Vì sao người bệnh tăng huyết áp cần duy trì uống thuốc cả đời?
Tăng huyết áp là tình trạng áp lực máu lên thành động mạch tăng cao kéo dài. Nếu không được kiểm soát, tình trạng này có thể âm thầm làm tổn thương tim, não, thận, mắt và hệ mạch máu.
Với nhiều người bệnh tăng huyết áp, thuốc điều trị là một phần không thể thiếu để giữ huyết áp ổn định và giảm nguy cơ biến chứng.
Tuy nhiên, thuốc chỉ phát huy hiệu quả tốt khi được dùng đúng liều, đúng giờ, đúng chỉ định và được theo dõi đều đặn.
Tăng huyết áp là gì?
Tăng huyết áp là bệnh lý mạn tính, cần được theo dõi và kiểm soát lâu dài. Điều đáng lưu ý là nhiều người có huyết áp cao nhưng không có triệu chứng rõ ràng, nên dễ chủ quan hoặc chỉ phát hiện khi khám sức khỏe định kỳ.
Huyết áp được đo bằng hai chỉ số
Huyết áp gồm hai chỉ số chính. Huyết áp tâm thu là chỉ số phía trên, thể hiện áp lực trong động mạch khi tim co bóp. Huyết áp tâm trương là chỉ số phía dưới, thể hiện áp lực khi tim nghỉ giữa các nhịp đập.
Theo phân loại thường dùng trong hướng dẫn chuyên môn, huyết áp bình thường là khi huyết áp tâm thu dưới 120 mmHg và huyết áp tâm trương dưới 80 mmHg. Huyết áp tăng cao là khi huyết áp tâm thu từ 120 - 129 mmHg và huyết áp tâm trương dưới 80 mmHg.
Tăng huyết áp giai đoạn 1 thường được xác định khi huyết áp tâm thu từ 130 - 139 mmHg hoặc huyết áp tâm trương từ 80 - 89 mmHg. Tăng huyết áp giai đoạn 2 là khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên.
Khi huyết áp tâm thu từ 180 mmHg trở lên hoặc huyết áp tâm trương từ 120 mmHg trở lên, đặc biệt nếu đi kèm triệu chứng bất thường, người bệnh cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
Vì sao cần biết giai đoạn tăng huyết áp?
Việc xác định giai đoạn hoặc mức độ nặng của tăng huyết áp giúp bác sĩ lựa chọn kế hoạch điều trị phù hợp. Có người chỉ cần thay đổi lối sống và theo dõi sát. Có người cần dùng thuốc sớm để giảm nguy cơ tổn thương cơ quan đích.
Người bệnh không nên tự kết luận tình trạng của mình chỉ dựa vào một lần đo huyết áp. Huyết áp có thể thay đổi theo thời điểm trong ngày, tâm trạng, vận động, giấc ngủ, cà phê, thuốc đang dùng hoặc kỹ thuật đo. Vì vậy, bác sĩ thường cần nhiều thông tin hơn để đánh giá chính xác.
Vì sao người bệnh cần dùng thuốc điều trị tăng huyết áp?
Tăng huyết áp không chỉ là một con số trên máy đo. Khi áp lực máu tăng cao trong thời gian dài, mạch máu và nhiều cơ quan quan trọng có thể bị tổn thương dần dần.
Tăng huyết áp không kiểm soát có thể gây biến chứng nặng
Huyết áp cao là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng của đột quỵ. Tình trạng này có thể liên quan đến tắc mạch máu não hoặc vỡ mạch máu não.
Tim cũng phải chịu áp lực lớn khi huyết áp tăng kéo dài. Theo thời gian, tim phải làm việc nhiều hơn, thành tim có thể dày lên, nguy cơ suy tim tăng. Tăng huyết áp cũng thúc đẩy xơ vữa động mạch, làm tăng nguy cơ đau thắt ngực và nhồi máu cơ tim.
Thận là cơ quan dễ bị ảnh hưởng bởi huyết áp cao. Khi các mạch máu nhỏ trong thận bị tổn thương, khả năng lọc máu có thể suy giảm, làm tăng nguy cơ bệnh thận mạn. Ngoài ra, tăng huyết áp còn có thể liên quan đến bệnh động mạch ngoại biên, phình động mạch chủ, bệnh lý võng mạc và suy giảm nhận thức.
Thuốc giúp giảm áp lực lên tim, não, thận và mạch máu
Thuốc hạ huyết áp giúp đưa huyết áp về mức mục tiêu, từ đó giảm áp lực lên thành mạch và các cơ quan quan trọng. Khi huyết áp được kiểm soát tốt, nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim và tổn thương thận có thể giảm xuống.
Điều trị bằng thuốc không có nghĩa là người bệnh đã “thất bại” trong chăm sóc sức khỏe. Với tăng huyết áp, thuốc là công cụ quan trọng giúp kiểm soát bệnh, đặc biệt khi thay đổi lối sống chưa đủ để đưa huyết áp về ngưỡng an toàn.
