Liệu trí tuệ nhân tạo (AI) có đang chấm dứt thời đại tư tưởng lãnh đạo?

Từ trước đến nay, việc các chủ doanh nghiệp chi hàng chục nghìn đô la để thuê một chuyên gia cố vấn hay một người có tư tưởng lãnh đạo là một khoản đầu tư hoàn toàn dễ hiểu. Mục tiêu của họ rất rõ ràng: mua "chất xám" và kinh nghiệm để đi tắt đón đầu.

Thông thường, phạm vi công việc của một cố vấn truyền thống sẽ bao gồm:

• Xây dựng lộ trình chiến lược: Thiết lập tầm nhìn 3–5 năm với các cột mốc chi tiết.
• Cung cấp các phương pháp hiệu quả nhất: Áp dụng những công thức thành công đã được chứng minh từ các tập đoàn lớn vào doanh nghiệp.
• Đào tạo và truyền cảm hứng: Tổ chức các buổi workshop để thay đổi tư duy đội ngũ.
• Tư vấn tái cấu trúc: Đưa ra các mô hình vận hành lý tưởng trên giấy tờ.

Cách làm này từng rất hiệu quả khi thông tin còn khan hiếm. Tuy nhiên, trong thời đại AI, mọi chuyện đã thay đổi.

AI tạo sinh đã khiến rào cản để trở thành một người có khả năng nói về triết lỹ lãnh đạo trở nên bằng không. Chỉ với vài câu lệnh, bất kỳ ai cũng có thể tạo ra những nội dung bóng bẩy để trở thành chuyên gia tư vấn, khiến thị trường bị lạm phát những lý thuyết suông nhưng thiếu khả năng thực thi.

Doctor247 xin giới thiệu bài chia sẻ từ John Winsor - một tác giả uy tín tại Harvard Business School, thành viên điều hành tại Viện D^3 của Đại học Harvard, đồng thời là tác giả cuốn sách "Open Talent" và nhà sáng lập Open Assembly.

Bằng kinh nghiệm thực chiến từ Harvard đến các doanh nghiệp toàn cầu, Winsor chỉ ra rằng thời đại của những vỏ bọc chuyên gia thuần lý thuyết đang dần kết thúc, nhường chỗ cho sự trỗi dậy của những "nhà thực thi". Bài viết được đăng tải lần đầu trên Harvard Business Review (HBR).

Góc nhìn của John Winsor về tư tưởng lãnh đạo

Theo mọi quy chuẩn thông thường, tôi cũng là một người có Tư tưởng lãnh đạo (Thought Leadership). Tôi đã dành nhiều thập kỷ làm việc tại điểm giao thoa giữa đổi mới và truyền thông, xây dựng công ty, thoái vốn, trải qua thất bại và bắt đầu lại. Tôi đã viết 6 cuốn sách và thường xuyên đóng góp cho ấn phẩm này. Nhưng hôm nay, tôi ở đây để nói với bạn rằng: khái niệm này đang dần mất đi giá trị.

Các ý tưởng vẫn còn nắm giữ vai trò rất quan trọng nhưng chúng ta đã bước vào giai đoạn mà tỷ lệ giữa người nói về tương lai và người thực sự làm đang bị chênh lệch nghiêm trọng.

Cỗ máy nội dung, được thúc đẩy bởi AI tạo sinh, đã phủ kín các trang mạng xã hội, các hội thảo và các buổi họp chiến lược bằng những luồng thông tin bóng bẩy, tự tin nhưng thường rỗng tuếch.

Chưa bao giờ việc "ra vẻ" một chuyên gia lại dễ dàng đến thế. Chỉ cần vài câu lệnh (prompt) khéo léo gửi đến AI, một bộ ảnh đẹp mắt hay một lần xuất hiện trên podcast, bạn đột nhiên trở thành "chiến lược gia" hay "cố vấn chuyển đổi".

Rào cản để tạo ra một vỏ bọc chuyên gia đã lùi về con số không. Và khi ai cũng có thể diễn vai chuyên gia thì sự uy tín thực sự cũng dần mất đi ý nghĩa.

“

Rào cản để tạo ra một vỏ bọc chuyên gia đã lùi về con số không. Và khi ai cũng có thể diễn vai chuyên gia thì sự uy tín thực sự cũng dần mất đi ý nghĩa.

John Winsor

Tôi thấy điều này thường xuyên tại Viện Thiết kế Dữ liệu Kỹ thuật số (D^3) thuộc Đại học Harvard và trong các tổ chức mà tôi tư vấn. Các lãnh đạo cảm thấy bế tắc dù đã thuê đủ các diễn giả và mua đủ các khung chiến lược.

Vấn đề không phải là thiếu ý tưởng, mà là thiếu những người sẵn sàng bắt tay vào thử nghiệm chúng trong thế giới thực.

Đó là lý do tôi tin rằng chúng ta đang thấy sự xuất hiện của một khái niệm mới: tư duy thực thi (thought doership).

Sự dịch chuyển từ Thought Leadership sang Thought Doership

Một người chỉ lãnh đạo trong tư tưởng sẽ bảo bạn rằng AI sẽ thay đổi nhân sự. Một người có tư duy thực thi sẽ xây dựng một dự án thử nghiệm với đội ngũ của bạn trong 10 ngày, tìm ra những điểm lỗi và cải tiến nó.

