Presenteeism: Thực tế phía sau của những nhân viên cố gắng có mặt
Không ít nhân viên cố gắng có mặt tại công ty để làm việc dù đang mệt mỏi, ngay cả khi điều đó khiến hiệu suất giảm sút.
Việc nhân viên cố gắng có mặt đã phản ánh một phần thực tế rằng văn hóa điểm danh vẫn còn tồn tại trong nhiều môi trường làm việc. Sự hiện diện được xem như thước đo cho mức độ cam kết, thay vì đánh giá dựa trên hiệu quả và chất lượng công việc.
Trong bối cảnh đó, không ít dân công sở cảm thấy áp lực phải ở lại chỉ vì sếp chưa về, không dám xin nghỉ phép khi cần, hoặc luôn trong trạng thái trực tuyến để tránh bị đánh giá thiếu trách nhiệm hay kém nỗ lực.
Việc "có mặt" dần trở thành một tiêu chuẩn ngầm, khiến nhiều người tiếp tục làm việc ngay cả khi sức khỏe không đảm bảo.
Presenteeism là gì?
Presenteeism là tình trạng nhân viên vẫn đi làm nhưng không thể làm việc với hiệu suất bình thường vì đang gặp vấn đề về sức khỏe hoặc áp lực tinh thần.
Khác với nghỉ làm (absenteeism), presenteeism khó nhận diện hơn vì người lao động vẫn "có mặt". Họ vẫn hiện diện tại nơi làm việc, vẫn xử lý công việc, nhưng mức độ tập trung và hiệu quả thường giảm đi, đồng thời dễ xảy ra sai sót hơn.
Điều gì khiến tình trạng presenteeism trở nên phổ biến trong môi trường làm việc hiện đại?
Không ít nhân viên cố gắng có mặt tại công ty dù đang mệt mỏi, đau ốm hoặc chịu áp lực tâm lý. Đây là một thực tế khá phổ biến, nhưng lại ít khi được nhắc đến một cách rõ ràng.
Văn hóa nơi làm việc là một trong những yếu tố không thể thiếu. Không ít người lo ngại rằng việc nghỉ phép có thể ảnh hưởng đến đánh giá hiệu suất hoặc cơ hội thăng tiến trong tương lai.
Bên cạnh đó, công việc không phải lúc nào cũng dễ dàng bàn giao cho người khác, khiến họ cảm thấy cần phải tiếp tục làm việc ngay cả khi sức khỏe không đảm bảo.
Áp lực này càng rõ rệt hơn trong bối cảnh AI phát triển mạnh mẽ. Người lao động có xu hướng cảm thấy mình cần phải luôn hiện diện, luôn sẵn sàng và liên tục chứng minh giá trị để không bị bỏ lại phía sau. Việc có mặt dần trở thành một tiêu chuẩn đánh giá ngầm.
Cảm giác phải luôn hiện diện không chỉ dừng lại trong giờ làm việc mà còn kéo dài ra ngoài giờ thông qua các ứng dụng giao tiếp như Zalo. Ngay cả khi đã rời văn phòng, nhiều người vẫn duy trì trạng thái sẵn sàng phản hồi, khiến ranh giới giữa công việc và thời gian cá nhân dần bị xóa nhòa.
Về lâu dài, điều này có thể tạo ra một dạng áp lực thường trực. Không ít người bắt đầu cảm thấy căng thẳng mỗi khi nghe thông báo tin nhắn, vì lo ngại đó là yêu cầu công việc cần xử lý ngay lập tức, dù đang trong thời gian nghỉ ngơi.
Trạng thái này thậm chí còn được gọi vui là zalophobia - nỗi sợ tiếng thông báo từ Zalo. Dù không phải là một thuật ngữ y khoa chính thức, cách gọi này phần nào phản ánh áp lực tâm lý mà nhiều dân văn phòng gặp phải.
