6 nhóm bệnh thường gặp vào dịp Tết và cách phòng tránh
Thời tiết lạnh, ăn uống thất thường và tụ tập đông người khiến nhiều người mắc các bệnh thường gặp vào dịp Tết.
Dịp cận Tết Nguyên đán luôn đi kèm nhịp sinh hoạt dày đặc hơn thường ngày. Việc ăn uống thất thường, di chuyển nhiều, thời tiết lạnh và tâm lý chủ quan dễ khiến nhiều vấn đề sức khỏe xuất hiện hoặc trở nặng.
Mời bạn đọc bài viết để hiểu rõ hơn nguyên nhân của 6 nhóm bệnh thường gặp dịp Tết và cách phòng tránh nhằm bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.
1. Rối loạn tiêu hóa
Vào những dịp vui như Tết Nguyên Đán, rối loạn tiêu hóa là tình trạng rất dễ gặp do nhịp sinh hoạt và ăn uống thay đổi rõ rệt.
Nguyên nhân và dấu hiệu thường gặp
Các bữa ăn thường diễn ra không theo giờ cố định, có ngày ăn dồn nhiều bữa, có ngày lại ăn muộn hoặc ăn khuya.
Bên cạnh đó, mâm cơm ngày Tết thường nhiều thực phẩm giàu đạm và chất béo như bánh chưng, thịt kho, giò, chả, đồ chiên rán. Những món ăn này nếu sử dụng liên tục trong nhiều ngày có thể khiến dạ dày và đường ruột phải hoạt động quá mức, dẫn đến đầy hơi, chướng bụng, khó tiêu hoặc táo bón.
Một yếu tố khác thường bị bỏ qua là vấn đề bảo quản thực phẩm. Nhiều món ăn ngày Tết được nấu nhiều và dùng dần trong vài ngày. Nếu việc bảo quản không đúng nhiệt độ hoặc hâm nóng không kỹ, vi khuẩn dễ sinh sôi trong thực phẩm.
Rối loạn tiêu hóa trong dịp Tết thường bị xem nhẹ vì các triệu chứng ban đầu khá quen thuộc. Tuy nhiên, với trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền, rối loạn tiêu hóa có thể khiến cơ thể mất nước, mệt mỏi và ảnh hưởng đến sức khỏe chung trong những ngày Tết.
Cách phòng tránh
Để hạn chế rối loạn tiêu hóa trong những ngày Tết, mọi người nên ăn uống điều độ, tránh ăn quá no trong một bữa, xen kẽ các món nhiều đạm mỡ với rau xanh và trái cây.
Thực phẩm nên được bảo quản lạnh đúng cách và hâm nóng kỹ trước khi ăn. Khi xuất hiện các dấu hiệu như đau bụng kéo dài, sốt, nôn ói nhiều hoặc tiêu chảy liên tục, mọi người nên tìm đến cơ sở y tế gần nhất để được chữa trị kịp thời.
2. Cảm cúm, viêm phế quản và các bệnh hô hấp
Cận Tết là thời điểm các bệnh hô hấp dễ gia tăng do thời tiết lạnh hơn, độ ẩm cao và nhịp sinh hoạt thay đổi.
Nguyên nhân và dấu hiệu thường gặp
Việc di chuyển nhiều, tham gia các buổi gặp mặt đông người, thức khuya và nghỉ ngơi không đủ khiến sức đề kháng suy giảm, tạo điều kiện cho virus đường hô hấp lây lan.
Trong sinh hoạt ngày Tết, các triệu chứng như hắt hơi, sổ mũi, ho nhẹ hoặc sốt thường bị xem là cảm lạnh thông thường và dễ bị bỏ qua.
Tuy nhiên, nếu không được theo dõi và chăm sóc phù hợp, cảm cúm có thể tiến triển nặng hơn, đặc biệt ở người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có bệnh nền hô hấp.
Viêm phế quản cấp là một trong những biến chứng có thể gặp, với biểu hiện ho kéo dài, khò khè, tức ngực và mệt mỏi, làm ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe trong những ngày nghỉ lễ.
Bên cạnh virus cúm, môi trường khói bụi, khói thuốc lá và không khí lạnh cũng góp phần kích thích đường thở, làm trầm trọng hơn các bệnh hô hấp mạn tính như hen phế quản hoặc viêm mũi dị ứng.
Việc tụ tập trong không gian kín, ít thông thoáng càng làm tăng nguy cơ lây nhiễm chéo giữa các thành viên trong gia đình.
Cách phòng tránh
Để bảo vệ sức khỏe, mọi người nên giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng cổ, mũi và ngực. Rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, hạn chế tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng cúm và tiêm vaccine cúm hằng năm là những biện pháp đã được chứng minh giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng.
