10 mẹo nhỏ giúp bạn trở thành người biết lắng nghe
Làm thế nào để trở thành người biết lắng nghe? Một vài thay đổi nhỏ trong ánh mắt, nét mặt và tư thế có thể giúp bạn trở thành người giao tiếp tinh tế hơn.
Không ít người tin rằng mình là một người biết lắng nghe. Nhưng trên thực tế, việc im lặng khi người khác nói chưa chắc đã đồng nghĩa với lắng nghe đúng nghĩa.
Theo Vanessa Van Edwards, nhà sáng lập Science of People và tác giả cuốn Cues: Master the Secret Language of Charismatic Communication, nhiều người trong các cuộc họp hoặc trò chuyện trực tuyến thường giữ gương mặt “đứng yên”, ít phản hồi bằng ánh mắt, nét mặt hay cử chỉ. Điều này khiến người nói khó cảm nhận rằng họ đang thật sự được chú ý.
Van Edwards gọi giải pháp cho vấn đề này là lắng nghe một cách rõ ràng. Nói cách khác, người nghe cần thể hiện bằng khuôn mặt, cơ thể và giọng nói rằng mình đang hiện diện, đang theo dõi và thật sự quan tâm đến điều người đối diện chia sẻ.
Dưới đây là 10 cách giúp bạn trở thành một người lắng nghe tốt hơn trong công việc, gia đình và các mối quan hệ hằng ngày.
1. Người biết lắng nghe luôn biết cách giữ sự tò mò với những câu chuyện
Một trong những lý do khiến chúng ta dễ mất tập trung khi lắng nghe là cảm giác "mình biết người này sắp nói gì rồi". Điều này thường xảy ra trong những mối quan hệ thân thiết như vợ chồng, cha mẹ, bạn bè lâu năm hoặc đồng nghiệp làm việc chung nhiều năm.
Khi đã quá quen với một người, não bộ dễ tự động đoán trước câu chuyện. Bạn có thể nghĩ rằng mình đã nghe điều này nhiều lần, từ đó mất đi sự tò mò ban đầu. Vấn đề là sự thiếu chú ý này thường thể hiện rất rõ trên nét mặt và ngôn ngữ cơ thể.
Julian Treasure, chuyên gia về âm thanh và giao tiếp, gợi ý hãy tập lắng nghe như thể đây là lần đầu tiên. Nghĩa là bạn chủ động đặt lại sự tò mò, lắng nghe người thân hoặc đồng nghiệp như cách bạn từng lắng nghe họ khi mới gặp.
Trong bất kỳ cuộc trò chuyện nào, kể cả những câu chuyện tưởng như đã quen thuộc, vẫn có thể có một điều gì đó mới để hiểu thêm về người đối diện.
2. Nét mặt phù hợp giúp người nói cảm thấy được thấu hiểu
Khuôn mặt là một phần rất quan trọng của việc lắng nghe. Cùng một câu nói, nhưng nét mặt khác nhau có thể tạo ra cảm nhận hoàn toàn khác nhau.
Ví dụ, một lời khen đi kèm nụ cười thân thiện sẽ khiến người nghe cảm thấy dễ chịu. Nhưng nếu cùng lời khen đó đi kèm ánh mắt đảo lên hoặc biểu cảm mỉa mai, ý nghĩa sẽ thay đổi hoàn toàn. Điều người đối diện cảm nhận không chỉ nằm ở lời nói, mà còn nằm ở biểu cảm đi kèm.
Vì vậy, khi lắng nghe, hãy cố gắng bắt nhịp với trạng thái cảm xúc của người nói. Nếu họ đang lo lắng, khuôn mặt của bạn không nên quá vô tư hoặc tươi cười như thể mọi chuyện không quan trọng. Nếu họ đang bức xúc, nét mặt của bạn nên thể hiện rằng bạn nhận ra sự căng thẳng đó. Sự đồng điệu này giúp người nói cảm thấy mình được thấu hiểu, thay vì chỉ được lắng nghe một cách hời hợt.
3. Nhướng mày nhẹ khi thật sự thấy hứng thú
Một cái nhướng mày nhẹ có thể là tín hiệu rất hiệu quả để cho thấy bạn đang chú ý. Theo Van Edwards, đây là một biểu hiện gần như phổ quát của sự tò mò và hứng thú.