Các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp thường gặp
Có nhiều nhóm thuốc được sử dụng trong điều trị tăng huyết áp. Mỗi nhóm có cơ chế tác động, lợi ích và tác dụng phụ khác nhau.
Bác sĩ sẽ lựa chọn thuốc dựa trên mức huyết áp, tuổi, bệnh nền, chức năng thận, nguy cơ tim mạch và khả năng dung nạp của từng người bệnh.
1. Thuốc chẹn kênh canxi
Thuốc chẹn kênh canxi giúp giãn mạch máu, từ đó giúp máu lưu thông dễ hơn và làm giảm huyết áp. Một số thuốc trong nhóm này chủ yếu tác động lên mạch máu, trong khi một số thuốc khác có thể ảnh hưởng nhiều hơn đến nhịp tim và lực co bóp của tim.
Các thuốc thường được nhắc đến trong nhóm này gồm amlodipine, nifedipine, diltiazem và verapamil. Tác dụng phụ có thể gặp là phù mắt cá chân, đau đầu, đỏ bừng mặt, chóng mặt hoặc táo bón tùy loại thuốc.
Nếu bị phù nhẹ ở chân, người bệnh có thể kê cao chân khi nghỉ ngơi và vận động nhẹ nhàng. Tuy nhiên, nếu phù nhiều, khó chịu hoặc kèm triệu chứng bất thường, cần báo bác sĩ để được đánh giá.
2. Thuốc ức chế men chuyển và thuốc chẹn thụ thể angiotensin II
Thuốc ức chế men chuyển, thường gọi là ACEI, giúp ngăn tạo ra chất gây co mạch. Nhờ đó, mạch máu giãn ra và huyết áp giảm. Một số thuốc trong nhóm này gồm lisinopril và enalapril.
Thuốc chẹn thụ thể angiotensin II, thường gọi là ARB, giúp ngăn tác dụng của chất gây co mạch tại thụ thể. Nhóm này cũng giúp giãn mạch và hạ huyết áp. Một số thuốc thường gặp là losartan và valsartan.
ACEI có thể gây ho khan kéo dài, chóng mặt, mệt mỏi, tăng kali máu hoặc ảnh hưởng chức năng thận ở một số người. ARB thường ít gây ho khan hơn nhưng vẫn có thể gây chóng mặt hoặc tăng kali máu.
Người bệnh không nên tự ý phối hợp ACEI và ARB, vì việc dùng cùng lúc thường không tăng thêm lợi ích nhưng có thể làm tăng nguy cơ tác dụng phụ.
3. Thuốc lợi tiểu thiazide
Thuốc lợi tiểu thiazide giúp cơ thể đào thải bớt natri và nước qua nước tiểu. Khi thể tích dịch trong lòng mạch giảm, huyết áp cũng giảm theo.
Nhóm thuốc này thường được sử dụng trong điều trị tăng huyết áp. Tác dụng phụ có thể gặp gồm hạ kali máu, hạ natri máu, tăng axit uric máu, tăng đường huyết hoặc thay đổi lipid máu.
Người bệnh dùng thuốc lợi tiểu thường được khuyên uống vào buổi sáng hoặc trước 16 giờ để hạn chế tiểu đêm. Cần uống nước theo hướng dẫn của bác sĩ và không tự ý bổ sung điện giải nếu chưa được tư vấn.
4. Thuốc chẹn beta
Thuốc chẹn beta giúp làm chậm nhịp tim và giảm lực co bóp của tim, từ đó làm giảm lượng máu tim bơm ra và giúp hạ huyết áp.
Nhóm thuốc này thường được ưu tiên hơn ở người bệnh có kèm một số bệnh tim mạch như đau thắt ngực, tiền sử nhồi máu cơ tim hoặc suy tim, thay vì dùng đơn độc cho mọi trường hợp tăng huyết áp.
Tác dụng phụ có thể gồm nhịp tim chậm, mệt mỏi, rối loạn giấc ngủ, khó thở hoặc rối loạn chức năng tình dục. Người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc chẹn beta đột ngột vì có thể gây nguy hiểm. Nếu nhịp tim quá chậm, mệt nhiều hoặc khó thở, cần báo bác sĩ.
5. Một số nhóm thuốc khác
Ngoài các nhóm thuốc thường gặp, bác sĩ có thể cân nhắc thêm lợi tiểu quai, lợi tiểu giữ kali, thuốc chẹn alpha, thuốc tác động trung ương hoặc thuốc giãn mạch trực tiếp trong một số trường hợp.
Các thuốc này thường được dùng khi người bệnh tăng huyết áp khó kiểm soát, có chống chỉ định với thuốc khác hoặc cần phối hợp nhiều thuốc.
Người bệnh cần dùng đúng theo đơn và tái khám định kỳ để bác sĩ theo dõi hiệu quả, điện giải, chức năng thận và các tác dụng phụ có thể xảy ra
*Bài viết được Doctor247 biên soạn lại từ nội dung chuyên môn của Khoa Dược, Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh.
*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.
