11 lời khuyên từ gen X dành cho các bạn trẻ
Gen X và các thế hệ trẻ trưởng thành trong những bối cảnh rất khác nhau, từ đó hình thành nên những hệ giá trị sống khác biệt. Bài viết này 11 lời khuyên từ gen X dành cho người trẻ giữa thế giới nhiều biến động.
Gen X lớn lên trong một giai đoạn mà sự tự lập được xem là điều hiển nhiên. Ngay từ sớm, họ đã quen với việc tự xoay xở, tự giải quyết vấn đề, tự chịu trách nhiệm mà không có nhiều định hướng hay sự động viên từ người lớn.
Những trải nghiệm đó dần hình thành một hệ giá trị xoay quanh sự bền bỉ, tự chủ và trách nhiệm cá nhân.
Hiện nay, nhiều Gen X thấy rằng những giá trị quen thuộc với họ ít được bắt gặp ở các bạn trẻ, những người trưởng thành trong một thế giới có nhiều sự hỗ trợ hơn, kết nối dễ dàng hơn và cởi mở hơn về mặt bộc lộ cảm xúc.
Đây là sự khác biệt đến từ bối cảnh xã hội, công nghệ và kỳ vọng sống khác nhau, không phải thước đo để phân định thế hệ nào tốt hơn.
Từ góc nhìn của Gen X, 11 giá trị dưới đây được xem như những gợi ý mà họ có thể chia sẻ để giúp các bạn trẻ thích nghi và phát triển trong một thế giới nhiều biến động.
1. Không quá nghiêm trọng hóa mọi thứ
Giữa lúc chi phí sống ngày càng đắt đỏ: tiền sinh hoạt, tiền thuê nhà, giá thực phẩm và học phí đều leo thang, việc các bạn trẻ cảm thấy mệt mỏi, lo lắng và áp lực là điều dễ hiểu. Nhưng càng trong hoàn cảnh đó, càng phải học cách không đặt mọi vấn đề vào trạng thái căng thẳng cực độ
Nhiều người không đủ khả năng sống tự lập, hoặc nếu có thì phải chật vật từ kỳ lương này sang kỳ lương khác. Tuy nhiên, việc lo lắng về mọi chi tiết nhỏ có thể khiến con người rơi vào trạng thái quá tải.
Gen X thường chấp nhận rằng không phải mọi việc đều nằm trong tầm kiểm soát. Họ có xu hướng giảm bớt sự bận tâm vào những điều không thể thay đổi, thay vào đó tập trung vào những gì bản thân có thể cải thiện và phát triển để quản lý căng thẳng hiệu quả hơn.
2. Đặt câu hỏi và tự mình kiểm tra thông tin
Thái độ hoài nghi về tính chính xác, từng được xem là nét đặc trưng của Gen X, dường như đang giảm dần trong cách tiếp cận thông tin của các thế hệ trẻ.
Lớn lên cùng Internet và dòng chảy thông tin luôn được cập nhật tức thời giúp việc tiếp cận tri thức trở nên nhanh và dễ hơn.
Thế nhưng, điều này cũng làm lu mờ đi thói quen đặt câu hỏi và tự kiểm chứng thông tin, những yếu tố quan trọng để hiểu vấn đề một cách đầy đủ.
Hệ quả là nhiều người dễ phản ứng nhanh trước các nội dung lan truyền trên mạng xã hội mà chưa kịp xác thực, tạo điều kiện cho những thông tin kích động cảm xúc và gây phẫn nộ xuất hiện ngày càng nhiều.
Gen X trưởng thành trong một thời kỳ mà thông tin không sẵn có chỉ sau một cú nhấp chuột. Muốn hiểu một vấn đề, họ phải đọc báo giấy, đến thư viện, tìm kiếm và đối chiếu nguồn tin. Điều đó rèn luyện thói quen đặt câu hỏi và tư duy phản biện.
Việc duy trì thái độ hoài nghi lành mạnh và chủ động tìm hiểu giúp con người hiểu sâu hơn, mở rộng vốn từ, kiến thức và khả năng suy luận.
3. Tư duy khởi nghiệp và chủ động tạo cơ hội
Gen X thường được nhắc đến với tư duy khởi nghiệp và thái độ chủ động trong việc mở ra các cơ hội cho bản thân.
