Căng thẳng tài chính khiến tim già đi nhanh hơn
Một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Mayo Clinic Proceedings cho thấy căng thẳng tài chính khiến tim già đi nhanh hơn, thậm chí ngang bằng hoặc vượt qua nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch quen thuộc như tăng huyết áp, đái tháo đường...
Nghiên cứu đã phát hiện điều gì?
Theo bác sĩ Leana Wen, nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu của hơn 280.000 người trưởng thành. Những người tham gia hoàn thành các bảng khảo sát chi tiết về điều kiện xã hội, kinh tế trong cuộc sống, đồng thời được đánh giá lâm sàng về sức khỏe tim mạch.
Thay vì chỉ xem xét việc một người có mắc bệnh tim hay không, các nhà khoa học tập trung vào khái niệm “tuổi tim mạch”. Đây là chỉ số phản ánh mức độ lão hóa sinh học của tim và mạch máu so với độ tuổi thực tế của một người.
Kết quả cho thấy, những người báo cáo mức độ căng thẳng tài chính cao hơn và tình trạng thiếu an ninh thực phẩm thường có dấu hiệu lão hóa tim mạch tiến triển hơn, ngay cả khi đã tính đến các yếu tố nguy cơ y khoa truyền thống.
Nói cách khác, hai người cùng độ tuổi và có hồ sơ nguy cơ lâm sàng tương đương vẫn có thể sở hữu “tuổi tim” rất khác nhau, tùy thuộc vào mức độ áp lực kinh tế mà họ đang phải chịu.
Nghiên cứu này không chứng minh căng thẳng tài chính trực tiếp gây lão hóa tim, nhưng cho thấy mối liên hệ mạnh mẽ giữa gánh nặng kinh tế và sức khỏe tim mạch, bên cạnh tác động lên sức khỏe tinh thần.
“Tim già đi” nghĩa là gì?
Khi các nhà nghiên cứu nói đến lão hóa tim mạch, họ đề cập đến những thay đổi về cấu trúc và chức năng của hệ tim mạch làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim. Những thay đổi này bao gồm tình trạng mạch máu trở nên cứng hơn, chức năng cơ tim suy giảm và khả năng đáp ứng của hệ tim mạch với hoạt động gắng sức kém đi.
Căng thẳng mạn tính có thể đẩy nhanh những quá trình này. Các hormone stress như cortisol và adrenaline tác động trực tiếp đến huyết áp, nhịp tim, phản ứng viêm và chuyển hóa.
Khi các hệ thống này bị kích hoạt lặp đi lặp lại trong thời gian dài, tim và mạch máu sẽ chịu tình trạng hao mòn tích lũy. Theo thời gian, tác động này có thể tương tự như những gì xảy ra trong quá trình lão hóa tự nhiên hoặc các bệnh mạn tính kéo dài.
Vì sao căng thẳng tài chính đặc biệt nguy hiểm?
Theo bác sĩ Wen, căng thẳng tài chính có những đặc điểm khiến nó trở nên đặc biệt mạnh mẽ. Không giống các yếu tố gây stress ngắn hạn như hạn chót công việc hay một đợt bệnh cấp tính, áp lực kinh tế thường mang tính kéo dài và liên tục.
Nó có thể bao gồm những lo lắng thường trực về việc chi trả hóa đơn, ổn định chỗ ở, chi phí y tế, nợ nần hoặc trách nhiệm hỗ trợ gia đình. Vì tiền bạc ảnh hưởng đến hầu hết mọi mặt của đời sống, căng thẳng tài chính rất khó tránh khỏi.
Tình trạng này có thể làm gián đoạn giấc ngủ, hạn chế khả năng tiếp cận thực phẩm lành mạnh hoặc dịch vụ y tế, đồng thời làm giảm cơ hội vận động và nghỉ ngơi. Những yếu tố này cộng hưởng với nhau và làm tăng nguy cơ tim mạch theo thời gian.
