Lệnh cấm mạng xã hội đầu tiên trên thế giới đang gặp khó vì trẻ tìm cách lách luật

Australia là quốc gia đầu tiên áp dụng quy định diện rộng về độ tuổi tối thiểu khi sử dụng mạng xã hội.

Đạo luật này nhắm trực tiếp vào các nền tảng phổ biến toàn cầu, với mục tiêu bảo vệ trẻ dưới 16 tuổi trước những tác động tiêu cực của môi trường trực tuyến và cuộc khủng hoảng sức khỏe tinh thần ở người trẻ.

Hơn 60% trẻ vẫn dùng mạng xã hội sau lệnh cấm

Theo khảo sát của YouthInsight và Molly Rose Foundation trên 1.050 trẻ em từ 12 - 15 tuổi tại Australia, hơn 60% vẫn tiếp tục sử dụng mạng xã hội sau khi quy định có hiệu lực.

Cuộc khảo sát được thực hiện vào tháng 3, khoảng 3 tháng sau khi lệnh cấm bắt đầu được áp dụng. Trong giai đoạn đầu, quy định này nhắm đến nhiều nền tảng như TikTok, Facebook, Instagram, Threads, X, Snapchat, YouTube, Reddit, Kick và Twitch.

Dữ liệu cho thấy YouTube, TikTok và Instagram vẫn giữ chân khoảng một nửa người dùng dưới 16 tuổi tại Australia. Khoảng 2/3 thanh thiếu niên tham gia khảo sát cho biết các nền tảng không có hành động khóa tài khoản của họ. Điều này khiến nhiều người cho rằng lệnh cấm gần như chưa tạo ra thay đổi rõ rệt.

Đầu tháng 4, báo cáo từ cơ quan An toàn Điện tử Australia cũng cho thấy 7/10 thanh thiếu niên vẫn dùng mạng xã hội. Tình trạng bắt nạt và lạm dụng hình ảnh trẻ em trên mạng chưa ghi nhận thay đổi đáng kể.

Trẻ tìm cách lách luật bằng mạng riêng ảo, ngày sinh giả

Sau khi lệnh cấm được ban hành, nhiều thanh thiếu niên Australia nhanh chóng tìm cách vượt qua quy định.

Trên Reddit, một số người dùng gợi ý mua mặt nạ lưới in 3D để đánh lừa công cụ nhận diện khuôn mặt. Một số trẻ che giấu vị trí bằng công cụ mạng riêng ảo (Virtual Private Network - VPN). Tại trường học, nhiều học sinh chia sẻ cách tạo tài khoản mới bằng ngày sinh giả hoặc nhờ anh chị lớn tuổi lập tài khoản hộ.

Theo Christianity Today, điều khiến nhiều trẻ lo lắng nhất không hẳn là bản thân lệnh cấm, mà là việc mất chuỗi ngày mở ứng dụng liên tục hoặc không còn thứ quen thuộc để giết thời gian.

Chính phủ Australia cho biết vào tháng 3 đã có khoảng 5 triệu tài khoản mạng xã hội bị khóa hoặc xóa. Tuy nhiên, cơ quan quản lý Internet nước này vẫn kêu gọi điều tra các nền tảng lớn do nghi ngờ chưa tuân thủ đầy đủ lệnh cấm.

Theo cơ chế hiện hành, các công ty công nghệ phải tự phát triển giải pháp loại bỏ tài khoản chưa đủ tuổi. Nếu vi phạm, nền tảng có thể đối diện mức phạt lên tới 33 triệu USD.

Quy định gây tranh cãi về quyền riêng tư

Việc dùng công nghệ quét sinh trắc học để xác minh độ tuổi cũng làm dấy lên nhiều lo ngại.

Nhà hoạt động Samantha Floreani cho chia sẻ trên The Guardian rằng các công cụ ước tính tuổi dựa trên khuôn mặt thường có độ chính xác thấp. Trong khi đó, những phương pháp kiểm soát độ tuổi chặt chẽ hơn lại có thể tạo thêm rủi ro về quyền riêng tư và an ninh số.

Bà dẫn ví dụ khoảng 70.000 ảnh căn cước do chính phủ cấp từng bị rò rỉ khi một đơn vị vận hành dịch vụ xác minh tuổi cho Discord bị tấn công vào năm ngoái.

Reuben Kirkham, đại diện Free Speech Union tại Australia, cũng cho rằng quét sinh trắc học có thể gây bất lợi cho người bản địa, người khuyết tật hoặc người gặp khó khăn trong vận động. Những nhóm này có thể gặp trở ngại khi hệ thống đối chiếu khuôn mặt hoặc xác minh danh tính.

Tổ chức này xem lệnh cấm là sự can thiệp không cần thiết vào quyền riêng tư. Khi người dùng buộc phải xác minh căn cước, tính ẩn danh trên mạng xã hội cũng có nguy cơ biến mất.

Nhiều phụ huynh vẫn ủng hộ lệnh cấm mạng xã hội

Dù vấp phải nhiều chỉ trích, một số gia đình tại Australia vẫn lạc quan và ủng hộ quy định mới.

Dany Elachi và vợ Cynthia đã thành lập Heads Up Alliance, tổ chức đại diện cho hàng chục phụ huynh không cho con dùng smartphone cho đến khi trưởng thành. Mục tiêu của họ là hướng tới một tuổi thơ ít phụ thuộc vào màn hình hơn.

Dịp Giáng sinh năm ngoái, gia đình Elachi mua xe đạp cho ba con trai để khuyến khích các hoạt động ngoài trời. Trước đó, họ từng chứng kiến những thay đổi tiêu cực khi con gái lớn sử dụng smartphone từ năm 10 tuổi. Cô bé dần ngừng đọc sách và ít chơi với các em hơn.

“Nó áp đảo và nuốt trọn tuổi thơ của con bé”, Elachi nói.

Nhờ lệnh cấm từ chính phủ, nhiều phụ huynh cảm thấy tự tin hơn khi đặt giới hạn cho con cái. Darci Popping, nữ sinh 16 tuổi tại Geelong, cũng cho biết bạn bè hiện ít bàn tán hơn về mạng xã hội vì đã có quy định chung từ chính quyền.

Australia là quốc gia đầu tiên cấm mạng xã hội diện rộng với thanh thiếu niên. Nhiều nơi khác như Vương quốc Anh, Pháp, Hy Lạp, Indonesia và một số bang tại Mỹ cũng đang cân nhắc các đạo luật tương tự.

Tuy nhiên, các khảo sát ban đầu cho thấy việc cấm trẻ tiếp cận mạng xã hội không đơn giản chỉ là khóa tài khoản. Khi trẻ có thể dùng VPN, khai gian tuổi hoặc nhờ người khác lập tài khoản, bài toán bảo vệ trẻ em trên môi trường số đòi hỏi nhiều hơn một lệnh cấm.