'Người siêu thọ' và 5 bí quyết sống vui sống khỏe
Những 'người siêu thọ' sẽ cho ta thấy dù họ đã bước vào giai đoạn gần 100 tuổi nhưng vẫn khỏe mạnh như thanh niên đôi mươi.
Nhiều người trong chúng ta đều mong muốn rằng khi bước vào tuổi xế chiều vẫn giữ được thể chất và trí não khỏe mạnh, ngay cả ở độ tuổi 80, 90 hay hơn thế nữa.
Yếu tố di truyền có thể đóng vai trò nhất định, nhưng các nhà khoa học và chính những người được gọi là “người siêu thọ” cho thấy rằng lối sống hằng ngày cũng góp phần quan trọng trong việc duy trì sức khỏe lâu dài.
.png)
'Người siêu thọ' là gì?
Người siêu thọ (super agers) thường được dùng để chỉ những người trên 80 tuổi có trí nhớ và khả năng nhận thức tương đương, thậm chí tốt hơn người trẻ hơn họ 20 - 30 tuổi.
Dưới đây là những bài học rút ra từ các nhân vật đã được báo chí quốc tế ghi nhận và từ các nhà khoa học đang nghiên cứu về quá trình lão hóa khỏe mạnh.
Ưu tiên thực phẩm đơn giản và ít chế biến
Ở tuổi 89, chuyên gia dinh dưỡng bà Marion Nestle cho rằng triết lý ăn uống của Michael Pollan đã ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của bà: ăn thực phẩm đúng nghĩa, ăn vừa phải và ưu tiên thực vật.
Với bà, thực phẩm là những thức ăn chưa qua chế biến hoặc chỉ chế biến tối thiểu, tránh các sản phẩm siêu chế biến. Bà duy trì chế độ ăn đa dạng, không loại bỏ nhóm thực phẩm nào, đồng thời điều chỉnh khẩu phần nhỏ hơn để phù hợp với sự thay đổi của quá trình trao đổi chất khi tuổi tác tăng lên.
Một trường hợp khác thường được nhắc đến là bà Maria Branyas Morera, người qua đời ở tuổi 117 trong tình trạng sức khỏe tương đối tốt.
Theo nhà nghiên cứu Manel Esteller, chế độ ăn và lối sống có vai trò đáng kể trong tuổi thọ của bà. Trong 10 năm cuối đời, bà duy trì thói quen ăn rất đơn giản, mỗi ngày dùng ba hộp sữa chua không đường, kết hợp với chế độ ăn Địa Trung Hải nhẹ nhàng, nhiều cá, dầu ô liu và trái cây.
Rèn luyện thói quen vận động đều đặn
Ở tuổi 92, bà Emma Maria Mazzenga vẫn là một vận động viên chạy nước rút đẳng cấp, nắm giữ bốn kỷ lục thế giới ở nhóm tuổi của mình.
Bà chạy hai đến ba buổi mỗi tuần, xen kẽ với những ngày đi bộ, mỗi buổi tập kéo dài khoảng một giờ. Lời khuyên bà thường đưa ra là cần hiểu rõ giới hạn của bản thân, kiểm tra sức khỏe của mình với bác sĩ trước khi tập luyện, sau đó duy trì nhịp độ đều đặn.
Một ví dụ khác là bà Jeannie Rice, 77 tuổi, người đã phá nhiều kỷ lục marathon nữ ở nhóm tuổi 75 - 79, thậm chí có thời điểm vượt qua cả những vận động viên nam nhanh nhất trong cùng nhóm tuổi.
Dù chưa được xếp vào nhóm "người siêu thọ" do chưa bước sang tuổi 80, thể trạng của bà vẫn được giới nghiên cứu đánh giá là đặc biệt ấn tượng.
Các xét nghiệm được thực hiện trong phòng thí nghiệm vài ngày sau khi bà hoàn thành Giải Marathon London năm ngoái với thành tích 3 giờ 33 phút 27 giây cho thấy khả năng hấp thụ oxy tối đa của bà tương đương một phụ nữ 25 tuổi.
Bà duy trì lịch chạy 50 dặm mỗi tuần, tăng lên 70 - 75 dặm khi chuẩn bị thi đấu, kèm theo tập tạ nhẹ cho phần thân trên.
Theo Bas Van Hooren, trợ lý giáo sư về dinh dưỡng và khoa học vận động tại Đại học Maastricht cho biết sự đều đặn trong luyện tập, kết hợp với yếu tố sinh học thuận lợi, có thể giúp làm chậm một phần các quá trình lão hóa thường thấy. Ông cũng nhấn mạnh rằng việc bắt đầu tập luyện ở tuổi trung niên vẫn mang lại lợi ích rõ rệt.