Khi nghe điều gì đó thú vị, bất ngờ hoặc đáng chú ý, lông mày thường tự nhiên nâng lên. Cử chỉ nhỏ này gửi tín hiệu rằng bạn muốn biết thêm, muốn nghe tiếp và đang thật sự tiếp nhận thông tin.
Tuy nhiên, điều quan trọng là sự tự nhiên. Nếu nhướng mày quá thường xuyên hoặc cố làm một cách gượng ép, bạn có thể trông như đang ngạc nhiên liên tục. Hãy dùng cử chỉ này ở những khoảnh khắc thật sự phù hợp.
4. Gật đầu chậm và có chủ đích
Gật đầu là một trong những tín hiệu phổ biến nhất cho thấy bạn đang lắng nghe. Nhưng không phải kiểu gật đầu nào cũng tạo cảm giác tích cực.
Van Edwards gợi ý bạn có thể gật đầu theo ba nhịp chậm. Cử chỉ này cho người nói biết rằng bạn đang theo dõi và khuyến khích họ tiếp tục chia sẻ.
Ngược lại, nếu gật đầu liên tục từ đầu đến cuối, người nghe có thể trông thiếu tự nhiên, thậm chí giống như đang muốn cuộc trò chuyện kết thúc nhanh hơn.
Cách tốt nhất là bạn nên gật đầu vào những thời điểm quan trọng, khi người nói vừa chia sẻ một ý đáng chú ý hoặc một cảm xúc cần được ghi nhận.
5. Nghiêng đầu nhẹ về phía người nói
Khi bạn nghiêng đầu nhẹ về phía người đối diện, cử chỉ này có thể tạo cảm giác ấm áp và gần gũi. Nó giống như một tín hiệu không lời rằng bạn đang cố nghe rõ hơn, hiểu kỹ hơn và dành sự chú ý cho họ.
Van Edwards cho rằng đây là một “tín hiệu ấm áp” trong giao tiếp. Nó có thể hiệu quả cả trong cuộc trò chuyện trực tiếp lẫn khi họp qua màn hình.
Một cái nghiêng đầu nhẹ, kết hợp với ánh mắt tập trung, có thể khiến người nói cảm thấy bạn không chỉ nghe bằng tai, mà còn đang thật sự quan tâm đến điều họ nói.
6. Hơi nghiêng người về phía trước
Nghiêng người về phía người nói là một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất của sự quan tâm. Khi muốn nghe, nhìn, ngửi hoặc cảm nhận điều gì đó rõ hơn, cơ thể chúng ta thường có xu hướng tiến lại gần hơn. Trong giao tiếp, điều này cũng tương tự.
Một tư thế hơi nghiêng về phía trước cho thấy bạn đang chú ý và muốn tiếp nhận câu chuyện tốt hơn. Ngược lại, ngả người ra sau, chống cằm hoặc dựa hẳn vào ghế có thể bị hiểu là mệt mỏi, chán nản hoặc thiếu hứng thú, dù bạn không có ý như vậy.
Trong các cuộc họp, buổi phỏng vấn hoặc trò chuyện quan trọng, chỉ cần điều chỉnh tư thế một chút cũng có thể thay đổi cách người khác cảm nhận về sự hiện diện của bạn.
7. Hướng cơ thể về phía người đang nói
Van Edwards gọi kỹ thuật này là "fronting", tức là hướng cơ thể về phía người đối diện. Cụ thể, hãy để bàn chân, thân người và phần đầu hướng về phía người đang nói.
Đây là một chi tiết nhỏ nhưng rất dễ để người nói cảm nhận được. Hãy thử hình dung một buổi hẹn mà người đối diện liên tục hướng chân ra cửa, hoặc một cuộc họp mà ai đó xoay ghế lệch khỏi người đang phát biểu. Dù họ không nói ra, cơ thể vẫn đang phát tín hiệu rằng họ muốn ở một nơi khác.
Trong môi trường y tế, điều này đặc biệt quan trọng. Một bác sĩ vừa nghe bệnh nhân nói vừa quay hẳn người về phía màn hình máy tính có thể khiến bệnh nhân cảm thấy mình không được chú ý. Chỉ cần xoay ghế, đặt sổ ghi chú ở vị trí phù hợp hoặc hướng thân người về phía bệnh nhân, cảm giác kết nối đã có thể tốt hơn rất nhiều.