Một người có chỉ lãnh đạo trong tư tưởng sẽ công bố một khung lý thuyết về mô hình nhân tài mới. Một người có tư duy thực thi sẽ tái cấu trúc lại một bộ phận dựa trên mô hình đó và báo cáo lại kết quả - bao gồm cả những phần thất bại. Khác với tư vấn truyền thống (đưa ra lời khuyên rồi rời đi), người có tư duy thực thi sẽ ở lại trong suốt quá trình xây dựng và cùng chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng.

Sự khác biệt nằm ở chỗ: tư duy đó diễn ra ở đâu. Các quan điểm lãnh đạo thường ở khoảng cách an toàn với thực tế (trên sân khấu, trong các bài viết quan điểm). Còn sự thực thi tư duy diễn ra ngay trong mớ hỗn độn của thực tế, nơi bạn phải đưa ra quyết định với những thông tin chưa hoàn thiện và ngân sách thật, con người thật.

Nhận biết những chuyên gia giả tạo bước ra từ dòng lệnh

AI tạo sinh đã tạo ra cuộc khủng hoảng về chuyên gia giả tạo. Những người không có kinh nghiệm vận hành có thể dùng AI để tạo ra nội dung chuyên sâu chỉ trong vài giờ. Nội dung đọc rất mượt, dùng đúng từ khóa, nhưng nó thiếu đi sự đúc kết từ trải nghiệm.

Đây là rủi ro chiến lược cho các tổ chức. Khi thuê một người chỉ có vỏ bọc chuyên gia, bạn đang mua "sự tự tin" chứ không phải "năng lực".

“

Khi thuê một người chỉ có vỏ bọc chuyên gia, bạn đang mua "sự tự tin" chứ không phải "năng lực" của họ.

John Winsor.

Vậy làm sao để phân biệt họ? Bạn có thể tham khảo những dấu hiệu sau đây:

• Họ thường thiếu đi những "kinh nghiệm xương máu": Người làm thật luôn có câu chuyện về những gì đã thất bại. Nếu câu chuyện của ai đó chỉ toàn chiến thắng và các khung lý thuyết, họ chỉ đang phô trương chứ không phải chia sẻ lại kinh nghiệm thật.
• Họ luôn mắc kẹt ở tầm vĩ mô: Các chuyên gia giả tạo thường nói về xu hướng toàn cầu. Khi yêu cầu họ đi sâu vào chi tiết như quy trình mua sắm, nhà cung cấp cụ thể hay báo cáo lãi lỗ tháng thứ tư, họ sẽ lúng túng.
• Kiến thức tích lũy quá nhanh: Nếu tư tưởng lãnh đạo của một người xuất hiện trước cả khi họ có thời gian làm việc thực tế trong lĩnh vực đó, đó là một dấu hiệu cảnh báo khá rõ ràng.
• Sự nhất quán quá mức: Người làm thực tế liên tục cập nhật tư duy vì thực tế luôn thay đổi. Nếu quan điểm của một người không hề thay đổi sau 2 năm trong bối cảnh công nghệ biến đổi nhanh chóng, họ đang bảo vệ thương hiệu cá nhân hơn là đang học hỏi.

Bài học rút ra về cách tuyển dụng

Trong bối cảnh "lạm phát" tư tưởng lãnh đạo, các tổ chức thông minh đang chuyển dịch từ việc thuê các chuyên gia cố vấn, truyền cảm hứng sang thuê người thực thi để cùng thử nghiệm:

1. Thay đổi câu hỏi: Đừng hỏi họ "Quan điểm của bạn là gì?", hãy hỏi "Bạn đã xây dựng được gì và điều gì đã xảy ra?".
2. Yêu cầu ví dụ về thất bại: Nếu họ không thể kể chi tiết về một thứ gì đó đã không thành công, họ chưa làm đủ nhiều để giúp ích cho bạn.
3. Tái cấu trúc mô hình hợp tác: Thay vì yêu cầu một buổi thuyết trình ngắn, hãy thiết kế một đợt làm việc ngắn hạn (sprint) khoảng 8 tuần để họ cùng đội ngũ của bạn tạo ra một sản phẩm mẫu hoặc một dự án thử nghiệm.

Lời kết

Chúng ta đang ở thời kỳ mà công nghệ thay đổi nhanh đến mức phương pháp hiệu quả nhất của ngày hôm qua đã trở thành một hệ thống lỗi thời của ngày hôm nay.

Mọi lời khuyên chiến lược không dựa trên thử nghiệm thực tế gần đây đều sẽ trở nên lạc hậu rất nhanh.

Các công ty dẫn đầu về chuyển đổi AI hiện nay không phải nhờ thuê người chiến lược gia lãnh đạo giỏi nhất, mà nhờ cho phép các nhóm nhỏ xây dựng, thất bại và học hỏi liên tục.

Tương lai sẽ không thuộc về những người phác họa bản thảo đẹp nhất, nó thuộc về những người bắt tay vào xây dựng nó sớm nhất.

Bung Trần: Xem AI là lơ xe mới làm chủ được hành trình

Niềm tin thực chứng trong truyền thông y tế

Huyền thoại màn ảnh Hollywood định nghĩa về thành công như thế nào?

Tại sao các nhà lãnh đạo nên ưu tiên sự trường thọ và sức khỏe tinh thần?