Không thể đi nặng ở nhà vệ sinh công cộng, có phải là do tâm lý?
Khi đi nặng ở nhà vệ sinh công cộng trở thành nỗi ám ảnh, đó có thể là dấu hiệu của parcopresis, hay còn gọi là hội chứng ruột nhút nhát.
Chắc hẳn nhiều người từng ngại ngùng khi phải đi nặng ở nhà vệ sinh công cộng, tại văn phòng hoặc bất kỳ nơi nào không phải nhà mình. Dù vậy, khi cơ thể lên tiếng, chúng ta vẫn phải tìm cách giải quyết nỗi buồn.
Cảm giác e ngại thỉnh thoảng là điều khá phổ biến. Nhưng nếu nỗi lo khiến bạn thường xuyên không thể đi đại tiện, phải nhịn đến khi về nhà, hạn chế ăn uống hoặc né tránh những chuyến đi xa, vấn đề có thể đã vượt qua sự ngại ngùng thông thường.
Đây có thể là biểu hiện của parcopresis, còn gọi là hội chứng ruột nhút nhát.
Hội chứng ruột nhút nhát là gì?
Parcopresis, còn được gọi là shy bowel syndrome, là thuật ngữ dùng để mô tả tình trạng khó hoặc không thể đại tiện khi ở nhà vệ sinh công cộng, nơi làm việc, trường học hoặc những không gian thiếu riêng tư.
Simon Knowles, nhà tâm lý học và nhà nghiên cứu tại Đại học Công nghệ Swinburne ở Melbourne (Australia) là một trong những người đã nghiên cứu nhiều về parcopresis. Theo ông, vấn đề không đơn giản là một người không thích dùng nhà vệ sinh bên ngoài.
Với người mắc parcopresis, nỗi lo bị người khác nghe thấy, ngửi thấy mùi, chú ý đến thời gian sử dụng nhà vệ sinh hoặc đánh giá mình có thể khiến cơ thể căng thẳng đến mức không thể đi nặng.
Hiện parcopresis chưa được xếp thành một chẩn đoán riêng trong Sổ tay Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần phiên bản thứ 5 của Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ. Tuy vậy, một số tài liệu nhìn nhận parcopresis trong mối liên hệ với rối loạn lo âu xã hội.
Một số người còn có thể gặp các biểu hiện lo âu như tim đập nhanh, toát mồ hôi, buồn nôn, căng cơ hoặc chỉ muốn nhanh chóng rời khỏi nhà vệ sinh.
Parcopresis cũng có thể xuất hiện cùng hội chứng bàng quang nhút nhát, tức khó đi tiểu khi có người khác ở gần, hoặc đi kèm một số biểu hiện ám ảnh liên quan đến nhiễm bẩn và nhà vệ sinh.
Dù vậy, parcopresis không phải là cách giải thích duy nhất cho mọi trường hợp khó đại tiện. Táo bón, rối loạn sàn chậu, bệnh đường tiêu hóa hoặc tác dụng phụ của thuốc cũng có thể gây triệu chứng tương tự. Vì vậy, nếu tình trạng kéo dài hoặc ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt, người bệnh nên được thăm khám để loại trừ các nguyên nhân thể chất.
Nữ giới hay nam giới sẽ dễ mắc parcopresis hơn?
Parcopresis có thể xảy ra ở bất kỳ ai. Tuy vậy, một số dữ liệu hiện có gợi ý nữ giới có xu hướng né tránh nhà vệ sinh công cộng nhiều hơn nam giới trong các tình huống liên quan đến đại tiện.
Trong nghiên cứu của Simon Knowles đăng trên tạp chí Current Psychology năm 2021, 714 sinh viên đại học được khảo sát về mức độ né tránh nhà vệ sinh công cộng cùng các yếu tố tâm lý - xã hội có thể liên quan đến parcopresis.
Người tham gia hoàn thành nhiều bảng câu hỏi tâm lý và đánh giá phản ứng của bản thân trong 10 tình huống giả định khi sử dụng nhà vệ sinh.
Phụ nữ cũng thường báo cáo nhiều triệu chứng liên quan đến ruột hơn, nhất là khi những triệu chứng này gắn với nỗi sợ bị người khác đánh giá hoặc sợ gặp hệ quả xã hội.
Theo Knowles, phát hiện này phù hợp với các nghiên cứu trước đó cho thấy nữ giới có xu hướng gặp lo âu xã hội nhiều hơn nam giới.
Trao đổi với HealthCentral, giáo sư tâm lý học Nicholas Haslam tại Đại học Melbourne cho rằng có hai nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.
