Vì sao đau bụng và rối loạn đại tiện vẫn kéo dài sau ngộ độc thực phẩm?

Nhiều người nghĩ rằng ngộ độc thực phẩm kết thúc khi hết nôn, tiêu chảy và đau bụng. Tuy nhiên, ở một số người, các vấn đề đường ruột vẫn tiếp tục kéo dài dù đợt nhiễm trùng ban đầu đã qua.

Tình trạng này được gọi là hội chứng ruột kích thích sau nhiễm trùng hay PI-IBS (Post-Infectious Irritable Bowel Syndrome). Cleveland Clinic cho biết PI-IBS có thể xảy ra ở khoảng 1 trong 10 người từng bị nhiễm trùng đường ruột và triệu chứng đôi khi kéo dài nhiều năm.

Hội chứng ruột kích thích sau nhiễm trùng (PI-IBS) là gì?

PI-IBS là một dạng hội chứng ruột kích thích xuất hiện sau một đợt viêm dạ dày - ruột hoặc nhiễm trùng đường tiêu hóa, chẳng hạn sau ngộ độc thực phẩm.

Dù đợt nhiễm trùng đã qua và mầm bệnh không còn gây bệnh, một số người vẫn tiếp tục đau bụng, đầy hơi hoặc rối loạn đại tiện. Lúc này, nguyên nhân không nhất thiết là nhiễm trùng kéo dài mà có thể do hoạt động của đường ruột vẫn chưa trở lại như trước.

PI-IBS có thể xuất hiện sau nhiễm trùng đường tiêu hóa do vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng. Trong đó, những đợt nhiễm trùng nặng hoặc kéo dài, thường liên quan đến vi khuẩn và ký sinh trùng, có xu hướng làm tăng nguy cơ phát triển PI-IBS sau đó.

Ngộ độc thực phẩm đã khỏi nhưng vì sao đường ruột vẫn chưa ổn định?

PI-IBS không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất. Sau một đợt nhiễm trùng tiêu hóa, đường ruột có thể cùng lúc trải qua nhiều thay đổi.

Trước hết, lớp niêm mạc ruột có thể bị tổn thương và phản ứng viêm chưa hoàn toàn trở về trạng thái ban đầu. Điều này có thể làm cách ruột co bóp và xử lý thức ăn thay đổi, khiến người bệnh tiếp tục đau bụng hoặc đi ngoài thất thường dù mầm bệnh đã không còn.

Hệ vi sinh đường ruột cũng có thể bị xáo trộn sau nhiễm trùng. Sự thay đổi này có thể ảnh hưởng đến quá trình tiêu hóa và hoạt động của đường ruột cũng có thể bị ảnh hưởng. Cleveland Clinic mô tả sự gián đoạn giữa hệ vi sinh và hệ miễn dịch là một trong những cơ chế được nghi ngờ đứng sau PI-IBS.

Ngoài ra, các dây thần kinh trong ruột có thể trở nên nhạy cảm hơn. Vì vậy, những hoạt động vốn bình thường như ruột co bóp hoặc có hơi trong bụng cũng có thể gây cảm giác đau, chướng hoặc khó chịu rõ hơn trước. Đây là hiện tượng thường được gọi là tăng nhạy cảm nội tạng.

Hiểu đơn giản, nhiễm trùng có thể đã khỏi nhưng đường ruột vẫn chưa trở lại như cũ, từ lớp niêm mạc, hệ vi sinh đến cách các dây thần kinh phản ứng với những hoạt động bình thường của ruột.

Vì sao có người mắc PI-IBS còn người khác thì không?

Không phải ai từng ngộ độc do thực phẩm cũng phát triển PI-IBS. Nguy cơ có xu hướng cao hơn ở những người trải qua đợt nhiễm trùng nặng hoặc kéo dài. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận PI-IBS thường gặp hơn ở phụ nữ, người trẻ và người có lo âu hoặc trầm cảm.

Tuy nhiên, đây chỉ là các yếu tố liên quan. Hiện vẫn chưa thể dự đoán chính xác ai sẽ phát triển PI-IBS sau một lần nhiễm trùng đường ruột.

PI-IBS có những triệu chứng gì?

PI-IBS có biểu hiện khá giống hội chứng ruột kích thích thông thường, thường gồm:

• Đau hoặc khó chịu ở bụng
• Đầy hơi, chướng bụng
• Tiêu chảy hoặc táo bón
• Thay đổi tần suất hoặc hình dạng phân
• Cảm giác đi ngoài chưa hết

Một dấu hiệu giúp phân biệt là các triệu chứng xuất hiện sau một đợt nhiễm trùng đường tiêu hóa và vẫn tiếp tục kéo dài dù giai đoạn cấp đã qua.

Nếu sau một đợt ngộ độc thực phẩm, thói quen đại tiện hoặc đau bụng vẫn tiếp tục bất thường trong nhiều tuần, người bệnh nên trao đổi sớm với bác sĩ.

PI-IBS được điều trị như thế nào?

Cách điều trị PI-IBS thường dựa vào triệu chứng mà người bệnh gặp nhiều nhất, chẳng hạn đau bụng, tiêu chảy, táo bón hay đầy hơi.

Bước đầu thường là điều chỉnh chế độ ăn và theo dõi xem thực phẩm nào làm triệu chứng nặng hơn. Một số người có thể được hướng dẫn thử chế độ ăn ít FODMAP, tức hạn chế một số carbohydrate dễ lên men có trong hành, tỏi, lúa mì hoặc sữa.

Vì chế độ này khá hạn chế, người bệnh nên thực hiện với sự hướng dẫn của chuyên gia dinh dưỡng thay vì tự cắt bỏ quá nhiều thực phẩm trong thời gian dài.

Chất xơ hòa tan như psyllium cũng có thể giúp cải thiện một số triệu chứng, tùy người bệnh thiên về táo bón hay rối loạn đại tiện.

Nếu triệu chứng vẫn ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt, bác sĩ có thể kê thuốc theo từng vấn đề cụ thể. Người đau bụng hoặc co thắt có thể dùng thuốc giảm co bóp ruột, người tiêu chảy có thể dùng thuốc làm chậm nhu động, còn người táo bón có thể cần thuốc giúp tăng lượng nước trong ruột và làm phân dễ di chuyển hơn.

Một số trường hợp cũng được cân nhắc thuốc tác động lên tín hiệu giữa não và ruột để giảm cảm giác đau và khó chịu.

Việc lựa chọn thuốc phụ thuộc vào từng trường hợp, nên người bệnh không nên tự dùng thuốc chỉ dựa trên việc nghi ngờ mình mắc PI-IBS.

Nguồn thông tin tham khảo:

• Cleveland Clinic. Post-Infection Irritable Bowel Syndrome (PI-IBS). Truy cập từ: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/post-infectious-ibs
• The Washington Post. The GI condition you need to know about if you've had food poisoning. Truy cập từ: https://www.washingtonpost.com/wellness/2026/08/12/post-infection-ibs-can-show-up-after-stomach-bug-heres-what-know/
• Berumen A, Edwinson AL, Grover M. Post-infection Irritable Bowel Syndrome. Gastroenterology Clinics of North America. 2021;50(2):445-461. Truy cập từ:
  https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8144546/

*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.