Lối sống ít vận động trong gia đình hiện đại: Trẻ dán mắt vào màn hình, người lớn dán lưng vào ghế
Giữa guồng quay học tập, công việc và những giờ giải trí trước màn hình, lối sống ít vận động đang âm thầm trở thành thói quen của nhiều gia đình.
Ngày Gia đình Việt Nam 28/6/2026 với chủ đề "Gia đình hạnh phúc - Quốc gia thịnh vượng" là dịp để nhắc lại rằng một mái ấm khỏe mạnh không chỉ cần tình yêu thương, mà còn cần những thói quen sống lành mạnh được duy trì mỗi ngày.
Cùng thời điểm này, Ngày Dinh dưỡng cộng đồng Việt Nam nhấn mạnh thông điệp "Sức khỏe bền vững khởi đầu từ tổ ấm", hướng đến việc chủ động phòng bệnh, ăn uống khoa học và vận động hợp lý trong từng gia đình.
Từ góc nhìn đó, lối sống ít vận động là một vấn đề đáng để mỗi nhà cùng nhìn lại. Trong nhịp sống hiện đại, vận động dễ bị lùi xuống sau công việc, học tập và giải trí.
Trẻ em có thể ngồi hàng giờ để học và giải trí, người lớn ngồi suốt ngày bên máy tính, còn ông bà lại ít ra ngoài hơn vì sức khỏe hoặc tuổi tác. Khi điều này lặp lại mỗi ngày, nó có thể trở thành thói quen chung ảnh hưởng đến sức khỏe của cả gia đình.
Lối sống ít vận động đang len vào từng góc nhà như thế nào?
Lối sống ít vận động không phải lúc nào cũng bắt đầu từ sự lười biếng. Nhiều khi, nó đến từ chính nhịp sống quen thuộc trong mỗi gia đình.
Một đứa trẻ có thể ngồi nhiều giờ trong ngày mà người lớn khó nhận ra. Buổi sáng ngồi học ở trường. Buổi chiều ngồi học thêm, làm bài tập.
Tối đến, khoảng thời gian nghỉ ngơi lại tiếp tục gắn với điện thoại, máy tính bảng, tivi hoặc trò chơi điện tử. Thời gian chạy nhảy, đạp xe, đá bóng, chơi ngoài trời dần bị thu hẹp.
Với người trưởng thành, chiếc ghế gần như trở thành một phần của công việc hằng ngày. Nhiều người bắt đầu ngày mới bằng việc ngồi trên xe đến công ty, sau đó ngồi trước máy tính nhiều giờ, họp trực tuyến, ăn trưa tại bàn làm việc.
Đến tối về nhà, khi cơ thể đã mệt, việc nằm hoặc ngồi lướt điện thoại trở thành cách nghỉ ngơi quen thuộc.
Ở người cao tuổi, ít vận động có thể diễn ra âm thầm hơn. Ông bà có thể ngại ra ngoài vì thời tiết nắng nóng, đau nhức xương khớp, sợ té ngã hoặc thiếu người đi cùng.
Một ngày quanh quẩn trong nhà, từ ghế sofa đến bàn ăn, từ chiếc giường đến màn hình tivi, tưởng là an toàn nhưng lại khiến cơ thể dần quen với trạng thái ít vận động.
Điều đáng nói là lối sống ít vận động không chỉ nằm ở một cá nhân. Nó có thể trở thành nhịp sinh hoạt chung của cả nhà. Trẻ dán mắt vào màn hình. Người lớn dán lưng vào ghế. Người cao tuổi ít bước ra ngoài.
Khi điều này lặp lại trong thời gian dài, ngôi nhà có thể trở thành nơi mọi thành viên ở cạnh nhau nhưng lại cùng ít vận động.
Vì vậy, chăm sóc sức khỏe gia đình không chỉ là chuẩn bị bữa ăn đủ chất, ngủ đúng giờ, mà cỏn đến từ việc xây dựng thói quen vận động hợp lý.
Ít vận động ảnh hưởng đến sức khỏe như thế nào?
Từ trẻ em, người trưởng thành đến người cao tuổi, ít vận động đều có thể để lại những ảnh hưởng riêng lên sức khỏe.
Đối với người trưởng thành
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), gần 1/3 người trưởng thành trên toàn cầu, tương đương khoảng 1,8 tỷ người, chưa đạt mức vận động thể lực được khuyến nghị. WHO khuyến nghị người trưởng thành nên có ít nhất 150 phút vận động cường độ vừa mỗi tuần, hoặc 75 phút vận động cường độ mạnh mỗi tuần.
Khi ngồi quá lâu, các nhóm cơ lớn ít được sử dụng, năng lượng tiêu hao giảm, tuần hoàn máu kém linh hoạt hơn. Về lâu dài, lối sống ít vận động có thể góp phần làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì, rối loạn chuyển hóa, tăng huyết áp, đái tháo đường type 2 và bệnh tim mạch.
Đối với người làm việc văn phòng, tác động dễ thấy nhất là cảm giác đau mỏi sau nhiều giờ ngồi yên. Cổ cúi về phía màn hình, vai căng, lưng giữ nguyên một tư thế khiến nhiều người bị đau lưng, mỏi vai gáy, tê chân hoặc nặng người dù không làm việc quá sức.
