Vì sao bệnh tăng huyết áp được gọi là 'kẻ giết người thầm lặng'?
Nhân Ngày Thế giới phòng chống tăng huyết áp (17/5), WHO kêu gọi cộng đồng cùng kiểm soát tăng huyết áp bằng việc đo huyết áp thường xuyên và duy trì lối sống lành mạnh.
Trên thế giới, tăng huyết áp đang là một trong những vấn đề sức khỏe phổ biến nhất. Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2024 có khoảng 1,4 tỷ người trưởng thành từ 30 - 79 tuổi đang sống chung với bệnh cao huyết áp, chiếm khoảng 33% dân số trong nhóm tuổi này.
Thế nhưng có khoảng 600 triệu người, tức gần một nửa số người bị tăng huyết áp, vẫn chưa biết mình đang sống chung với căn bệnh này. Trong khi đó, chỉ khoảng 320 triệu người, tương đương 23%, kiểm soát được huyết áp của mình.
Tại Việt Nam, ước tính có khoảng 18 triệu người đang sống chung với bệnh cao huyết áp. Nhiều người trong số đó vẫn chưa được chẩn đoán, đồng nghĩa với việc họ chưa được điều trị kịp thời.
Điều này khiến tăng huyết áp càng trở nên nguy hiểm, vì bệnh có thể âm thầm tiến triển trong nhiều năm trước khi gây ra các biến chứng nghiêm trọng.
Tăng huyết áp có nghĩa là gì?
Tăng huyết xảy ra khi áp lực của dòng máu tác động lên thành mạch duy trì ở mức cao trong thời gian dài. Theo WHO, tăng huyết áp thường được xác định khi huyết áp ở mức từ 140/90 mmHg trở lên, được đo trong các lần khác nhau.
Con số đầu tiên là huyết áp tâm thu, phản ánh áp lực khi tim co bóp, đẩy máu vào động mạch. Con số thứ hai là huyết áp tâm trương, phản ánh áp lực khi tim nghỉ giữa hai nhịp đập.
Có thể hình dung mạch máu giống như hệ thống ống dẫn, còn tim là chiếc bơm liên tục đưa máu đi khắp cơ thể. Khi áp lực trong đường ống luôn ở mức cao, cả mạch máu lẫn tim đều dần bị bào mòn theo thời gian. Điều đáng sợ là quá trình này thường diễn ra âm thầm, không dễ nhận ra ngay từ đầu.
Vì sao tăng huyết áp được gọi là kẻ giết người thầm lặng?
Tăng huyết áp được gọi là kẻ giết người thầm lặng vì bệnh thường tiến triển âm thầm, không gây triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu.
Nhiều người vẫn sinh hoạt, làm việc bình thường trong nhiều năm mà không biết áp lực máu lên thành mạch đang duy trì ở mức cao. Tình trạng này khiến tim phải làm việc nhiều hơn, đồng thời âm thầm làm tổn thương mạch máu và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể.
Nhiều người thường chờ đến khi có biểu hiện như đau đầu, chóng mặt, hồi hộp, đỏ mặt hoặc mệt mỏi mới nghĩ đến việc đo huyết áp.
Một số trường hợp huyết áp tăng rất cao có thể xuất hiện đau đầu dữ dội, đau ngực, chóng mặt, khó thở, buồn nôn, nhìn mờ, lú lẫn, chảy máu cam hoặc nhịp tim bất thường.
Vì vậy, triệu chứng không phải là cách đáng tin cậy để nhận biết tăng huyết áp. Đến khi người bệnh xuất hiện các biến chứng như đau ngực, khó thở, đột quỵ, suy tim, suy thận hoặc tổn thương mắt, bệnh có thể đã tiến triển trong một thời gian dài.
Chúng ta nên cần phải đo huyết áp định kỳ để biết chỉ số của mình có đang tăng hay không, ngay cả khi cơ thể chưa có dấu hiệu bất thường.
Những nguyên nhân khiến huyết áp tăng cao
Tăng huyết áp có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau, từ lối sống hằng ngày đến tuổi tác, tiền sử gia đình và các bệnh lý đi kèm. Trong đó, một số yếu tố có thể điều chỉnh được nếu người bệnh chủ động thay đổi thói quen sống.
