Liệu pháp CAR-T mới có thể tạo tế bào chống ung thư ngay trong cơ thể
Một phương pháp CAR-T thế hệ mới được thực hiện trực tiếp trong cơ thể đã cho thấy triển vọng điều trị ung thư mà không cần hóa trị.
Trong nhiều năm qua, CAR-T được xem là một trong những vũ khí mạnh nhất chống lại một số loại ung thư máu. Tuy nhiên, quy trình điều trị lại vô cùng phức tạp: bác sĩ phải lấy tế bào miễn dịch của bệnh nhân, gửi đến phòng thí nghiệm chuyên biệt để tái lập trình gen, sau đó truyền trở lại cơ thể.
Dù mang tính đột phá, nhưng yếu tố chi phí và thời gian thực hiện khiến phương pháp này vẫn nằm ngoài khả năng tiếp cận của nhiều bệnh nhân.
Liệu pháp CAR-T thế hệ mới có thể tạo tế bào chống ung thư trực tiếp bên trong cơ thể
Hiện nay, các nhà khoa học tại Đại học California San Francisco và Berkeley đã phát triển một cách tiếp cận mới, cho phép tái lập trình trực tiếp các tế bào miễn dịch ngay bên trong cơ thể.
Phương pháp này có thể loại bỏ những rào cản lớn nhất của CAR-T, giúp mở rộng cơ hội điều trị cho bệnh nhân trên toàn cầu.
Đây là lần đầu tiên các nhà khoa học có thể tích hợp một đoạn DNA lớn vào vị trí xác định trong tế bào T của người mà không cần đưa tế bào ra ngoài cơ thể.
Cách tiếp cận có kiểm soát này không chỉ vượt trội so với phương pháp truyền thống mà còn mở ra bước tiến mới cho toàn bộ lĩnh vực liệu pháp tế bào và gene.
Trong nghiên cứu công bố ngày 18/3 trên tạp chí Nature, các thí nghiệm trên chuột có hệ miễn dịch "người hóa" cho thấy phương pháp này có thể điều trị thành công bệnh bạch cầu tiến triển nhanh, đa u tủy và thậm chí cả khối u rắn.
Mục tiêu dài hạn là phát triển một liệu pháp có sẵn giống như vaccine, có thể sử dụng cho nhiều bệnh nhân có cùng tình trạng bệnh.
"Đây mới chỉ là khởi đầu của một làn sóng điều trị hoàn toàn mang tính chuyển đổi và có thể cứu sống rất nhiều người." - Justin Eyquem, Phó giáo sư Y khoa tại UCSF và là tác giả chính của nghiên cứu, chia sẻ.
.jpg)
Từ liệu pháp cá nhân hóa tốn kém đến hướng đi mới với 'kéo phân tử'
CAR-T hoạt động bằng cách cung cấp cho tế bào T - lực lượng chiến đấu chính của hệ miễn dịch - những hướng dẫn di truyền mới để nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư.
Những hướng dẫn này được mã hóa dưới dạng các thụ thể CAR, đóng vai trò như ăng-ten trên bề mặt tế bào T. Khi CAR gắn vào protein đặc hiệu trên tế bào ung thư, nó kích hoạt phản ứng tiêu diệt khối u.
Hiện có 7 liệu pháp CAR-T đã được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt cho ung thư máu. Tuy nhiên, mỗi liệu pháp đều được đo ni đóng giày cho từng bệnh nhân, sản xuất tại cơ sở chuyên biệt, mất nhiều tuần và có chi phí lên đến 400.000 - 500.000 USD.
Ngoài ra, bệnh nhân còn phải trải qua hóa trị để dọn chỗ cho tế bào mới, một quá trình khắc nghiệt mà không phải ai cũng chịu đựng được.
Để giải quyết vấn đề này, nhóm nghiên cứu đã thiết kế một hệ thống gồm hai loại hạt nano.
Hạt thứ nhất mang công cụ chỉnh sửa gene CRISPR-Cas9, được ví như kéo phân tử, để cắt và chỉnh sửa gene trong tế bào T ngay trong cơ thể. Nhờ CRISPR, việc chỉnh sửa diễn ra tại vị trí xác định trong bộ gene, giúp giảm nguy cơ chèn gene ngẫu nhiên gây biến chứng.
Hạt thứ hai mang DNA mới để tạo ra thụ thể CAR. DNA này chỉ được chèn vào đúng vị trí trong tế bào T nhờ một công tắc phân tử chỉ hoạt động trong loại tế bào này. Các hạt cũng được thiết kế để tìm đúng tế bào T và tránh bị hệ miễn dịch phá hủy ngay lập tức.
Triển vọng loại bỏ tế bào ung thư chỉ sau 2 tuần
Trong thử nghiệm trên chuột mắc bệnh bạch cầu tiến triển nhanh, chỉ với một lần tiêm, hệ thống hai hạt đã loại bỏ hoàn toàn dấu hiệu ung thư ở gần như tất cả các con chuột trong vòng hai tuần.
Các tế bào CAR-T được tạo ra ngay trong cơ thể chiếm tới 40% tổng số tế bào miễn dịch ở một số cơ quan và tiêu diệt ung thư cả ở tủy xương lẫn lá lách.
Phương pháp này cũng cho thấy hiệu quả với đa u tủy và đặc biệt là cả khối u rắn, điều mà CAR-T truyền thống thường gặp nhiều khó khăn.
Đáng chú ý, các tế bào T được tái lập trình ngay trong cơ thể còn hoạt động tốt hơn so với tế bào được tạo trong phòng thí nghiệm. Một giả thuyết được đưa ra là khi tế bào bị lấy ra ngoài cơ thể để nuôi cấy, chúng có thể mất đi một phần khả năng tăng sinh và đặc tính tế bào gốc.
Dù vậy, các thử nghiệm lâm sàng trên người vẫn cần được thực hiện để đánh giá độ an toàn và hiệu quả. Nhóm nghiên cứu đã thành lập công ty Azalea Therapeutics để tiếp tục phát triển phương pháp này.
Nếu được áp dụng thành công trên người, công nghệ này có thể giúp giảm đáng kể chi phí, rút ngắn thời gian điều trị và cho phép nhiều bệnh viện, không chỉ các trung tâm ung thư lớn, triển khai liệu pháp CAR-T.
Điều này mở ra khả năng dân chủ hóa việc tiếp cận một trong những phương pháp điều trị ung thư tiên tiến nhất hiện nay.
