, vì một số vaccine sống giảm độc lực cần được tiêm đúng thời điểm và không tiêm trong thai kỳ.
5. Vaccine HPV
Vaccine HPV giúp phòng ngừa các bệnh liên quan đến virus HPV, trong đó có ung thư cổ tử cung và một số ung thư khác liên quan đến HPV. Vaccine có thể được tư vấn cho cả nữ và nam, bao gồm người trưởng thành chưa từng tiêm trước đó, tùy độ tuổi và chỉ định cụ thể.
Người đã quan hệ tình dục hoặc đã trưởng thành vẫn có thể trao đổi với bác sĩ để biết mình có còn phù hợp tiêm vaccine HPV hay không.
6. Vaccine phế cầu
Vaccine phế cầu thường được khuyến cáo cho người từ 65 tuổi trở lên hoặc người có bệnh mạn tính, suy giảm miễn dịch. Mục tiêu là giúp phòng ngừa viêm phổi và một số nhiễm trùng nặng do phế cầu.
Nhóm có bệnh tim mạch, bệnh phổi, đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch nên chủ động hỏi bác sĩ về nhu cầu tiêm vaccine phế cầu khi khám sức khỏe định kỳ.
7. Vaccine ngừa zona
Zona có thể gây đau kéo dài và ảnh hưởng nhiều đến chất lượng sống, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc người có hệ miễn dịch suy giảm. Vaccine ngừa zona giúp giảm nguy cơ mắc zona và các biến chứng liên quan.
Vaccine này thường được tư vấn cho người từ 50 tuổi trở lên, dù đã từng bị zona hay chưa. Một số người từ 40 tuổi có bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch nhẹ đến trung bình cũng có thể được bác sĩ cân nhắc tư vấn.
8. Vaccine sốt xuất huyết
Vaccine sốt xuất huyết là một lựa chọn dự phòng mới hơn trong tiêm chủng. Việc tiêm vaccine có thể giúp giảm nguy cơ mắc sốt xuất huyết và giảm nguy cơ diễn tiến nặng trong một số trường hợp.
Tuy nhiên, không phải ai cũng phù hợp để tiêm vaccine sốt xuất huyết. Người dân nên được bác sĩ tư vấn dựa trên độ tuổi, tình trạng sức khỏe, tiền sử mắc bệnh và khuyến cáo tiêm chủng hiện hành.
Những ai cần đặc biệt lưu ý việc tiêm vaccine?
Một số nhóm người trưởng thành nên chủ động trao đổi với bác sĩ về tiêm chủng khi đi khám sức khỏe định kỳ. Đó là người cao tuổi, người có bệnh mạn tính, người suy giảm miễn dịch, nhân viên y tế, người thường xuyên đi công tác hoặc du lịch, phụ nữ chuẩn bị mang thai và người sống chung với trẻ nhỏ.
Ở những nhóm này, một bệnh truyền nhiễm tưởng như thông thường có thể gây biến chứng nặng hơn hoặc ảnh hưởng đến người xung quanh. Vì vậy, rà soát lịch tiêm chủng là bước quan trọng trong chăm sóc sức khỏe dự phòng.
Cần chuẩn bị gì khi đi tư vấn tiêm chủng?
Khi đi khám sức khỏe định kỳ, người bệnh nên mang theo sổ tiêm chủng, giấy xác nhận tiêm vaccine hoặc các thông tin liên quan nếu còn lưu giữ. Nếu không nhớ rõ đã từng tiêm loại vaccine nào, hãy trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và tư vấn phù hợp.
Người bệnh cũng nên thông báo cho bác sĩ nếu đang có bệnh mạn tính, đang dùng thuốc điều trị dài ngày, từng dị ứng sau tiêm vaccine, đang mang thai, có kế hoạch mang thai hoặc đang trong giai đoạn điều trị làm suy giảm miễn dịch. Những thông tin này giúp bác sĩ lựa chọn vaccine và thời điểm tiêm an toàn hơn.
Tiêm chủng đầy đủ là một phần của chăm sóc sức khỏe lâu dài
Khám sức khỏe định kỳ không chỉ để phát hiện bệnh sớm. Đây còn là cơ hội để mỗi người chủ động phòng bệnh, trong đó có việc kiểm tra và bổ sung các vaccine cần thiết.
Tiêm vaccine đầy đủ và đúng lịch là cách đơn giản nhưng hiệu quả để bảo vệ sức khỏe. Khi đi khám, người bệnh nên chủ động hỏi bác sĩ về tình trạng tiêm chủng của mình, đặc biệt nếu thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc không nhớ rõ lịch tiêm trước đây.
Một mũi tiêm đúng thời điểm có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, hạn chế biến chứng và bảo vệ sức khỏe lâu dài cho cả cá nhân lẫn cộng đồng.
*Bài viết được Doctor247 biên soạn lại từ nội dung chuyên môn của Khoa Khám sức khỏe theo yêu cầu, Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh.
*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.