Inemuri: Thói quen ngủ gật kỳ lạ của người Nhật
Vì sao thói quen ngủ gật trên tàu điện, trong lớp học hay cuộc họp lại được chấp nhận tại Nhật Bản?
Trên tàu điện, trong lớp học hay thậm chí giữa một cuộc họp, hình ảnh người Nhật tranh thủ chợp mắt không quá xa lạ.
Thói quen này được gọi là inemuri, có thể hiểu là "ngủ nhưng vẫn hiện diện", phản ánh cách nhìn đặc biệt về giấc ngủ và tinh thần trách nhiệm trong xã hội Nhật Bản.
Ngủ nhưng vẫn hiện diện
Inemuri được ghép từ ý nghĩa "có mặt" và "ngủ". Khác với việc chủ động rời khỏi một hoạt động để đi ngủ, người inemuri vẫn ở lại trong không gian chung, chẳng hạn ngồi tại bàn họp, trong lớp học hoặc trên tàu điện.
Tiến sĩ Brigitte Steger, Phó giáo sư ngành ngành Nhật Bản học hiện đại tại Đại học Cambridge, đã nghiên cứu hiện tượng này trong nhiều năm.
Luận án tiến sĩ của bà tập trung vào giấc ngủ trong xã hội Nhật, gồm mối liên hệ giữa việc thiếu ngủ, đạo đức lao động và hành vi ngủ nơi công cộng.
Trong một nghiên cứu đăng trên Social Science Japan Journal, Steger nhận định inemuri có thể được xem như một hình thức tham gia thứ yếu.
Người ngủ vẫn hiện diện và có thể quay lại hoạt động chung khi cần, miễn là hành vi đó không làm gián đoạn hoặc gây nguy hiểm cho tình huống đang diễn ra.
Vì sao thói quen ngủ gật đôi khi lại gắn với sự chăm chỉ?
Trong một số môi trường làm việc tại Nhật Bản, mức độ tận tụy có thể được đánh giá qua thời gian và công sức mà một người dành cho công việc.
Vì vậy, việc chợp mắt tại bàn hoặc trong cuộc họp đôi khi được diễn giải là dấu hiệu người đó đã làm việc nhiều đến mức kiệt sức, thay vì biểu hiện của sự lười biếng.
Quan niệm này có nền tảng từ lịch sử đề cao việc ngủ ít và dậy sớm. Các tài liệu được Steger khảo cứu cho thấy những lời dạy chịu ảnh hưởng của Nho giáo và Phật giáo từng xem ngủ muộn, dậy sớm là biểu hiện của lối sống có kỷ luật.
Việc thiếu ngủ vẫn là tình trạng khá phổ biến tại Nhật Bản. Khảo sát trực tuyến do Cross Marketing thực hiện vào tháng 3/2026 với 3.000 người từ 20 đến 69 tuổi tại 47 tỉnh, thành cho thấy thời gian ngủ trung bình là 6,4 giờ mỗi ngày.
Trong khi đó, thời lượng ngủ mà người tham gia mong muốn là 7,4 giờ, tạo ra khoảng cách trung bình một giờ. Khoảng 65% cho biết họ cảm thấy buồn ngủ vào ban ngày.
Trước đó, số liệu năm 2021 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cho thấy người Nhật có thời gian ngủ trung bình thấp nhất trong 33 quốc gia được khảo sát.
Mời bạn đọc thêm bài viết sau:
Không phải ngủ ở đâu cũng được chấp nhận
Dù inemuri khá phổ biến, điều đó không có nghĩa người Nhật có thể ngủ tùy ý trong mọi hoàn cảnh. Mức độ chấp nhận còn phụ thuộc vào địa điểm, vị trí công việc, quan hệ giữa những người có mặt và mức độ ảnh hưởng của người ngủ đến hoạt động chung.
Người chợp mắt thường được kỳ vọng vẫn giữ tư thế chừng mực, không chiếm quá nhiều không gian và có thể tỉnh lại khi được gọi. Trong những tình huống đòi hỏi tập trung, phục vụ khách hàng, điều khiển phương tiện hoặc bảo đảm an toàn, ngủ gật vẫn bị xem là không phù hợp và có thể gây nguy hiểm.
Steger cũng lưu ý quyền được ngủ gật không hoàn toàn bình đẳng. Người có vị trí cao hoặc đã chứng minh được năng lực có thể dễ được thông cảm hơn, trong khi nhân viên trẻ ngủ giữa cuộc họp có nguy cơ bị đánh giá thiếu nghiêm túc.
Vì vậy, inemuri không đơn giản là "nghệ thuật ngủ mọi lúc, mọi nơi". Đây là một tập quán chịu ảnh hưởng của hoàn cảnh, thứ bậc xã hội và những quy tắc ứng xử không thành văn.
Một thói quen văn hóa hay dấu hiệu thiếu ngủ?
Nhìn từ góc độ văn hóa, inemuri giúp người Nhật tranh thủ nghỉ ngắn mà vẫn duy trì sự hiện diện trong công việc hoặc đời sống cộng đồng. Tuy nhiên, việc một người thường xuyên ngủ gật ban ngày cũng có thể phản ánh tình trạng thiếu ngủ.
Do đó, không nên xem inemuri là bằng chứng cho thấy ngủ ít vẫn tốt cho sức khỏe hoặc hiệu suất làm việc. Thói quen này chủ yếu cho thấy xã hội Nhật Bản diễn giải hành vi ngủ nơi công cộng khác với nhiều nền văn hóa khác: một giấc ngủ ngắn đôi khi không bị xem là rời bỏ trách nhiệm, miễn người đó vẫn có mặt và sẵn sàng trở lại khi cần.
(Nguồn: Social Science Japan Journal, Cross Marketing, The Japan Foundation)
