Điện thoại của ba mẹ liên quan thế nào đến cảm giác bất an ở trẻ?
Nghiên cứu trên 600 thanh thiếu niên cho thấy việc ba mẹ thường xuyên bị điện thoại làm phân tâm có liên quan đến cảm giác bất an ở trẻ.
Khi ngày càng nhiều quốc gia tìm cách hạn chế trẻ em sử dụng mạng xã hội vì những lo ngại liên quan đến giấc ngủ, sức khỏe tinh thần, nội dung độc hại và nguy cơ lệ thuộc, phần lớn sự chú ý vẫn hướng về chiếc điện thoại trong tay trẻ.
Australia là quốc gia đầu tiên yêu cầu các nền tảng ngăn người dưới 16 tuổi tạo hoặc duy trì tài khoản mạng xã hội, với quy định chính thức có hiệu lực từ ngày 10/12/2025.
Tại Đông Nam Á, Indonesia bắt đầu hạn chế tài khoản của trẻ dưới 16 tuổi trên các nền tảng được xếp vào nhóm nguy cơ cao từ ngày 28/3/2026. Malaysia cũng triển khai quy định ngăn người dưới 16 tuổi đăng ký tài khoản mạng xã hội từ ngày 1/6/2026.
Liên minh châu Âu đang xây dựng đề xuất giới hạn quyền tiếp cận theo từng độ tuổi. Những chính sách này cho thấy áp lực bảo vệ trẻ trước các nền tảng số đang ngày càng lớn.
Tuy nhiên, khi người lớn liên tục lo trẻ bị cuốn đi bởi điện thoại, có một câu hỏi khác ít được nhắc đến: Nếu người thường xuyên không thể rời mắt khỏi điện thoại là ba mẹ thì sao?
Trẻ sẽ cảm thấy thế nào khi đang kể một câu chuyện nhưng ba mẹ vẫn nhìn vào màn hình, khi câu hỏi của con chỉ nhận lại một tiếng "ừ", hay khi những khoảnh khắc bên nhau liên tục bị ngắt bởi thông báo?
Cảm giác bất an ở trẻ khi ba mẹ thường xuyên bị điện thoại làm phân tâm
Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Frontiers in Psychology vào tháng 6/2026 đã tìm hiểu trải nghiệm của 600 thanh thiếu niên Mỹ từ 12 - 17 tuổi.
Các em được hỏi về mức độ người chăm sóc bị thiết bị làm phân tâm, cảm xúc của mình trước hành vi này và sự gắn bó với người chăm sóc chính.
Bảng câu hỏi đưa ra những tình huống gần gũi như người chăm sóc vẫn nhìn vào thiết bị khi trẻ đang nói, sử dụng điện thoại trong khoảng thời gian lẽ ra dành cho con hoặc có mặt tại một sự kiện quan trọng nhưng không thật sự chú ý.
Trẻ cũng được hỏi liệu hành vi ấy có khiến mình cảm thấy bị phớt lờ, không được coi trọng hoặc dẫn đến mâu thuẫn với người chăm sóc hay không.
Kết quả cho thấy trẻ càng cảm nhận người chăm sóc bị thiết bị điện tử chi phối thì mức độ gắn bó thiếu an toàn do các em tự báo cáo càng cao. Mối liên hệ được ghi nhận ở cả xu hướng lo âu và né tránh, đồng thời xuất hiện với người chăm sóc mang vai trò giống mẹ lẫn giống cha.
Gắn bó lo âu có thể thể hiện qua việc trẻ thường xuyên lo mình không được quan tâm hoặc cần liên tục tìm kiếm sự xác nhận từ người lớn. Trong khi đó, trẻ có xu hướng né tránh có thể ít chia sẻ cảm xúc và hạn chế tìm đến người chăm sóc vì không kỳ vọng mình sẽ được lắng nghe hoặc đáp lại.
Nghiên cứu đề cập đến hai hiện tượng ngày càng phổ biến trong đời sống số. Phubbing là việc mải nhìn điện thoại đến mức phớt lờ người đang ở ngay trước mặt. Trong khi đó, technoference chỉ tình trạng thiết bị công nghệ chen vào, làm gián đoạn cuộc trò chuyện hoặc những khoảnh khắc kết nối giữa các thành viên.
Khi những gián đoạn ấy lặp lại đúng vào lúc trẻ cần được chú ý, chia sẻ hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ, các em có thể dần cảm thấy mình luôn đứng sau những gì đang diễn ra trên điện thoại.
Trẻ cảm thấy thế nào khi phải 'cạnh tranh' sự chú ý với chiếc điện thoại?