Thứ nhất, parcopresis về bản chất có nhiều điểm giống một rối loạn lo âu, trong khi phụ nữ thường bị ảnh hưởng bởi nhiều rối loạn lo âu hơn nam giới.
Thứ hai, xã hội thường đặt tiêu chuẩn cao hơn với phụ nữ về sự sạch sẽ, gọn gàng và kín đáo. Khi vượt ra khỏi những chuẩn mực đó, phụ nữ cũng dễ bị xấu hổ hoặc bị đánh giá nhiều hơn.
Một ví dụ thú vị là Heoibikuni, hay 屁負比丘尼, một thuật ngữ trong lịch sử Nhật Bản dùng để chỉ người đi cùng phụ nữ trong gia đình danh giá và nhận thay lỗi khi họ bị cho là có hành vi khiếm nhã nơi công cộng, chẳng hạn đánh rắm.
Chi tiết này cho thấy những chức năng rất tự nhiên của cơ thể, khi gắn với phụ nữ, từng bị bao quanh bởi nhiều kỳ vọng về sự kín đáo và sạch sẽ. Trong bối cảnh đó, việc một người cảm thấy xấu hổ, lo bị nghe thấy, ngửi thấy hoặc bị đánh giá khi đi vệ sinh không chỉ đến từ bản thân họ, mà còn có thể phản ánh những chuẩn mực xã hội đã tồn tại rất lâu.
Parcopresis có thể điều trị không?
Parcopresis có thể được cải thiện bằng những phương pháp phù hợp. Dù việc chia sẻ về tình trạng này không dễ, người mắc nên trao đổi với bác sĩ để loại trừ các nguyên nhân thể chất có thể gây khó đi nặng, như táo bón kéo dài, rối loạn sàn chậu hoặc bệnh lý đường tiêu hóa.
Khi lo âu và hành vi né tránh là yếu tố chính, bác sĩ có thể giới thiệu người bệnh đến chuyên gia tâm lý hoặc chuyên gia sức khỏe tinh thần. Quá trình hỗ trợ thường tập trung vào việc nhận diện những suy nghĩ gây sợ hãi, thay đổi cách phản ứng và từng bước làm quen với các tình huống khiến người bệnh lo lắng.
Một trong những phương pháp thường được áp dụng là liệu pháp nhận thức hành vi, hay CBT. Phương pháp này giúp người bệnh nhìn lại những suy nghĩ như sợ bị chú ý, đánh giá hoặc nghe thấy âm thanh trong nhà vệ sinh, từ đó giảm dần hành vi né tránh.
Chúng ta có thể làm gì khi parcopresis ảnh hưởng đến cuộc sống?
Nếu tình trạng này khiến việc đi học, đi làm, du lịch hoặc tham gia các hoạt động xã hội trở nên khó khăn, người mắc có thể bắt đầu bằng những mục tiêu nhỏ và thực tế.
Bạn chưa cần ép mình sử dụng ngay một nhà vệ sinh đông đúc tại sân bay hoặc trung tâm thương mại. Thay vào đó, có thể tập làm quen với những nơi yên tĩnh và riêng tư hơn, chẳng hạn như nhà vệ sinh đơn hoặc khu vực ít người qua lại. Mức độ thử thách có thể được tăng dần khi cảm giác lo âu đã giảm.
Việc chia sẻ với người đáng tin cậy cũng có thể giúp giảm cảm giác xấu hổ và cô lập. Đó có thể là bác sĩ, chuyên gia tâm lý, người thân, bạn bè hoặc nhóm hỗ trợ dành cho những người gặp tình trạng tương tự.
Song song với hỗ trợ tâm lý, người mắc vẫn cần chăm sóc sức khỏe đường ruột. Uống đủ nước, bổ sung chất xơ từ rau, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt, vận động đều đặn và hạn chế nhịn đi đại tiện có thể giúp giảm nguy cơ táo bón.
Một số sản phẩm bổ sung như magie có thể hỗ trợ táo bón trong những trường hợp nhất định, nhưng không nên tự sử dụng kéo dài. Người có bệnh thận, bệnh nền hoặc đang dùng thuốc cần trao đổi với bác sĩ trước khi bổ sung.
Quản lý căng thẳng cũng là một phần quan trọng. Khi cảm thấy cơ thể bắt đầu căng cứng, bạn có thể thử đi bộ, nghe nhạc, hít thở chậm hoặc thực hiện các bài thư giãn. Những cách này không thay thế điều trị, nhưng có thể giúp hệ thần kinh dịu lại và tạo điều kiện để cơ thể thả lỏng hơn.
(Nguồn: Current Psychology, Health Central)