8. Dùng lời phản hồi phù hợp với cảm xúc của câu chuyện
Những phản hồi ngắn như "ừm", "thật vậy sao?", "trời ơi", "mình hiểu" có thể đóng vai trò rất lớn trong một cuộc trò chuyện. Chúng cho thấy bạn không chỉ nghe nội dung, mà còn đang theo dõi cảm xúc của người nói.
Điểm quan trọng là giọng điệu phải phù hợp với cảm xúc của câu chuyện. Nếu một người đang kể chuyện buồn hoặc bức xúc, một tiếng "ồ" quá vui vẻ có thể tạo cảm giác lệch pha. Ngược lại, một phản hồi trầm hơn, chậm hơn và đồng cảm hơn sẽ giúp họ cảm thấy được chia sẻ.
Lắng nghe tốt không có nghĩa là phản ứng thật nhiều. Đôi khi, chỉ một lời phản hồi đơn giản, đúng lúc cũng đủ để người nói cảm thấy bạn đang ở cùng họ trong câu chuyện.
9. Đừng vội lấp đầy mọi khoảng lặng
Không phải khoảng lặng nào cũng cần được lấp đầy. Khi một người đang tìm từ ngữ phù hợp, đang suy nghĩ hoặc cố diễn đạt một cảm xúc khó nói, việc bạn vội chen vào có thể khiến họ bị đứt mạch suy nghĩ và khó tiếp tục câu chuyện.
Một thói quen khác cũng dễ làm gián đoạn cảm giác được lắng nghe là cầm điện thoại lên tra cứu điều gì đó trong lúc người kia đang nói. Dù ý định của bạn có thể là muốn tìm hiểu thêm, người đối diện chỉ nhìn thấy hành động bạn rời mắt khỏi họ và chuyển sự chú ý sang màn hình.
Trong nhiều trường hợp, cảm nhận của người nói quan trọng hơn ý định của người nghe. Vì vậy, hãy để khoảng lặng được tồn tại. Đôi khi, sự im lặng đúng lúc lại là một trong những tín hiệu lắng nghe mạnh mẽ nhất.
10. Tập trung ánh mắt một cách tự nhiên
Van Edwards gợi ý một tín hiệu rất tinh tế gọi là "lower-lid flex", tức là hơi siết nhẹ mí mắt dưới. Khi con người cố nhìn rõ một vật ở xa hoặc muốn tập trung vào chi tiết nào đó, mí mắt dưới thường có xu hướng căng nhẹ để tăng độ tập trung.
Trong giao tiếp, biểu hiện này có thể tạo cảm giác bạn đang chăm chú tiếp nhận từng chi tiết trong câu chuyện. Khi kết hợp với việc hơi nghiêng người về phía trước, ánh mắt tập trung sẽ giúp người nói cảm thấy họ đang có toàn bộ sự chú ý của bạn.
Tuy nhiên, ánh mắt tập trung không có nghĩa là nhìn chằm chằm. Điều cần hướng tới là sự tự nhiên, đủ để thể hiện sự chú ý nhưng không khiến người đối diện cảm thấy bị soi xét.
Nhớ rằng lắng nghe cũng là một dạng lao động tinh thần
Nhiều người nghĩ rằng lắng nghe là việc thụ động. Nhưng trên thực tế, lắng nghe đòi hỏi năng lượng, sự tập trung và khả năng điều chỉnh bản thân liên tục.
Bạn cần theo dõi lời nói, cảm xúc, ngôn ngữ cơ thể, bối cảnh và cả những điều người kia chưa nói ra. Đồng thời, bạn cũng phải kiềm chế mong muốn ngắt lời, đưa lời khuyên quá sớm hoặc chuyển câu chuyện về phía mình.
Đó là lý do sau một cuộc trò chuyện sâu, một buổi tư vấn hoặc một lớp học dài, người nghe có thể cảm thấy mệt. Không phải vì họ không làm gì, mà vì họ đã thật sự tập trung.
Lắng nghe tốt không chỉ khiến người khác cảm thấy họ được nghe. Nó còn khiến họ cảm thấy mình được cảm nhận, được thấu hiểu và được tôn trọng. Trong công việc, gia đình hay bất kỳ mối quan hệ nào, đây có thể là một kỹ năng nhỏ nhưng tạo ra khác biệt rất lớn.