Một khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew trên 1.453 cặp phụ huynh và thanh thiếu niên Mỹ từ 13 - 17 tuổi ghi nhận 46% trẻ cho biết ba mẹ ít nhất đôi khi bị điện thoại làm phân tâm khi các em đang cố gắng trò chuyện. Trong đó, 8% nói tình trạng này thường xuyên xảy ra.
Đáng chú ý, chỉ 31% phụ huynh tự nhận mình thường bị điện thoại làm gián đoạn trong lúc nói chuyện với con.
Những lần người lớn nhìn vào điện thoại giữa cuộc trò chuyện đôi khi chỉ kéo dài vài giây. Tuy nhiên, trải nghiệm của trẻ có thể khác với cách ba mẹ nhìn nhận tình huống ấy.
Trẻ có thể cảm thấy mình không được ưu tiên
Một số thanh thiếu niên cho biết các em cảm thấy bị xem nhẹ, không được lắng nghe hoặc không quan trọng khi người chăm sóc tập trung vào thiết bị trong lúc mình muốn kết nối.
Một lần ba mẹ nhìn điện thoại chưa phải vấn đề. Nhưng nếu sự chú ý thường xuyên dành cho điện thoại nhiều hơn cho con, trẻ có thể dần cảm thấy câu chuyện và cảm xúc của mình không đủ quan trọng.
Trẻ có thể dần ít tìm đến người chăm sóc
Mỗi trẻ có một cách phản ứng khác nhau khi cảm thấy không được lắng nghe. Một số em có thể hỏi đi hỏi lại, nói lớn hơn, cáu gắt hoặc thực hiện những hành vi nhằm thu hút sự chú ý. Đây đôi khi là cách trẻ cố gắng kéo người lớn trở lại cuộc trò chuyện.
Một số khác lại dần im lặng. Khi nhiều lần chia sẻ nhưng không nhận được phản hồi như mong đợi, trẻ có thể chia sẻ ít hơn, trả lời ngắn hơn hoặc tìm đến bạn bè và những không gian khác để tâm sự.
Điều đáng lo không chỉ nằm ở một cuộc trò chuyện bị bỏ lỡ, mà còn ở khả năng ba mẹ không còn là người đầu tiên trẻ nghĩ đến khi gặp chuyện khó khăn.
Cách người lớn dùng điện thoại trở thành hành vi mẫu cho trẻ
Trẻ không chỉ học thói quen sử dụng thiết bị từ những quy định do ba mẹ đặt ra. Các em còn quan sát cách người lớn phản ứng khi điện thoại phát sáng, có mang thiết bị lên bàn ăn hay không và liệu một thông báo có thể lập tức ngắt ngang thời gian dành cho gia đình.
Vì vậy, lời nhắc con đặt điện thoại xuống sẽ khó thuyết phục hơn nếu chính người lớn vẫn liên tục kiểm tra màn hình trong bữa cơm hoặc lúc con đang nói.
Những giới hạn về thiết bị thường dễ được trẻ tiếp nhận hơn khi trở thành nguyên tắc chung của cả gia đình, thay vì chỉ là yêu cầu dành riêng cho con.
Bảo vệ trẻ trong thế giới số bắt đầu từ sự hiện diện của người lớn
Dù vậy, những nghiên cứu trên không chứng minh rằng trẻ cảm thấy bất an vì ba mẹ thường bị điện thoại làm phân tâm, hay những trẻ vốn nhạy cảm và thiếu cảm giác an toàn có xu hướng nhìn nhận hành vi này tiêu cực hơn.
Cảm nhận của trẻ còn có thể chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố khác, như mức độ gắn kết giữa các thành viên, cách ba mẹ phản hồi cảm xúc, những căng thẳng kéo dài hoặc bầu không khí chung trong gia đình.
Tuy nhiên, những chia sẻ của các em vẫn gợi ra một lát cắt đáng suy nghĩ về đời sống gia đình hiện đại. Các thành viên có thể ở cạnh nhau nhưng không thật sự hiện diện bên nhau.
Khi những gián đoạn nhỏ lặp lại trong bữa cơm, lúc trò chuyện hay những khi trẻ cần được lắng nghe, khoảng cách trong gia đình có thể dần hình thành mà người lớn không dễ nhận ra.
Giới hạn độ tuổi và trách nhiệm của các nền tảng có thể giúp giảm bớt một phần rủi ro trẻ gặp phải trên mạng xã hội.
Tuy nhiên, bảo vệ trẻ trước ảnh hưởng của công nghệ không chỉ nằm ở việc kiểm soát con dùng ứng dụng nào hay sử dụng trong bao lâu, mà còn bắt đầu từ cách các thành viên kết nối với nhau trong gia đình.
Điều trẻ cần là trong những khoảnh khắc quan trọng, người lớn sẽ hiện diện, lắng nghe và giúp trẻ tìm cách đối diện với những điều mình gặp phải.