Với nhiều người trẻ hiện nay, giai đoạn sau khi tốt nghiệp đôi khi gắn liền với cảm giác bị cuốn vào quỹ đạo làm việc cho một tổ chức nào đó, với hình dung rằng họ sẽ dành nhiều năm ngồi trước màn hình máy tính, lặp lại một nhịp làm việc quen thuộc.
Trong khi đó, tư duy khởi nghiệp không chỉ gắn với việc mở doanh nghiệp, mà còn là cách tiếp cận chủ động với sự nghiệp và cuộc sống.
Cách suy nghĩ này có thể mở ra nhiều lựa chọn hơn, từ cơ hội phát triển, cảm giác thỏa mãn trong công việc cho đến sự ổn định tài chính.
4. Giữ ranh giới rõ ràng giữa công việc và cuộc sống
Dù thường được nhắc đến như thế hệ "chịu khó", Gen X lại có xu hướng bảo vệ ranh giới đời sống cá nhân khá rõ.
Trong khi đó, nhiều lao động trẻ hiện nay phải làm thêm giờ không lương, liên tục hiện diện trực tuyến (online), khó tách khỏi công việc.
Năm 2023, dữ liệu từ ADP Research cho thấy lao động Gen Z trong độ tuổi 18 - 24 làm thêm trung bình 8,5 giờ mỗi tuần mà không được trả lương, bao gồm cả cuối tuần.
Bên cạnh đó, khảo sát của Cigna chỉ ra rằng áp lực tài chính là nguồn căng thẳng lớn nhất đối với 39% Gen Z và 34% Millennials, trong khi tỷ lệ này thấp hơn ở nhóm 50 - 64 tuổi và những người trên 65 tuổi.
Việc học cách đặt giới hạn, chẳng hạn không trả lời email ngoài giờ, là một trong những điều thế hệ trẻ có thể học từ Gen X.
5. Tự lực cánh sinh đời sống thường ngày
Gen X quen với việc tự làm mọi thứ, từ lái xe, đặt lịch hẹn đến xử lý các vấn đề cá nhân.
Ngày nay, nhiều người trẻ vẫn phụ thuộc nhiều vào gia đình hoặc người khác trong những việc cơ bản.
Sự tự lập không chỉ gắn với vấn đề tài chính mà còn thể hiện ở khả năng chủ động vận hành cuộc sống hằng ngày. Chẳng hạn, khi thức dậy biết rõ hôm nay cần làm gì, khi ra ngoài xác định được mình sẽ đi đâu và mục đích của chuyến đi là gì.
6. Sống tiết kiệm và biết cân nhắc chi tiêu
Gen X là những ông hoàng bà hoàng của việc mua đồ second-hand (đồ si). Họ yêu thích phong cách cổ điển, săn hàng giảm giá và đề cao giá trị sử dụng hơn thương hiệu.
Chỉ cần trang phục gọn gàng, phù hợp và mang lại cảm giác thoải mái, việc nó có giá rẻ hay đắt gần như không tạo ra nhiều khác biệt.
Ngày nay, lối sống tiết kiệm này dường như ít phổ biến hơn. Áp lực theo kịp xu hướng khiến nhiều người cảm thấy cần sở hữu những món đồ "hot", từ giày thể thao phiên bản mới đến việc nâng cấp thiết bị công nghệ chỉ để không bị lạc lõng so với bạn bè.
Cách suy nghĩ này dễ dẫn đến chi tiêu vượt quá khả năng tài chính và có thể nhanh chóng tạo ra gánh nặng nợ nần nếu không được kiểm soát. Thói quen tiết kiệm là một kỹ năng sống quan trọng trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động.
7. Chủ động hẹn gặp trò chuyện trực tiếp thay vì nhắn tin qua điện thoại
Khi cần liên lạc với bạn bè, các thế hệ trẻ ngày nay thường chọn cách gửi một tin nhắn ngắn và chờ phản hồi. Nhắn tin nhanh, tiện lợi và phù hợp với nhịp sống bận rộn, nhưng không phải lúc nào cũng mang lại lợi ích cho sức khỏe tinh thần.
Gen X nhận thức rõ điều này, vì vậy họ có xu hướng ghé thăm trực tiếp hoặc chủ động hẹn gặp để trò chuyện. So với trước đây, thói quen kết nối trực tiếp dường như ít được duy trì hơn ở các thế hệ trẻ.
Nghiên cứu đăng trên Scientific Reports cho thấy giao tiếp trực tiếp có tác động tích cực rõ rệt hơn đối với sức khỏe tinh thần so với giao tiếp kỹ thuật số.
