Một nghiên cứu cho biết người trên 65 tuổi vẫn có thể khỏe mạnh và minh mẫn
Một nghiên cứu dài hạn cho thấy người trên 65 tuổi có thể cải thiện thể chất và nhận thức, đặc biệt khi duy trì tư duy tích cực về tuổi già.
Ở tuổi 64, bà Diana Nyad trở thành người đầu tiên bơi 110 dặm (khoảng 177km) từ bờ biển Marina Hemingway (Cuba) đến bờ biển Florida (Mỹ) mà không cần lồng chống cá mập, sau 5 lần thử trong hơn 35 năm
Bà chia sẻ rằng vào thời điểm hoàn thành hành trình cách đây 12 năm, bà từng nghĩ đó là giai đoạn đỉnh cao của cuộc đời. Nhưng ở tuổi 76, bà cho biết mình còn khỏe mạnh và minh mẫn hơn trước.
Câu chuyện của Nyad cho thấy người lớn tuổi vẫn có thể chạm tới những thành tựu từng nằm ngoài tưởng tượng. Việc này đặt ra một câu hỏi: đây là ngoại lệ hiếm hoi hay là tiềm năng của quá trình già đi?
Chính điều này đã thúc đẩy một nghiên cứu quan sát dài hạn được công bố trên Geriatrics, nhằm tìm hiểu mối liên hệ giữa cách nhìn nhận lão hóa và sự thay đổi sức khỏe theo thời gian.
Sức khỏe và trí não vẫn có thể cải thiện ở người trên 65 tuổi
Becca Levy, giáo sư dịch tễ học và tâm lý học tại Trường Y tế Công cộng Yale, đồng thời là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết bà bắt đầu đặt câu hỏi về những trường hợp phát triển tốt ở tuổi già. Liệu chúng có mâu thuẫn với quan niệm phổ biến rằng lão hóa luôn đi kèm suy giảm sức khỏe và nhận thức.
Bà đã cùng cộng sự phân tích dữ liệu từ nghiên cứu Health and Retirement Study, bao gồm hàng nghìn người tham gia được hỏi về quan điểm của họ đối với việc già đi, tích cực hoặc tiêu cực.
Nhóm nghiên cứu đánh giá sức khỏe nhận thức và tốc độ đi bộ của người tham gia, hai yếu tố thường được xem là chỉ dấu quan trọng của thể lực. Đồng thời theo dõi họ trong tối đa 12 năm để xem liệu các chỉ số này có cải thiện hay không, cũng như mối liên hệ với cách họ nhìn nhận về tuổi tác.
Kết quả cho thấy gần một nửa số người trên 65 tuổi có sự cải thiện về thể chất, nhận thức hoặc cả hai. Những người có niềm tin tích cực về việc già đi có khả năng thuộc nhóm này cao hơn.
Louise Aronson, bác sĩ lão khoa và giáo sư danh dự tại Đại học California San Francisco, nhận định rằng con người vẫn tiếp tục già đi, nhưng không đồng nghĩa với suy giảm một chiều. Chúng ta hoàn toàn có thể khiến cho hành trình đó có thể trở nên tốt hơn.
Có thể khả năng nâng tạ hiện tại không bằng 40 năm trước, nhưng vẫn có thể tốt hơn so với một năm trước nếu hiểu rằng quá trình lão hóa có thể tốt hơn nhờ vào hành vi và thái độ của mỗi người.
Lão hóa không đồng nghĩa với việc suy giảm chất lượng cuộc sống
Những định kiến tiêu cực về tuổi già vẫn rất phổ biến. Một khảo sát toàn cầu năm 2024 cho thấy 65% nhân viên y tế và 80% dân số tin rằng sa sút trí tuệ là một phần bình thường của quá trình lão hóa, dù nhận định này không chính xác.
"Định kiến về người lớn tuổi thường gắn với sự phụ thuộc và suy giảm nhận thức" - Mark Lachs, chuyên gia lão khoa tại Weill Cornell Medicine, cho biết. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng phần lớn người cao tuổi không gặp vấn đề về nhận thức và cũng không cần hỗ trợ trong sinh hoạt hàng ngày.
Trong hai thập kỷ gần đây, ngày càng có nhiều nghiên cứu tập trung vào những khía cạnh tích cực của việc già đi. Theo Lachs, khả năng phán đoán và sự từng trải được cải thiện theo thời gian.
Trí tuệ cảm xúc và mức độ hài lòng trong cuộc sống cũng có xu hướng tăng. Dữ liệu từ nghiên cứu của giáo sư Levy cho thấy việc cải thiện theo tuổi không phải là điều hiếm gặp, mà gần tương đương với xu hướng suy giảm.
Các chuyên gia cho rằng một phần nguyên nhân của sự chênh lệch giữa định kiến và thực tế đến từ cách nghiên cứu thường tập trung vào kết quả trung bình hoặc chỉ tìm kiếm dấu hiệu suy giảm, thay vì xem xét khả năng cải thiện ở từng cá nhân.
.png)
Vì sao thái độ với việc già đi lại quan trọng?
Ông Lachs cho biết các bệnh nhân của ông có độ tuổi trung bình khoảng 89 và những người duy trì được trạng thái tốt thường có một điểm chung. Đó là có điều gì đó mang lại ý nghĩa và mục tiêu trong cuộc sống. Điều này có thể đến từ gia đình, hoạt động tình nguyện, nghệ thuật, động vật hoặc du lịch.