Ít vận động cũng có thể ảnh hưởng đến tinh thần. Khi cơ thể thiếu chuyển động, chúng ta dễ uể oải, khó tập trung, ngủ không sâu hoặc cảm thấy mệt kéo dài. Càng mệt lại càng muốn ngồi yên để nghỉ, nhưng càng ngồi yên, cơ thể càng dễ rơi vào trạng thái ì ạch.
Đối với người cao tuổi
WHO khuyến nghị người từ 65 tuổi trở lên vẫn nên có ít nhất 150 phút vận động cường độ vừa mỗi tuần, đồng thời duy trì các bài tập tăng sức cơ và thăng bằng phù hợp.
Khi tuổi tác tăng lên, khối cơ, sức bền và khả năng thăng bằng có thể suy giảm dần. Nếu ông bà ít đi lại trong thời gian dài, cơ thể càng dễ mất sức, khớp kém linh hoạt và việc vận động trở nên khó khăn hơn.
Đáng chú ý, báo cáo của WHO về phòng ngừa té ngã ở người cao tuổi cho thấy khoảng 28 - 35% người từ 65 tuổi trở lên bị té ngã mỗi năm; tỷ lệ này tăng lên 32 - 42% ở nhóm trên 70 tuổi.
Nhiều người lớn tuổi chọn ngồi hoặc nằm nhiều vì sợ mệt, sợ đau khớp hoặc sợ té ngã. Tuy nhiên, việc “ngồi cho an toàn” quá lâu đôi khi lại khiến cơ thể yếu hơn, từ đó làm tăng cảm giác ngại vận động.
Không chỉ ảnh hưởng đến thể chất, việc ít vận động cũng có thể khiến người cao tuổi thu hẹp các kết nối xã hội. Khi ít ra ngoài, ít gặp gỡ, ít tham gia sinh hoạt cộng đồng, ông bà dễ cảm thấy buồn chán hoặc cô đơn hơn.
Đối với trẻ em và thanh thiếu niên
Với trẻ em, vận động không chỉ là cách tiêu hao năng lượng. Đó còn là một phần quan trọng của quá trình phát triển thể chất, tinh thần và kỹ năng xã hội. Trẻ cần được chạy nhảy, leo trèo, đạp xe, chơi bóng, bơi lội hoặc tham gia những hoạt động ngoài trời phù hợp với lứa tuổi.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, trẻ em và thanh thiếu niên từ 5-17 tuổi nên có trung bình ít nhất 60 phút vận động thể lực cường độ vừa đến mạnh mỗi ngày. Các hoạt động cường độ mạnh, cũng như hoạt động giúp tăng cường cơ và xương, nên được thực hiện ít nhất 3 ngày mỗi tuần.
Khi trẻ ngồi quá lâu trước màn hình, thời gian dành cho vận động thường bị thu hẹp. Điều này có thể ảnh hưởng đến sức bền, hệ cơ xương, khả năng phối hợp vận động và cân nặng của trẻ. Trẻ ít vận động cũng dễ hình thành thói quen sinh hoạt thụ động, ngại ra ngoài, ngại chơi thể thao hoặc nhanh mệt khi tham gia các hoạt động thể chất.
Không chỉ ảnh hưởng đến thể lực, việc thiếu vận động còn có thể tác động đến giấc ngủ, tâm trạng và khả năng tập trung. Khi cơ thể ít được giải phóng năng lượng trong ngày, trẻ có thể khó ngủ hơn, ngủ muộn hơn hoặc dễ uể oải vào hôm sau.
Đáng chú ý, WHO ghi nhận hơn 80% thanh thiếu niên trên toàn cầu chưa đạt mức vận động thể lực được khuyến nghị. Con số này cho thấy ít vận động ở trẻ em không còn là chuyện riêng của một gia đình, mà là vấn đề phổ biến trong đời sống hiện đại.
Gia đình có thể cùng nhau vận động như thế nào?
Sau bữa tối, thay vì mỗi người một chiếc điện thoại, cả nhà có thể đi bộ một vòng quanh khu nhà, ra công viên gần đó hoặc cùng nhau dọn dẹp, tưới cây, chuẩn bị bữa ăn cho hôm sau.
Trẻ nhỏ có thể chạy nhảy, đạp xe, chơi cầu lông, đá bóng hoặc phụ những việc nhà vừa sức.
Người lớn cũng có thể tranh thủ đứng dậy nhiều hơn giữa giờ làm, đi cầu thang, đi lấy nước, duỗi vai hoặc đi bộ ngắn thay vì ngồi liên tục nhiều giờ.
Với ông bà, vận động nên bắt đầu nhẹ nhàng và an toàn. Một buổi đi bộ chậm, vài động tác dưỡng sinh, chăm cây hay đi dạo cùng con cháu cũng đã là cách để cơ thể được di chuyển nhiều hơn.
Nếu ông bà có bệnh nền, đau khớp, chóng mặt, khó thở hoặc từng té ngã, gia đình nên khuyến khích thăm khám để được hướng dẫn hình thức vận động phù hợp.
Những hoạt động này còn tạo thêm thời gian để các thành viên thật sự ở bên nhau. Khi vận động trở thành một phần trong sinh hoạt gia đình, chăm sóc sức khỏe sẽ không còn là việc riêng của từng người, mà là cách cả nhà quan tâm nhau mỗi ngày.
.png)