Theo Eric Topol, bác sĩ tim mạch và nhà sáng lập Viện Nghiên cứu Chuyển đổi Scripps (Scripps Research Translational Institute - TRTI) tại San Diego, vận động thể chất hiện là biện pháp duy nhất ở người đã cho thấy tác động đến việc làm chậm "đồng hồ lão hóa" của toàn cơ thể, tức có thể ảnh hưởng đến tốc độ chúng ta già đi.
Trong cuốn sách Super Agers: An Evidence-Based Approach to Longevity (Người siêu thọ: Phương pháp sống lâu dựa trên thực chứng), ông khuyến nghị duy trì các hình thức vận động hiếu khí như đi bộ, đạp xe, bơi lội hoặc tập máy elliptical, với thời lượng tối thiểu 30 phút vào hầu hết các ngày trong tuần.
Bên cạnh đó, ông nhấn mạnh rằng luyện tập sức bền và duy trì lực nắm tay có mối liên hệ rất chặt chẽ với quá trình lão hóa khỏe mạnh.
Giữ kết nối xã hội và dành chỗ cho niềm vui
Các nghiên cứu cho thấy tương tác xã hội có vai trò quan trọng đối với sức khỏe và hạnh phúc của chúng ta.
Một thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn gần đây ghi nhận rằng sự kết hợp giữa vận động, chế độ ăn lành mạnh, giao tiếp xã hội và các hoạt động kích thích trí não có thể cải thiện chức năng nhận thức ở người lớn tuổi có nguy cơ suy giảm trí nhớ hoặc sa sút trí tuệ.
Trong cuộc sống hằng ngày, bà Maria Branyas Morera thường trò chuyện với những người sống cùng khu dưỡng lão và đón tiếp khách thăm khi có thể.
Bà Jeannie Rice duy trì đời sống xã hội phong phú và vẫn đi khiêu vũ, trừ thời gian sát các giải chạy quan trọng. Theo bà, niềm vui và sự kết nối giúp cuộc sống cân bằng hơn.
Nhà khoa học hành vi Nicholas Epley cho rằng chất lượng cuộc sống thường được dự đoán tốt hơn bởi tần suất của những trải nghiệm tích cực nhỏ, thay vì cường độ của một vài khoảnh khắc đặc biệt. Khi các hoạt động mang lại cảm xúc tích cực được lặp lại đều đặn, chúng dần trở thành một phần tự nhiên của cuộc sống.
Chấp nhận những thăng trầm trong hành trình sống khỏe
Một số người nhìn tuổi già như quá trình suy giảm liên tục, nhưng nghiên cứu đăng trên PLOS One cho thấy nhiều người trên 60 tuổi vẫn có thể phục hồi sức khỏe và thể lực sau các biến cố.
Những yếu tố liên quan đến khả năng hồi phục bao gồm sức khỏe tinh thần ổn định, mạng lưới xã hội tốt và các thói quen sinh hoạt lành mạnh như không hút thuốc, ăn uống đủ chất và ngủ đủ giấc.
Tác giả chính của nghiên cứu, Mabel Ho, khẳng định rằng việc cải thiện sức khỏe vẫn có thể bắt đầu ở bất kỳ giai đoạn nào của cuộc đời và không bao giờ là quá muộn.
Câu chuyện của Florene Shuber là một minh chứng. Khi ngoài 80 tuổi, bà bắt đầu bị vấp ngã và cảm thấy lo lắng về khả năng giữ thăng bằng.
Sau đó, bà quyết định tập luyện với huấn luyện viên tại một phòng gym gần nhà. Ở tuổi 91, bà cho biết mình cảm thấy trẻ trung và khỏe mạnh hơn so với 10 năm trước, dù việc duy trì tập luyện đòi hỏi sự kiên trì.
Luôn giữ thái độ tích cực
Ở tuổi 101, cụ Si Liberman đã trải qua nhiều biến cố lớn, từ tai nạn nghiêm trọng thời thơ ấu, cơn đau tim ở tuổi 39, đến ca phẫu thuật tim phức tạp khi gần 90 tuổi.
Trong Thế chiến II, ông từng tham gia 13 phi vụ ném bom và nhiều lần máy bay của ông nhiều lần trúng hỏa lực phòng không của đối phương.
Dù vậy, ông cho biết mình hiếm khi để bản thân chìm trong bi quan quá lâu. Với ông, niềm tin rằng khó khăn rồi sẽ qua giúp ông đứng dậy sau những giai đoạn thử thách.
Ông cho rằng thái độ sống lạc quan thường bị đánh giá thấp, trong khi nó có thể đóng vai trò quan trọng trong việc giúp con người vượt qua những năm tháng nhiều biến động của cuộc đời.
