Truyền thông và phim ảnh đã khiến tâm thần phân liệt bị hiểu lầm ra sao?
Tâm thần phân liệt là rối loạn sức khỏe tâm thần có thể điều trị, nhưng vẫn bị bao phủ bởi nhiều định kiến từ phim ảnh và truyền thông.
Tâm thần phân liệt không phải là rối loạn tâm thần phổ biến nhất, nhưng những tác động của bệnh có thể rất lớn.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh ảnh hưởng đến khoảng 23 triệu người trên toàn cầu, tương đương khoảng 1 trong 345 người. Ở nhóm người trưởng thành, tỷ lệ này là khoảng 1 trong 233 người.
Dù vậy, khoảng cách điều trị vẫn còn là một thách thức lớn. Những định kiến và kỳ thị kéo dài có thể khiến người bệnh ngại đi khám, gia đình chọn cách giấu bệnh, hoặc cộng đồng nhìn người bệnh bằng sự dè chừng thay vì thấu hiểu.
Nhân Ngày Thế giới Nhận thức về Tâm thần Phân liệt (24/5), mời các độc giả cùng Doctor247 tìm hiểu rõ hơn về căn bệnh này nhé.
Bệnh tâm thần phân liệt là gì?
Tâm thần phân liệt (Schizophrenia) là một rối loạn sức khỏe tâm thần nghiêm trọng, có thể ảnh hưởng đến cách một người suy nghĩ, cảm nhận và hành xử.
Người mắc tâm thần phân liệt có thể gặp ảo giác, chẳng hạn nghe thấy tiếng nói không có thật. Trong tâm trí họ cũng có thể xuất hiện hoang tưởng, như tin rằng mình bị theo dõi, bị hại hoặc bị kiểm soát.
Một số người có thể suy nghĩ lộn xộn, nói chuyện khó hiểu hoặc có những hành vi khác với thường ngày. Người bệnh cũng có thể dần thu mình, ít giao tiếp hơn và không còn hứng thú với việc học, công việc hay các mối quan hệ xung quanh.
Những biểu hiện này có thể khiến người bệnh gặp khó khăn trong việc phân biệt điều gì là thật và điều gì không thật. Vì vậy, sinh hoạt hằng ngày, việc học, công việc và các mối quan hệ của họ cũng có thể bị ảnh hưởng đáng kể.
Người mắc tâm thần phân liệt thường cần được điều trị và theo dõi lâu dài. Quá trình điều trị có thể bao gồm thuốc, trị liệu tâm lý và hỗ trợ người bệnh học cách quản lý các hoạt động trong đời sống hằng ngày.
Việc phát hiện và điều trị sớm thường giúp kiểm soát triệu chứng trước khi các biến chứng nghiêm trọng xảy ra. Điều này có thể cải thiện tiên lượng lâu dài và giúp người bệnh có thêm cơ hội ổn định cuộc sống.
Thế nhưng, hơn hai phần ba số người mắc loạn thần trên thế giới không được chăm sóc bởi dịch vụ sức khỏe tâm thần chuyên khoa. Người mắc tâm thần phân liệt vẫn thường đối mặt với kỳ thị, phân biệt đối xử và nguy cơ bị vi phạm quyền con người.
Kỳ thị nuôi dưỡng nỗi sợ và khiến nhiều người hiểu sai về tâm thần phân liệt
Một trong những rào cản lớn nhất với người mắc tâm thần phân liệt không chỉ đến từ triệu chứng của bệnh, mà còn đến từ cách cộng đồng nhìn nhận họ.
Nhiều người không thể hiểu và tưởng tượng được trải nghiệm sống của người mắc tâm thần phân liệt. Vì vậy, khi nghe đến căn bệnh này, họ dễ liên tưởng đến những hình ảnh nguy hiểm.
Nỗi sợ này càng được củng cố khi truyền thông thường chỉ nhắc đến tâm thần phân liệt trong các sự việc tiêu cực.
Tâm thần phân liệt không phải là đa nhân cách
Từ phim ảnh đến những lời truyền miệng, tâm thần phân liệt thường bị gắn với hình tượng nào đó rất đáng sợ, khó kiểm soát, hoặc như thể có một bản thể khác cùng tồn tại trong một con người.
Điều này khiến công chúng dễ nhìn tâm thần phân liệt qua lăng kính sợ hãi, thay vì hiểu đây là một rối loạn tâm thần cần được chẩn đoán và điều trị đúng cách.
Không ít người vẫn dùng cụm từ "tâm thần phân liệt" để mô tả một người có tính cách thất thường, lúc thế này lúc thế khác.
