Những ai dễ bị rối loạn tiêu hóa kéo dài sau ngộ độc thực phẩm?

Cùng trải qua một đợt ngộ độc thực phẩm, có người nhanh chóng hồi phục nhưng cũng có người tiếp tục đau bụng, đầy hơi hoặc rối loạn đại tiện trong thời gian dài. Tình trạng này có thể liên quan đến hội chứng ruột kích thích sau nhiễm trùng, gọi tắt là PI-IBS.

PI-IBS xảy ra sau một đợt nhiễm trùng đường ruột, khi tình trạng nhiễm trùng đã qua nhưng các triệu chứng tiêu hóa vẫn tiếp diễn. Một phân tích tổng hợp năm 2024 đã xem xét 47 nghiên cứu với 28.170 người để đánh giá tình trạng này sau viêm dạ dày ruột cấp. Cleveland Clinic ước tính PI-IBS ảnh hưởng đến khoảng 1 trong 10 người từng bị nhiễm trùng đường ruột.

Việc một người có mắc PI-IBS sau ngộ độc thực phẩm hay không thường phụ thuộc vào nhiều yếu tố, từ đặc điểm cá nhân đến tác nhân gây bệnh và mức độ nghiêm trọng của đợt nhiễm trùng.

Những ai có nguy cơ mắc rối loạn tiêu hóa kéo dài sau ngộ độc thực phẩm cao hơn?

Các yếu tố liên quan đến nguy cơ mắc PI-IBS thường được chia thành hai nhóm: đặc điểm cá nhân và mức độ nghiêm trọng của đợt nhiễm trùng.

Nữ giới, người trẻ tuổi và người có lo âu hoặc trầm cảm được ghi nhận có nguy cơ cao hơn.

Trong thời gian mắc bệnh, các biểu hiện như tiêu chảy kéo dài, không nôn, đi ngoài ra máu, đau quặn bụng hoặc phải nhập viện cũng là những yếu tố đáng chú ý.

Mối liên hệ này được thể hiện trong một nghiên cứu theo dõi người nhiễm vi khuẩn Campylobacter. Trong số những người chưa từng mắc IBS, 21% phát triển hội chứng này sau nhiễm trùng. Nguy cơ cao hơn được ghi nhận ở nữ giới, người trẻ tuổi và những trường hợp có đi ngoài ra máu, đau quặn bụng hoặc phải nhập viện trong đợt bệnh cấp.

Sức khỏe tinh thần cũng là một phần của bức tranh. Báo cáo của Rome Foundation ghi nhận căng thẳng tâm lý trước hoặc trong đợt viêm dạ dày ruột có liên quan đến nguy cơ PI-IBS. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa các triệu chứng chỉ xuất phát từ tâm lý. Não và đường ruột liên hệ với nhau theo hai chiều, còn PI-IBS có thể liên quan đến nhiều thay đổi khác ở hệ vi sinh đường ruột, hàng rào niêm mạc, phản ứng miễn dịch và độ nhạy của thần kinh ruột.

Có thể bạn quan tâm bài viết:

Vì sao đau bụng và rối loạn đại tiện vẫn kéo dài sau ngộ độc thực phẩm?

Bảo quản thực phẩm trong tủ lạnh: 4 nhóm cần chú ý thời gian sử dụng và cách trữ lạnh

Yếu tố nào trong đợt ngộ độc làm tăng nguy cơ rối loạn tiêu hóa?

Trước hết, nguy cơ PI-IBS có thể khác nhau tùy theo tác nhân gây nhiễm trùng. Vi khuẩn, virus và ký sinh trùng đều có khả năng dẫn đến PI-IBS, nhưng nhiễm vi khuẩn thường được ghi nhận là tác nhân phổ biến hơn, trong khi nguy cơ sau nhiễm virus thấp hơn.

Một số vi khuẩn có liên quan đến PI-IBS gồm E. coli, Campylobacter, Salmonella và Shigella. Ký sinh trùng Giardia cũng có thể là tác nhân. Một tổng quan chuyên môn ghi nhận tỷ lệ PI-IBS cao nhất sau nhiễm ký sinh trùng, tiếp đến là vi khuẩn và sau cùng là virus.

Tuy nhiên, bằng chứng hiện nay chưa đồng đều giữa các nhóm mầm bệnh. Phần lớn nghiên cứu tập trung vào nhiễm khuẩn, trong khi dữ liệu về virus và ký sinh trùng còn hạn chế.

Vì vậy, chưa thể xác định chính xác mức độ rủi ro của từng tác nhân trong mọi trường hợp. Bên cạnh loại mầm bệnh, mức độ nghiêm trọng của đợt nhiễm trùng cũng là yếu tố đáng lưu ý. Những người bị đau bụng dữ dội, tiêu chảy kéo dài, đi ngoài ra máu hoặc phải nhập viện trong giai đoạn cấp được ghi nhận có nguy cơ mắc PI-IBS cao hơn.

Nhìn chung, PI-IBS thường không xuất phát từ một yếu tố đơn lẻ. Nguy cơ có thể tăng khi đặc điểm cá nhân, trạng thái tâm lý và một đợt nhiễm trùng tiêu hóa nghiêm trọng xuất hiện cùng lúc. Dù vậy, có một hoặc nhiều yếu tố nguy cơ không đồng nghĩa với việc chắc chắn sẽ mắc PI-IBS.

Nếu tình trạng đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy hoặc táo bón vẫn tiếp diễn sau khi đợt nhiễm trùng đã qua, bạn nên trao đổi với bác sĩ. Việc thăm khám sẽ giúp phân biệt PI-IBS với tình trạng nhiễm trùng chưa khỏi hoặc những bệnh lý tiêu hóa khác.

(Nguồn: NIH, Cleveland Clinic, Rome Foundation, Clinical Gastroenterology and Hepatology)