Khi xuất hiện các dấu hiệu như sốt cao kéo dài, ho nhiều, khó thở hoặc đau tức ngực, người bệnh cần đi khám sớm để được đánh giá và điều trị kịp thời.
3. Tăng huyết áp và đột quỵ
Những ngày cận Tết là giai đoạn nguy cơ tăng huyết áp và đột quỵ có xu hướng gia tăng, đặc biệt ở người trung niên, người cao tuổi và người đã có bệnh tim mạch.
Nguyên nhân và dấu hiệu thường gặp
Nguyên nhân thường liên quan đến thay đổi lối sống trong dịp lễ như ăn mặn hơn bình thường, tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn, uống rượu bia thường xuyên, thức khuya và căng thẳng kéo dài trong quá trình chuẩn bị Tết.
Thời tiết lạnh cuối năm cũng được ghi nhận là yếu tố làm huyết áp dễ tăng cao hơn.
Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, huyết áp có thể tăng đột ngột khi cơ thể tiếp xúc với lạnh, đồng thời rượu bia và chế độ ăn nhiều muối làm giảm khả năng kiểm soát huyết áp ở người đã mắc tăng huyết áp.
Khi huyết áp tăng cao nhưng không được theo dõi và kiểm soát, nguy cơ xảy ra tai biến mạch máu não tăng lên rõ rệt, đặc biệt trong những ngày nghỉ lễ khi việc tiếp cận dịch vụ y tế có thể chậm trễ.
Một thực tế đáng lưu ý là nhiều người có thói quen bỏ thuốc hoặc dùng thuốc không đều trong dịp Tết vì bận rộn hoặc chủ quan cho rằng vài ngày "ăn Tết" sẽ không ảnh hưởng nhiều.
Các nghiên cứu lâm sàng cho thấy việc ngưng hoặc dùng thuốc huyết áp không đúng chỉ định có thể làm huyết áp dao động mạnh, làm tăng nguy cơ đột quỵ và các biến cố tim mạch nghiêm trọng.
Cách phòng tránh
Đột quỵ thường khởi phát đột ngột với các dấu hiệu như méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó, đau đầu dữ dội hoặc mất ý thức. Việc nhận biết sớm và đưa người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời có vai trò quyết định trong việc giảm tỷ lệ tử vong và di chứng.
Các chuyên gia tim mạch khuyến cáo người có nguy cơ nên đo huyết áp đều đặn trong những ngày Tết, hạn chế rượu bia, ăn nhạt hơn, duy trì vận động nhẹ và tiếp tục dùng thuốc theo đúng chỉ định của bác sĩ.
4. Viêm gan và gan nhiễm mỡ
Các bữa tiệc cuối năm, thói quen uống rượu bia thường xuyên cùng việc tiêu thụ nhiều thực phẩm giàu chất béo như thịt kho, đồ chiên rán có thể làm tăng gánh nặng chuyển hóa cho gan.
Nguyên nhân và dấu hiệu thường gặp
Việc sử dụng rượu bia trong thời gian ngắn với tần suất cao có thể gây tổn thương gan cấp tính, đặc biệt ở những người đã có sẵn bệnh gan.
Gan nhiễm mỡ là tình trạng mỡ tích tụ quá mức trong tế bào gan và có liên quan đến chế độ ăn nhiều năng lượng, thừa chất béo, uống rượu bia và ít vận động.
Viện Quốc gia về Bệnh Tiểu đường, Tiêu hóa và Thận Hoa Kỳ (NIDDK) ghi nhận rằng gan nhiễm mỡ thường tiến triển âm thầm, ít triệu chứng rõ rệt ở giai đoạn đầu.
Trong những ngày Tết, cảm giác mệt mỏi, chán ăn, đầy bụng hoặc khó tiêu dễ bị nhầm lẫn với tình trạng rối loạn tiêu hóa, khiến bệnh không được phát hiện sớm.
Với viêm gan, đặc biệt là viêm gan do rượu hoặc viêm gan virus mạn tính, việc uống rượu bia và ăn uống thất thường có thể làm bệnh nặng hơn.
Các tổ chức y tế đều nhấn mạnh rằng rượu bia là yếu tố nguy cơ rõ ràng làm tiến triển nhanh tổn thương gan và làm tăng nguy cơ xơ gan nếu kéo dài.
Cách phòng tránh
Để bảo vệ gan trong dịp cận Tết, các khuyến cáo y khoa tập trung vào việc hạn chế rượu bia, ăn uống điều độ và cân đối, giảm thực phẩm nhiều dầu mỡ, tăng cường rau xanh và trái cây.
Việc duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh, không tự ý dùng thuốc hoặc thực phẩm chức năng khi chưa có tư vấn y tế cũng được xem là cần thiết.