Điều này không có nghĩa các hình thức giao tiếp trực tuyến là vô ích, bởi nghiên cứu cũng ghi nhận chúng mang lại lợi ích nhất định.
Tuy nhiên, khi đặt lên bàn cân, tương tác trực tiếp vẫn tạo ra mức độ gắn kết và tác động cảm xúc sâu sắc hơn so với việc trao đổi qua màn hình.
8. Đón nhận phê bình như một phần của trưởng thành
Gen X quen với việc nhận những lời phê bình thẳng thắn từ cha mẹ, thầy cô hay cấp trên, những người thường đặt kỳ vọng cao và thúc đẩy họ phải tiến bộ. Với các thế hệ trẻ, cách tiếp cận này dường như ít phổ biến hơn.
Khi đối diện với những nhận xét tiêu cực từ cấp trên, nhiều người trẻ dễ bị tác động mạnh về mặt cảm xúc, dành nhiều thời gian suy nghĩ về cách lời nói được đưa ra hơn là nội dung của góp ý.
Điều này có thể khiến họ bỏ lỡ cơ hội nhìn nhận phê bình như một công cụ để hoàn thiện bản thân. Trong khi đó, việc học hỏi từ sai sót và phản hồi giúp con người điều chỉnh, tiến bộ và dần xây dựng sự tự tin khi nhận ra quãng đường mình đã đi qua.
9. Ra ngoài và kết nối với thiên nhiên
Khi cảm thấy mệt mỏi hoặc cạn năng lượng, việc tạm rời khỏi nhịp sống thường ngày để kết nối với thế giới bên ngoài được xem là một cách hồi phục hiệu quả.
Gen X thường tìm đến những hoạt động ngoài trời giản dị như một buổi BBQ cùng bạn bè hay một chuyến đi bộ đường dài sau tuần làm việc căng thẳng. Những trải nghiệm này giúp họ thư giãn và giảm lo âu.
Theo một nghiên cứu đăng trên International Journal of Environmental Research and Public Health, việc tiếp xúc với thiên nhiên có liên quan đến nhiều lợi ích sức khỏe, bao gồm cải thiện chức năng nhận thức, hoạt động não bộ, huyết áp, sức khỏe tinh thần, mức độ vận động và chất lượng giấc ngủ.
10. Gắn bó với cộng đồng và tinh thần tình nguyện
Khi tham gia tình nguyện, con người không chỉ xây dựng được những mối quan hệ bền chặt mà còn mở rộng góc nhìn về cuộc sống, từ đó có thêm động lực để sống tích cực hơn.
Bên cạnh lợi ích cho cộng đồng, một nghiên cứu đăng trên VOLUNTAS: International Journal of Voluntary and Nonprofit Organizations cho thấy hoạt động tình nguyện mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe tổng thể, bao gồm giảm nguy cơ tử vong, cải thiện chất lượng cuộc sống và động lực cá nhân, tăng cường hỗ trợ xã hội và cảm giác gắn kết cộng đồng.
Đây đều là những yếu tố quan trọng góp phần vào một cuộc sống lâu dài và hạnh phúc, đặc biệt có ý nghĩa với các thế hệ trẻ.
11. Khả năng trì hoãn sự thỏa mãn (Delayed gratification)
Các nghiên cứu tâm lý học cho thấy khả năng trì hoãn phần thưởng trước mắt để hướng tới lợi ích dài hạn có mối liên hệ chặt chẽ với nhiều kết quả tích cực trong cuộc sống, bao gồm thành tích học tập cao hơn, các mối quan hệ lành mạnh hơn và sự ổn định cảm xúc tốt hơn.
Những nghiên cứu kinh điển cũng như các phân tích tiếp nối công trình về trì hoãn sự thỏa mãn của Walter Mischel đều ghi nhận rằng những người có thể chấp nhận chờ đợi thường sở hữu khả năng tự điều chỉnh hành vi và kỹ năng ứng phó tốt hơn.
Với Gen X, giá trị này được hình thành một cách tự nhiên trong hoàn cảnh đời sống có rất ít lựa chọn mang tính tức thì. Giải trí, sự ghi nhận hay những giải pháp nhanh chóng không thể có ngay khi cần, khiến sự kiên nhẫn trở thành một kỹ năng thiết yếu của cuộc sống thường ngày.