Hút thuốc lá thụ động: Làn khói nhỏ, khoảng cách lớn trong tổ ấm
Khói thuốc lá thụ động có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người không hút thuốc. Chủ động xây dựng không gian sống không khói thuốc là cách thiết thực để bảo vệ gia đình.
Không trực tiếp hút thuốc không có nghĩa là cơ thể hoàn toàn an toàn trước tác hại của thuốc lá. Với trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền tim mạch, hô hấp, khói thuốc lá thụ động có thể trở thành mối nguy âm thầm ngay trong nhà, trên xe hơi hoặc những nơi sinh hoạt quen thuộc hằng ngày.
Khói thuốc lá thụ động là gì?
Khói thuốc lá thụ động, hay còn gọi là secondhand smoke - SHS, là hỗn hợp khói tỏa ra từ đầu điếu thuốc đang cháy và khói do người hút thở ra.
Điều đáng lo ngại là khói thuốc lá thụ động chứa hàng ngàn hóa chất độc hại. Trong đó có hơn 7.000 hóa chất, ít nhất 250 chất được biết là có hại và hơn 50 chất có khả năng gây ung thư.
Những chất độc trong khói thuốc không chỉ tồn tại dưới dạng mùi khó chịu. Chúng bao gồm các hạt nhỏ li ti và khí độc như carbon monoxide, nicotine, formaldehyde, benzene, arsenic và cyanide. Các chất này có thể lưu lại trong không khí nhiều giờ sau khi điếu thuốc đã tắt.
Vì vậy, việc hút thuốc trong nhà, trong xe hơi hoặc gần người khác không chỉ ảnh hưởng đến người hút. Những người xung quanh, dù không cầm điếu thuốc, vẫn có thể hít phải các chất độc hại này.
Khói thuốc lá thụ động khác gì khói thuốc lá thứ ba?
Bên cạnh khói thuốc lá thụ động, một khái niệm khác cũng cần được chú ý là khói thuốc lá thứ ba hay thirdhand smoke.
Nếu khói thuốc lá thụ động là phần khói người khác hít phải trực tiếp từ người hút, thì khói thuốc lá thứ ba là phần cặn khói thuốc còn bám lại trên quần áo, tóc, da, đồ đạc, rèm cửa, ghế sofa, sàn nhà hoặc các bề mặt trong không gian sống sau khi khói đã tan.
Những cặn này có thể tiếp tục phản ứng với các chất ô nhiễm trong không khí và tạo thành các hợp chất độc hại mới. Con người có thể tiếp xúc với chúng qua da, đường hô hấp hoặc đường tiêu hóa.
Trẻ nhỏ là nhóm đặc biệt dễ bị ảnh hưởng vì trẻ thường bò, chạm tay vào nhiều bề mặt rồi đưa tay lên miệng. Vì vậy, ngay cả khi người lớn “chỉ hút ngoài ban công” hoặc “hút khi không có trẻ ở đó”, nguy cơ phơi nhiễm vẫn có thể tồn tại nếu khói thuốc và cặn thuốc bám vào cơ thể, quần áo hoặc đồ vật trong nhà.
Hút thuốc lá thụ động gây hại như thế nào?
Khói thuốc lá thụ động không chỉ gây khó chịu tạm thời như cay mắt, kích ứng mũi họng, đau đầu hay buồn nôn. Với những người thường xuyên tiếp xúc, đặc biệt là trẻ em, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền, khói thuốc có thể để lại nhiều ảnh hưởng sức khỏe nghiêm trọng hơn.
Trẻ em, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ
Trẻ em là nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất vì hệ miễn dịch còn non yếu, phổi đang trong quá trình phát triển và nhịp thở thường nhanh hơn người lớn.
Khi sống trong môi trường có khói thuốc, trẻ có nguy cơ cao mắc các bệnh viêm đường hô hấp như viêm phổi, viêm phế quản, viêm tai giữa tái phát và các vấn đề về thính lực.