Ông cho rằng thái độ đối với việc già đi có thể tạo ra một vòng lặp tích cực hoặc tiêu cực. Khi một người tin rằng bản thân vẫn có thể tiến bộ và đóng góp, họ có xu hướng đầu tư thời gian cho việc tập luyện, giao tiếp xã hội và tham gia các hoạt động cộng đồng.
Những trải nghiệm này có thể cải thiện tâm trạng và sự tự tin, từ đó thúc đẩy thêm các hành vi tích cực khác. Nghiên cứu của giáo sư Levy cũng ghi nhận hiện tượng này như một hiệu ứng tích lũy.
Ngược lại, nếu một người tin rằng sức khỏe không thể cải thiện khi lớn tuổi, họ ít có động lực để thử những hoạt động mới hay duy trì kết nối xã hội.
Ông Lachs cho rằng điểm đáng chú ý là thái độ tích cực đối với lão hóa không phải là một phương pháp điều trị y khoa mà là sự điều chỉnh về nhận thức.
Ông cũng nhấn mạnh mối liên hệ giữa tâm trí và cơ thể có sức ảnh hưởng mạnh mẽ, tương đương nhiều phương pháp điều trị nhưng không đi kèm tác dụng phụ. Điều quan trọng là đừng từ bỏ, vì cuộc sống vẫn có thể trở nên tốt hơn
Làm thế nào để thay đổi góc nhìn về việc già đi?
Bạn không thể ngăn mình già đi, nhưng có thể thay đổi cách mình già đi. Khi thay đổi góc nhìn, hành trình lão hóa cũng có thể thay đổi theo hướng tích cực hơn.
Tăng cường tương tác giữa các thế hệ
Khi người trẻ và người lớn tuổi có cơ hội tiếp xúc nhiều hơn, họ có thể hiểu rõ hơn về nhau. Nghiên cứu cho thấy môi trường sống và làm việc đa thế hệ mang lại nhiều lợi ích. Và các nhóm đa dạng về độ tuổi có thể đạt hiệu quả cao hơn.
Paul Irving, cố vấn cấp cao tại Milken Institute, cho rằng có cơ hội tận dụng kinh nghiệm, sự từng trải và khả năng phán đoán của người lớn tuổi, cùng với sự sáng tạo và tinh thần thử nghiệm của người trẻ. Ông xem đây là một cách tiếp cận mới trong việc nhìn nhận nguồn nhân lực.
Áp dụng phương pháp ABC
ABC là phương pháp được phát triển để giúp mỗi người nhận ra và điều chỉnh những định kiến tiêu cực về việc già đi.
Cốt lõi của phương pháp này là thay đổi cách chúng ta nhìn nhận tuổi tác, từ đó thay đổi hành vi, cảm xúc và cả cách chăm sóc bản thân.
A (Awareness) - Nhận diện
Bước đầu tiên là nhận ra chúng ta đang tiếp nhận rất nhiều thông điệp tiêu cực về tuổi già mỗi ngày. Những thông điệp này có thể đến từ quảng cáo chống lão hóa, phim ảnh, truyền hình, mạng xã hội.
Hoặc đến từ những câu nói quen thuộc như "già rồi thì yếu đi là bình thường" hay "lớn tuổi thì khó thay đổi nữa".
Khi nhận diện được những ảnh hưởng đó, chúng ta mới hiểu rằng góc nhìn tiêu cực về lão hóa không hẳn là suy nghĩ tự nhiên của mình, mà phần nào được xã hội định hình.
B (Blame) - Chuyển hướng nguyên nhân
Bước này không phải là đổ lỗi một cách cảm tính, mà là nhìn lại nguyên nhân của những khó khăn trong tuổi già. Thay vì mặc định rằng mọi hạn chế đều đến từ việc già đi, cần nhận ra nhiều vấn đề thực ra đến từ định kiến.
Ví dụ, một người lớn tuổi bị xem là chậm chạp, kém thích nghi hoặc không còn giá trị đóng góp. Những cách nhìn đó có thể khiến họ bị hạn chế cơ hội, ít được khuyến khích vận động, làm việc hay tham gia xã hội.
Nói cách khác, có những điều làm cuộc sống tuổi già khó khăn hơn không phải vì tuổi tác tự thân, mà vì xã hội đang đối xử với người lớn tuổi theo cách tiêu cực.
C (Challenge) - Thách thức
Sau khi đã nhận ra thông điệp tiêu cực và hiểu nguồn gốc của nó, bước tiếp theo là chủ động chất vấn và phản biện những niềm tin đó.
Điều này có thể bắt đầu từ chính mình, chẳng hạn thay vì nghĩ "già rồi thì không thể khỏe hơn", ta đặt câu hỏi "liệu điều đó có luôn đúng không?".
Hoặc khi thấy xã hội lặp lại những khuôn mẫu cũ về tuổi già, ta có thể không chấp nhận chúng một cách thụ động nữa. Đây là bước giúp xây dựng một góc nhìn mới, thực tế hơn và tích cực hơn về lão hóa.
Một góc nhìn khác được nhấn mạnh là mỗi giai đoạn của cuộc sống đều có những điểm thuận lợi và thách thức riêng.