Thực tế, tâm thần phân liệt không phải là đa nhân cách. Đây là một rối loạn tâm thần có thể ảnh hưởng đến cách một người suy nghĩ, cảm nhận thực tại, biểu lộ cảm xúc và tương tác với thế giới xung quanh.
Từ "phân liệt" trong tâm thần phân liệt không có nghĩa là một người có nhiều nhân cách khác nhau. Cách gọi này nói đến sự gián đoạn trong cách người bệnh suy nghĩ, cảm nhận, hành xử và kết nối với thực tại.
Hiện nay, rối loạn đa nhân cách thường được gọi là rối loạn nhận dạng phân ly (Dissociative Identity Disorder). Phân biệt rõ hai tình trạng này là bước quan trọng để hiểu đúng về sức khỏe tâm thần.
Người mắc tâm thần phân liệt cũng có thể là nạn nhân của bạo lực
Theo Liên minh Quốc gia về Bệnh Tâm thần (NAMI), người mắc tâm thần phân liệt không phải lúc nào cũng là mối nguy như cách họ thường bị khắc họa.
Trên thực tế, họ ít có khả năng thực hiện hành vi bạo lực hơn so với những người không mắc bệnh. Ngược lại, người mắc tâm thần phân liệt còn có nguy cơ trở thành nạn nhân của bạo lực cao hơn so với dân số chung.
Nỗi đau của người mắc tâm thần phân liệt
Khi một người mắc tâm thần phân liệt luôn bị gọi là "điên" thay vì được nhìn nhận là đang có vấn đề sức khỏe tâm thần, khoảng cách giữa họ và cộng đồng sẽ ngày càng lớn hơn. Người bệnh có thể ngại nói về tình trạng của mình, ngại đi khám hoặc ngại tìm kiếm sự giúp đỡ vì sợ bị đánh giá.
Sự kỳ thị cũng khiến người bệnh dễ cảm thấy mình khác biệt với những người xung quanh. Với nhiều người mắc tâm thần phân liệt, việc giải thích trải nghiệm của bản thân, tự lên tiếng bảo vệ mình hoặc thuyết phục người khác hiểu đúng về bệnh là điều không hề dễ dàng. Một số người lo sợ mình bị xem là kỳ lạ, khó gần hoặc không giống bình thường.
Dần dần, nỗi sợ bị nhìn bằng ánh mắt khác biệt có thể khiến người bệnh thu mình lại. Họ ít giao tiếp hơn, tránh các mối quan hệ xã hội và cảm thấy cô đơn hơn trong chính hành trình điều trị của mình.
Đáng nói, sự cô lập không chỉ là một trải nghiệm buồn về mặt xã hội. Nó có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và sự an toàn của người bệnh.
Khi sợ kỳ thị và phân biệt đối xử, một số người có thể chần chừ đi khám, giấu bệnh hoặc không tiếp tục điều trị. Điều này làm tăng nguy cơ triệu chứng trở nặng, tái phát hoặc dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng hơn.
Ngày Thế giới Nhận thức về Tâm thần Phân liệt (24/5)
Ngày Thế giới Nhận thức về Tâm thần Phân liệt 24/5 là dịp để chúng ta hiểu đúng hơn về một căn bệnh còn nhiều định kiến.
Tâm thần phân liệt không phải là đa nhân cách, cũng không đồng nghĩa với nguy hiểm hay không thể sống bình thường. Đây là một rối loạn sức khỏe tâm thần cần được bác sĩ chuyên khoa chẩn đoán, điều trị và theo dõi.
Hiện nay, đã có nhiều phương pháp chăm sóc và điều trị hiệu quả dành cho người bệnh. WHO cho biết ít nhất 1 trong 3 người mắc bệnh có thể hồi phục hoàn toàn nếu được tiếp cận điều trị và hỗ trợ phù hợp.
Chúng ta cũng nên tránh lan truyền nội dung giật gân, quy chụp người mắc tâm thần phân liệt là nguy hiểm. Thay vào đó, hãy nhìn họ như một người đang cần được hỗ trợ y tế, được lắng nghe và được đối xử công bằng.
Với gia đình có người thân gặp các dấu hiệu bất thường về suy nghĩ, cảm xúc hoặc hành vi, điều quan trọng là khuyến khích họ đi khám chuyên khoa sớm. Không nên phủ nhận gay gắt hoặc tự ý kết luận. Việc điều trị sớm có thể giúp kiểm soát triệu chứng tốt hơn, giảm nguy cơ tái phát và cải thiện chất lượng sống về lâu dài.
*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.