Với trẻ đã mắc hen suyễn, khói thuốc lá thụ động có thể làm triệu chứng nặng hơn, khiến trẻ dễ ho, khò khè, khó thở hoặc lên cơn hen nhiều hơn. Ở một số trẻ khỏe mạnh, phơi nhiễm khói thuốc cũng có thể là yếu tố góp phần khởi phát hen suyễn.
Đáng lo hơn, khói thuốc lá thụ động có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của phổi, khiến chức năng hô hấp của trẻ kém hơn về lâu dài. Ở trẻ sơ sinh, việc tiếp xúc với khói thuốc sau sinh còn liên quan đến nguy cơ hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh (SIDS).
Phụ nữ mang thai và thai nhi
Phụ nữ mang thai hít phải khói thuốc lá thụ động không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ mà còn có thể tác động trực tiếp đến thai nhi.
Nhiều nghiên cứu cho thấy phơi nhiễm khói thuốc trong thai kỳ có liên quan đến nguy cơ sảy thai, sinh non, thai nhi chậm phát triển và trẻ sinh ra nhẹ cân.
Điều đáng lưu ý là thai nhi không thể tự “tránh” khói thuốc. Khi người mẹ thường xuyên ở trong môi trường có khói thuốc, các chất độc hại có thể đi vào cơ thể mẹ và ảnh hưởng đến quá trình phát triển của em bé trong bụng.
Người lớn không hút thuốc
Ngay cả khi không trực tiếp hút thuốc, người lớn thường xuyên hít phải khói thuốc lá thụ động vẫn có thể đối mặt với nhiều rủi ro sức khỏe.
Nhóm có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc các bệnh hô hấp mạn tính thường nhạy cảm hơn với tác động của khói thuốc.
Khói thuốc lá thụ động có thể làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch vành, đột quỵ và ung thư phổi ở người không hút thuốc.
Với người đã có bệnh nền, việc tiếp xúc với khói thuốc có thể khiến triệu chứng dễ trở nặng hơn, làm tăng nguy cơ nhập viện hoặc giảm chất lượng sống.
Khói thuốc lá thụ động không phải là “mùi khói thoáng qua” rồi hết. Trong khói thuốc có nhiều chất độc hại có thể ảnh hưởng đến tim, phổi, mạch máu và hệ miễn dịch.
Vì vậy, việc hút thuốc trong nhà, trong xe hơi, gần trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh nền đều có thể tạo ra nguy cơ sức khỏe cho những người xung quanh.
Cách bảo vệ tốt nhất là duy trì môi trường sống không khói thuốc, đặc biệt trong không gian kín như nhà ở, xe hơi, phòng làm việc và những nơi có trẻ em.
Làm gì để bảo vệ gia đình khỏi khói thuốc lá thụ động?
Bảo vệ gia đình khỏi khói thuốc không chỉ là nhắc nhở người hút thuốc “hút ít lại”. Điều quan trọng hơn là tạo ra những quy tắc rõ ràng trong không gian sống.
Biến nhà và xe hơi thành không gian không khói thuốc
Cách hiệu quả nhất để bảo vệ người không hút thuốc là không để khói thuốc xuất hiện trong nhà và xe hơi.
Gia đình nên thiết lập quy tắc rõ ràng: không ai hút thuốc trong nhà hoặc trong xe, bất kể thời tiết, thời điểm hay lý do gì. Đây là biện pháp quan trọng vì mở cửa sổ, bật quạt hay dùng hệ thống thông gió không thể loại bỏ hoàn toàn các hạt độc hại từ khói thuốc.
Hạn chế đưa trẻ đến nơi có người hút thuốc
Trẻ em cần được tránh xa môi trường có khói thuốc, kể cả khi đó là nhà người thân, bạn bè hoặc nơi công cộng.
Với trẻ nhỏ, người lớn nên chủ động quan sát không gian xung quanh và tránh để trẻ ở gần khu vực có người đang hút thuốc hoặc vừa hút thuốc.