Ăn quá mặn là một trong những yếu tố thường được nhắc đến. Khi cơ thể nạp nhiều muối, huyết áp có thể tăng lên do lượng natri ảnh hưởng đến khả năng giữ nước và áp lực trong lòng mạch.
Bên cạnh đó, chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa, đồ chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn, ít rau xanh và trái cây cũng có thể làm tăng nguy cơ thừa cân, rối loạn mỡ máu và ảnh hưởng xấu đến sức khỏe tim mạch.
Lối sống ít vận động cũng là một yếu tố đáng chú ý. Khi cơ thể không được vận động thường xuyên, nguy cơ tăng cân, béo phì và suy giảm sức khỏe tim mạch sẽ tăng lên.
Ngoài ra, hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, căng thẳng kéo dài và ngủ không đủ giấc cũng có thể góp phần làm huyết áp khó kiểm soát hơn.
Một số người có nguy cơ cao hơn do các yếu tố khó thay đổi, như tuổi cao, tiền sử gia đình có người mắc tăng huyết áp, hoặc đang sống chung với các bệnh lý như đái tháo đường, bệnh thận, rối loạn mỡ máu.
Một thực tế đáng lo ngại hiện nay là bệnh cao huyết áp không còn là vấn đề chỉ gặp ở người lớn tuổi. Ngày càng nhiều người trẻ có chỉ số huyết áp cao do căng thẳng công việc kéo dài, lối sống ít vận động, thường xuyên thức khuya, ăn mặn, thừa cân hoặc sử dụng rượu bia quá mức.
Điều đáng lo là nhiều người hiện nay vẫn nghĩ mình thuộc nhóm ít nguy cơ. Vì còn trẻ, vẫn đi làm, sinh hoạt bình thường và chưa thấy cơ thể có dấu hiệu rõ ràng. Đến khi phát hiện, bệnh có thể đã âm thầm kéo dài trong một thời gian.
3 việc cần làm để phòng ngừa và kiểm soát bệnh tăng huyết áp
Nhân Ngày Thế giới phòng chống tăng huyết áp 2026 với chủ đề "Cùng nhau kiểm soát tăng huyết áp", WHO kêu gọi mỗi người cùng chủ động thực hiện những việc sau:
Đo huyết áp thường xuyên để phòng ngừa và kiểm soát tăng huyết áp. Đây là cách đơn giản nhất để biết huyết áp của mình có đang ở mức an toàn hay không, vì tăng huyết áp có thể không gây triệu chứng rõ ràng.
Người trưởng thành, nhất là những người có yếu tố nguy cơ như thừa cân, ăn mặn, ít vận động, có bệnh thận, đái tháo đường hoặc tiền sử gia đình mắc tăng huyết áp, nên chủ động theo dõi chỉ số huyết áp định kỳ.
Bên cạnh đó, thay đổi lối sống giữ vai trò rất quan trọng. Mỗi người nên giảm lượng muối trong bữa ăn, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhiều dầu mỡ, tăng cường rau xanh, trái cây và các thực phẩm có lợi cho tim mạch.
Việc duy trì vận động thể chất đều đặn cũng giúp kiểm soát cân nặng, cải thiện sức khỏe tim mạch và hỗ trợ đưa huyết áp về mức ổn định hơn.
Các thói quen như hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, thức khuya, căng thẳng kéo dài cũng có thể khiến huyết áp khó kiểm soát. Vì vậy, phòng ngừa tăng huyết áp không chỉ nằm ở việc ăn uống lành mạnh, mà còn cần ngủ đủ giấc, quản lý căng thẳng, duy trì cân nặng hợp lý và xây dựng nhịp sống điều độ hơn.
Với người đã được chẩn đoán tăng huyết áp, cần tuân thủ việc điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ. Người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc khi thấy huyết áp đã ổn định, vì huyết áp có thể tăng trở lại nếu không được kiểm soát liên tục.
Tái khám định kỳ, dùng thuốc đúng chỉ định và theo dõi huyết áp tại nhà sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng như đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim, suy thận hoặc tổn thương mắt.
*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.