Khi xuất hiện các dấu hiệu như mệt mỏi kéo dài, vàng da, đau tức vùng hạ sườn phải hoặc kết quả xét nghiệm gan bất thường, người bệnh cần đi khám để được đánh giá và theo dõi phù hợp.
5. Tai nạn thường gặp ở trẻ em: hóc, ăn dị vật
Trong những ngày Tết, nguy cơ tai nạn hóc và nuốt dị vật ở trẻ em có xu hướng tăng lên do môi trường sinh hoạt thay đổi và sự xuất hiện của nhiều loại thực phẩm, đồ vật nhỏ trong gia đình.
Nguyên nhân và dấu hiệu thường gặp
Bánh mứt, kẹo cứng, hạt dưa, hạt hướng dương là những món quen thuộc trên bàn tiếp khách ngày Tết nhưng lại tiềm ẩn rủi ro cao đối với trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi khi khả năng nhai và nuốt chưa hoàn thiện.
Trẻ em cũng dễ bị phân tâm khi ăn do không khí vui vẻ, đông người, vừa ăn vừa cười nói hoặc chạy nhảy. Trong những tình huống này, thức ăn hoặc dị vật có thể lọt vào đường thở, gây hóc nghẹn.
Theo Mayo Clinic, hóc dị vật là một tình trạng cấp cứu, có thể gây tắc nghẽn đường thở và đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.
Ngoài thực phẩm, các dị vật nhỏ như đồng xu, pin cúc áo, đồ chơi có chi tiết rời cũng là nguyên nhân thường gặp khiến trẻ bị hóc hoặc nuốt phải.
Dị vật có thể mắc kẹt ở đường thở hoặc đường tiêu hóa, gây ho sặc, đau ngực, nôn ói, thậm chí tổn thương nghiêm trọng nếu không được phát hiện sớm. Trong không khí bận rộn ngày Tết, việc thiếu giám sát sát sao của người lớn càng làm tăng nguy cơ tai nạn.
Cách phòng tránh
Để phòng tránh hóc và nuốt dị vật trong dịp Tết, các khuyến cáo y tế nhấn mạnh vai trò của việc giám sát trẻ khi ăn, lựa chọn thực phẩm phù hợp với độ tuổi và tránh cho trẻ ăn các loại kẹo cứng, hạt nhỏ hoặc thức ăn khó nhai.
Trẻ cần được ngồi yên khi ăn và không vừa ăn vừa chơi. Gia đình cũng nên cất giữ các vật dụng nhỏ, pin, đồ chơi có nguy cơ gây hóc ngoài tầm với của trẻ.
Khi trẻ có dấu hiệu ho sặc dữ dội, khó thở, tím tái hoặc đau ngực sau khi ăn hay chơi đồ vật nhỏ, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được xử trí kịp thời.
6. Các bệnh dễ lây nhiễm
Các bệnh dễ lây nhiễm thường gặp trong giai đoạn này bao gồm cúm mùa, COVID 19 và một số bệnh nhiễm virus đường hô hấp khác.
Nguyên nhân và dấu hiệu thường gặp
Những bệnh này có thể lây qua giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc nói chuyện ở khoảng cách gần.
Trong sinh hoạt ngày Tết, việc chủ quan khi thấy triệu chứng nhẹ như sổ mũi, ho, đau họng khiến người bệnh vẫn tiếp tục tham gia các buổi tụ họp, làm tăng nguy cơ lây nhiễm cho người thân, đặc biệt là người cao tuổi và người có bệnh nền.
Ngoài các bệnh hô hấp thường gặp, giới chuyên môn cũng cảnh báo về nguy cơ xuất hiện các bệnh truyền nhiễm mới nổi do virus. Gần đây, WHO đã đưa ra thông tin cảnh báo về virus Nipah, một bệnh lây từ động vật sang người, có thể gây viêm não và biến chứng nặng.
WHO nhấn mạnh rằng nguy cơ lây nhiễm tăng lên khi con người tiếp xúc với động vật hoang dã hoặc sử dụng thực phẩm không đảm bảo an toàn.
Dù chưa phổ biến, đây là lời nhắc nhở về tầm quan trọng của việc tuân thủ các khuyến cáo y tế, đặc biệt trong giai đoạn giao thương và di chuyển tăng cao như dịp Tết.
Cách phòng tránh
Để hạn chế nguy cơ mắc các bệnh dễ lây nhiễm trong dịp Tết, các tổ chức y tế khuyến cáo duy trì vệ sinh tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, đeo khẩu trang ở nơi đông người và tránh tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng bệnh.
Khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ nhiễm bệnh truyền nhiễm, người bệnh cần hạn chế tiếp xúc với người khác và đi khám để được tư vấn y tế kịp thời.
*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.