Bên cạnh đó, một số môi trường làm việc thiếu chính sách nghỉ ốm có lương, buộc nhân viên phải cân nhắc giữa sức khỏe và thu nhập. Với những người có con nhỏ, họ thường ưu tiên giữ lại ngày nghỉ để sử dụng khi con bị ốm, thay vì dành cho chính mình.
Một nhân viên cố gắng có mặt sẽ gây thiệt hại nhiều hơn so với nhân viên nghỉ phép
Khi một người nghỉ làm, sự gián đoạn thường dễ nhận thấy. Nhưng khi họ vẫn làm việc trong trạng thái không ổn định, sự suy giảm hiệu suất lại diễn ra âm thầm và kéo dài.
Nhiều ước tính cho thấy tổng chi phí do presenteeism gây ra có thể còn lớn hơn cả việc nghỉ làm, đặc biệt ở những trường hợp sức khỏe nhân viên không tốt kéo dài.
Họ cố gắng hoàn thành công việc, nhưng chất lượng và tốc độ không còn như bình thường. Vì họ vẫn có mặt, sự suy giảm này dễ bị bỏ qua.
Hệ quả của presenteeism thể hiện rõ ở hiệu suất làm việc. Khi một người không ở trạng thái tốt, họ làm việc chậm hơn và dễ mắc lỗi hơn. Những sai sót này đôi khi gây ra thiệt hại lớn hơn so với việc nghỉ làm tạm thời.
Ngoài ra, việc cố gắng làm việc khi chưa hồi phục có thể khiến tình trạng sức khỏe kéo dài hơn, đồng nghĩa với việc hiệu suất thấp cũng kéo dài theo. Chẳng hạn như một nhân viên bị cúm nhưng vẫn đi làm. Trong ngày đó, họ làm việc kém hiệu quả hơn, dễ mắc lỗi và có thể lây bệnh cho đồng nghiệp xung quanh.
Theo chị Dạ Thy, Tiến sĩ Tâm lý lâm sàng, CEO của CareFor EAP - Đơn vị cung cấp dịch vụ Chương trình Hỗ trợ Nhân viên, khi nhân sự rơi vào trạng thái kiệt sức, những kỹ năng và kiến thức đã được đào tạo không còn được sử dụng hiệu quả. Điều này khiến hiệu suất làm việc suy giảm rõ rệt.
Không chỉ dừng lại ở đó, người lao động còn dần mất đi sự tự tin và động lực. Khi lợi ích nhận được không còn tương xứng với kỳ vọng, một vòng xoáy tiêu cực có thể bắt đầu hình thành và kéo dài.
Ở góc độ tổ chức, hiệu suất luôn gắn trực tiếp với yếu tố tài chính. Nhân sự vẫn hiện diện, nhưng năng lượng và mức độ cống hiến không còn như trước. Chị Dạ Thy thường gọi vui đây là những "kẻ trộm vô hình" - không dễ nhận ra ngay, nhưng đang âm thầm làm thất thoát nguồn lực của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, một nghiên cứu năm 2016 trên tạp chí Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology cho thấy presenteeism liên quan đến trầm cảm gây thiệt hại trung bình 5.524 USD mỗi người mỗi năm tại Mỹ. Con số này cao hơn nhiều lần so với chi phí do nghỉ làm.
Để hạn chế presenteeism, doanh nghiệp cần bắt đầu từ việc xây dựng môi trường làm việc coi trọng sức khỏe. Điều này bao gồm chính sách nghỉ phép hợp lý, hỗ trợ sức khỏe tinh thần và khuyến khích nhân viên nghỉ ngơi khi cần.
Khi người lao động được tạo điều kiện phục hồi đúng lúc, hiệu suất làm việc trong dài hạn cũng sẽ được cải thiện.
Để hiểu rõ hơn về trạng thái kiệt sức của nhân viên và cách doanh nghiệp có thể ứng phó, mời bạn lắng nghe những chia sẻ từ CEO CareFor EAP - Dạ Thy và host - nhà báo Khổng Loan trong tập vodcast "Nhân sự Burnout, Sếp phải làm sao?"