Người hút thuốc nên thay quần áo và rửa tay sau khi hút
Nếu trong gia đình có người hút thuốc, người hút nên hút ngoài trời, sau đó rửa tay, rửa mặt và thay quần áo trước khi tiếp xúc với trẻ em hoặc quay lại không gian sinh hoạt chung.
Việc này giúp giảm phần nào nguy cơ phơi nhiễm với khói thuốc lá thứ ba, nhất là khi cặn khói thuốc có thể bám trên tóc, da, quần áo và được mang vào nhà.
Khuyến khích người thân bỏ thuốc lá
Bỏ thuốc lá là cách loại bỏ nguồn gốc của khói thuốc lá thụ động trong gia đình.
Sự động viên của người thân, cùng với tư vấn y tế khi cần thiết, có thể giúp người hút thuốc có thêm động lực và hướng đi phù hợp trong quá trình cai thuốc. Việc này không chỉ cải thiện sức khỏe của người hút mà còn bảo vệ những người sống cùng họ.
Một số câu hỏi thường gặp về khói thuốc lá thụ động
Mở cửa sổ hoặc dùng quạt có giúp loại bỏ khói thuốc lá thụ động không?
Không. Mở cửa sổ, dùng quạt hoặc hệ thống thông gió không thể loại bỏ hoàn toàn các hạt độc hại từ khói thuốc lá thụ động. Một phần hóa chất vẫn có thể tồn tại trong không khí và bám lại trên đồ vật.
Khói thuốc lá thứ ba gây hại như thế nào?
Khói thuốc lá thứ ba là cặn độc hại từ khói thuốc bám trên bề mặt, quần áo, tóc, da và đồ đạc. Trẻ nhỏ có thể nuốt phải các chất này khi chạm vào bề mặt rồi đưa tay vào miệng.
Mất bao lâu để khói thuốc lá thụ động gây tác hại?
Một số tác động có thể xuất hiện ngay, như kích ứng mắt, mũi, họng, đau đầu hoặc buồn nôn. Về lâu dài, việc phơi nhiễm lặp lại có thể làm tăng nguy cơ nhiều bệnh lý nghiêm trọng.
Người lớn có bị ảnh hưởng nghiêm trọng như trẻ em không?
Người lớn vẫn có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng, đặc biệt nếu có bệnh nền tim mạch hoặc hô hấp. Tuy nhiên, trẻ em thường nhạy cảm hơn vì hệ miễn dịch và các cơ quan trong cơ thể chưa phát triển hoàn thiện.
Có cách nào giảm tác hại nếu không thể tránh hoàn toàn?
Biện pháp tốt nhất vẫn là loại bỏ hoàn toàn khói thuốc khỏi môi trường sống. Nếu chưa thể tránh hoàn toàn, cần giảm tối đa thời gian và mức độ tiếp xúc, đồng thời thực hiện các biện pháp như hút thuốc ngoài trời, thay quần áo, rửa tay, rửa mặt và vệ sinh nhà cửa thường xuyên.
Đừng để khói thuốc trở thành điều quen mùi” trong gia đình
Khói thuốc lá thụ động nguy hiểm một phần vì nó dễ bị xem nhẹ. Nhiều người nghĩ rằng chỉ cần không hút trực tiếp là đủ an toàn, hoặc hút ở góc nhà, gần cửa sổ, ngoài ban công là đã giảm hại đáng kể.
Tuy nhiên, khói thuốc và cặn thuốc vẫn có thể len vào không gian sống, bám trên quần áo, đồ đạc và tiếp tục ảnh hưởng đến những người xung quanh, đặc biệt là trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền.
Một ngôi nhà không khói thuốc không chỉ là lựa chọn về thói quen sinh hoạt. Đó còn là cách mỗi gia đình chủ động bảo vệ hệ hô hấp, trái tim và sức khỏe lâu dài của những người thân yêu.
*Bài viết được Doctor247 biên soạn lại từ nội dung chuyên môn của Khoa Hóa trị Ung thư, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM.
*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.
