Những dấu hiệu 'ẩn' khiến nhiều người chủ quan với bệnh phổi

Một người tập thể dục đều đặn, cân nặng ổn định và hiếm khi ốm vẫn có thể gặp vấn đề về hô hấp mà chưa nhận ra. Trong giai đoạn đầu, biểu hiện đôi khi chỉ là leo cầu thang chậm hơn, nhanh mệt hoặc hụt hơi khi thực hiện những hoạt động trước đây vẫn làm tốt.

Những thay đổi này rất dễ bị cho là do tuổi tác, thời tiết hoặc lâu ngày không tập luyện. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài hoặc ngày càng rõ, đó có thể là lúc bạn cần chú ý hơn đến sức khỏe hô hấp.

Vì sao bệnh phổi có thể khó nhận biết ở giai đoạn đầu?

Một số bệnh hô hấp mạn tính tiến triển từ từ. Các biểu hiện ban đầu thường chỉ xuất hiện khi vận động nên dễ bị bỏ qua.

Người bệnh cũng có thể vô thức thay đổi thói quen để tránh cảm giác khó chịu, chẳng hạn đi chậm hơn, nghỉ nhiều hơn hoặc hạn chế leo cầu thang. Vì vậy, khả năng vận động có thể giảm dần mà người trong cuộc không nhận ra ngay.

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hay COPD, là một ví dụ. Bệnh gây hạn chế luồng khí và có thể biểu hiện bằng ho kéo dài, tiết đờm, thở khò khè, khó thở hoặc mệt mỏi.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết COPD là nguyên nhân tử vong đứng thứ ba toàn cầu, gây khoảng 3,4 triệu ca tử vong trong năm 2023.

Hen cũng có thể biểu hiện không liên tục. Một số người chỉ ho về đêm, khó thở khi vận động hoặc thở khò khè khi tiếp xúc với không khí lạnh, khói bụi và các yếu tố kích thích. Giữa các đợt, triệu chứng có thể giảm hoặc biến mất, khiến vấn đề dễ bị xem nhẹ.

Những thay đổi nào cần được chú ý?

Điều đáng lưu ý là những thay đổi về sức bền và khả năng hô hấp theo thời gian.

Bạn nên trao đổi với bác sĩ nếu nhận thấy:

• Dễ hụt hơi hơn khi làm những việc trước đây vẫn thực hiện bình thường.
• Ho kéo dài, thường xuyên tái diễn hoặc ho nhiều về đêm.
• Thở khò khè, tức ngực hoặc cảm giác không hít đủ hơi.
• Tiết đờm nhiều hoặc đờm thay đổi màu sắc, tính chất.
• Thường xuyên mắc các đợt nhiễm khuẩn đường hô hấp.
• Sức bền giảm rõ nhưng không tìm thấy nguyên nhân.
• Khó thở ảnh hưởng đến giấc ngủ hoặc sinh hoạt hằng ngày.

Những dấu hiệu này không mặc nhiên đồng nghĩa với bệnh phổi mạn tính. Ho và khó thở còn có thể liên quan đến nhiễm khuẩn, dị ứng, thiếu máu hoặc bệnh tim mạch.

Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn hoặc ngày càng rõ, người bệnh không nên tiếp tục tự điều trị.

Ho ra máu cần được đánh giá y tế sớm, kể cả khi chỉ xuất hiện một lần. Nếu khó thở đột ngột hoặc dữ dội, đau ngực, môi tím tái, lú lẫn hay ngất, người bệnh cần được hỗ trợ cấp cứu.

Khi nào nên kiểm tra chức năng phổi?

Không phải ai cũng cần đo chức năng phổi định kỳ. Tuy nhiên, bạn nên đi khám nếu ho, khò khè, khó thở kéo dài, sức bền giảm không rõ nguyên nhân hoặc thường xuyên mắc các đợt nhiễm khuẩn hô hấp.

Việc kiểm tra cũng nên được cân nhắc nếu bạn có những yếu tố nguy cơ như:

• Hút thuốc hoặc thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc (hút thuốc lá thụ động).
• Làm việc trong môi trường nhiều bụi, hóa chất hoặc khói nhiên liệu.
• Tiếp xúc với ô nhiễm không khí trong thời gian dài.
• Có tiền sử hen, dị ứng, nhiễm trùng phổi hoặc bệnh tim.
• Gia đình có người mắc bệnh phổi di truyền.

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định phế dung ký để đo thể tích và tốc độ luồng khí đi ra khỏi phổi, từ đó đánh giá đường thở có bị tắc nghẽn hay không. Với COPD, kết quả cần được xem xét cùng triệu chứng và tiền sử tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ.

Nếu cần tìm hiểu thêm về cấu trúc phổi hoặc loại trừ những nguyên nhân khác, bác sĩ có thể chỉ định chụp X-quang, CT ngực hoặc thực hiện các xét nghiệm phù hợp. Kết quả phế dung ký bình thường cũng không loại trừ mọi bệnh hô hấp, vì vậy người có triệu chứng kéo dài vẫn cần được tiếp tục đánh giá.

Có thể bạn quan tâm bài viết:

Hút thuốc lá thụ động: Làn khói nhỏ, khoảng cách lớn trong tổ ấm

Đột biến hiếm có thể làm nguy cơ ung thư phổi tăng 62 lần ở người không hút thuốc

Bảo vệ phổi ngay cả khi chưa có triệu chứng

Không hút thuốc và hạn chế tiếp xúc với khói thuốc là những bước quan trọng để bảo vệ sức khỏe hô hấp. Bên cạnh đó, mỗi người nên:

• Hạn chế tiếp xúc với bụi và khói hóa chất.
• Sử dụng thiết bị bảo hộ đúng cách trong môi trường làm việc có nguy cơ.
• Theo dõi chất lượng không khí để điều chỉnh hoạt động ngoài trời.
• Duy trì vận động phù hợp với tình trạng sức khỏe.
• Tiêm chủng theo khuyến nghị của bác sĩ.
• Đi khám khi ho, khó thở hoặc sức bền thay đổi kéo dài.

Một lần hụt hơi chưa chắc là dấu hiệu của bệnh phổi. Nhưng nếu cùng một hoạt động ngày càng khiến bạn khó thở, mệt hơn hoặc phải nghỉ nhiều hơn, đừng vội xem đó chỉ là tuổi tác hay thiếu tập luyện. Điều đáng chú ý nằm ở những thay đổi kéo dài và ngày càng ảnh hưởng đến sinh hoạt.

(Nguồn: WHO, GOLD CODP)

*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.