Căng thẳng tài chính so với các yếu tố nguy cơ truyền thống
Điều khiến bác sĩ Wen ấn tượng nhất ở nghiên cứu này là mức độ liên quan giữa căng thẳng tài chính và lão hóa tim mạch tương đương, thậm chí vượt qua nhiều yếu tố nguy cơ lâm sàng quen thuộc.
Các yếu tố như tăng huyết áp, đái tháo đường hay hút thuốc từ lâu đã được công nhận là nguyên nhân chính gây bệnh tim, và bác sĩ thường xuyên tầm soát cũng như điều trị chúng.
Nghiên cứu mới cho thấy các yếu tố xã hội quyết định sức khỏe, bao gồm căng thẳng tài chính và thiếu an ninh thực phẩm, cũng cần được đặt trong cùng một cuộc thảo luận.
Điều này không có nghĩa căng thẳng tài chính thay thế các yếu tố nguy cơ truyền thống, mà là nó làm gia tăng gánh nặng nguy cơ. Một người vừa bị tăng huyết áp, vừa chịu áp lực kinh tế nghiêm trọng có thể đối mặt với nguy cơ tim mạch chồng chất.
Có phải ai chịu áp lực tài chính cũng sẽ mắc bệnh tim?
Câu trả lời là không.
Căng thẳng tài chính làm tăng nguy cơ, nhưng không đồng nghĩa với việc bệnh tim là điều không thể tránh khỏi. Nguy cơ tim mạch chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau, và vẫn có những biện pháp thiết thực giúp giảm tác động tiêu cực.
Bác sĩ tim mạch nên nhìn nhận căng thẳng tài chính như thế nào?
Theo bác sĩ Wen, các bác sĩ lâm sàng nên xem căng thẳng tài chính là một phần trong hồ sơ nguy cơ tổng thể của người bệnh, tương tự như tiền sử gia đình hoặc lối sống.
Việc hỏi bệnh nhân về mức độ căng thẳng, áp lực tài chính và khả năng tiếp cận các nguồn lực hỗ trợ có thể mang lại bối cảnh quan trọng cho việc ra quyết định điều trị.
Điều này không có nghĩa bác sĩ phải giải quyết vấn đề tài chính cho bệnh nhân, nhưng họ có thể giúp kết nối người bệnh với các nguồn hỗ trợ phù hợp, điều chỉnh kế hoạch điều trị để giảm gánh nặng chi phí, và lưu ý rằng căng thẳng có thể ảnh hưởng đến việc tuân thủ dùng thuốc hay thay đổi lối sống.
Đôi khi, chỉ riêng việc thừa nhận rằng áp lực tài chính là có thật và liên quan đến sức khỏe cũng đã góp phần cải thiện sự tin tưởng và chất lượng chăm sóc.
Người dân có thể làm gì để bảo vệ sức khỏe tim mạch?
Những nguyên tắc nền tảng của sức khỏe tim mạch vẫn giữ nguyên, bao gồm vận động thể chất đều đặn, chế độ ăn cân bằng và có lợi cho tim, duy trì cân nặng hợp lý, không hút thuốc, đồng thời kiểm soát huyết áp, cholesterol và đường huyết.
Khám sức khỏe định kỳ rất quan trọng, vì nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch tiến triển âm thầm. Việc phát hiện và điều trị sớm tăng huyết áp hoặc đái tháo đường có thể làm giảm đáng kể nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ, bệnh thận và suy tim.
Ngoài ra, do căng thẳng mạn tính ảnh hưởng đến tim, các biện pháp như thực hành chánh niệm, ngủ đủ giấc và duy trì kết nối xã hội có thể giúp giảm phản ứng stress và hỗ trợ sức khỏe tim mạch.
Thông điệp lớn từ nghiên cứu này
Nghiên cứu nhấn mạnh rằng sức khỏe của con người không chỉ được quyết định bởi dịch vụ y tế họ nhận được, mà còn bởi điều kiện xã hội và kinh tế trong cuộc sống hằng ngày.
Việc nhìn nhận căng thẳng tài chính và bất ổn thực phẩm như một phần của nguy cơ tim mạch có thể mở ra hướng tiếp cận nhân văn và hiệu quả hơn trong chăm sóc sức khỏe.
