Đi chậm kèm hay quên có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm về sa sút trí tuệ
Nguy cơ sa sút trí tuệ có thể tăng khi tốc độ đi bộ và trí nhớ cùng giảm. Gia đình nên nhận biết những thay đổi này như thế nào?
Khi quan sát sức khỏe của cha mẹ, ông bà, nhiều gia đình thường chú ý đến những lần người thân quên đồ đạc, hỏi đi hỏi lại một câu chuyện hoặc không nhớ những việc vừa xảy ra.
Trong khi đó, tốc độ đi bộ lại ít khi được liên hệ với sức khỏe trí nhớ. Thực tế, khả năng đi lại cũng cần đến sự phối hợp của não bộ để giữ thăng bằng, định hướng và điều chỉnh chuyển động.
Vì vậy, những thay đổi trong cách đi bộ đôi khi có thể cung cấp thêm thông tin về sức khỏe nhận thức ở người cao tuổi.
Vì sao đi chậm kèm hay quên có thể cảnh báo nguy cơ sa sút trí tuệ?
Trong y học, các nhà nghiên cứu sử dụng thuật ngữ hội chứng nguy cơ vận động - nhận thức (Motoric Cognitive Risk Syndrome - MCR) để mô tả tình trạng người lớn tuổi đi chậm và tự nhận thấy khả năng ghi nhớ hoặc nhận thức của mình giảm sút, dù chưa mắc sa sút trí tuệ và vẫn có thể tự đi lại.
Một tổng quan hệ thống đăng trên Ageing Research Reviews năm 2024 đã phân tích 20 nghiên cứu về mối liên hệ giữa hội chứng này và sức khỏe nhận thức.
Kết quả cho thấy người có hội chứng MCR có nguy cơ suy giảm nhận thức cao gấp khoảng 2,2 lần so với người không có hội chứng.
Một phát hiện đáng chú ý khác đến từ phân tích gộp đăng trên JAMA Network Open năm 2020, sử dụng dữ liệu của 8.699 người trên 60 tuổi tại Mỹ và châu Âu.
Trong nghiên cứu này, các nhà khoa học đo tốc độ đi bộ và kiểm tra trí nhớ nhiều lần để theo dõi sự thay đổi theo thời gian.
So với nhóm không ghi nhận sự suy giảm đáng kể ở cả hai khả năng, kết quả cho thấy:
- Chỉ giảm tốc độ đi bộ: Nguy cơ suy giảm nhận thức cao gấp khoảng 2,2 lần.
- Chỉ suy giảm trí nhớ: Nguy cơ cao gấp khoảng 3,5 lần.
- Suy giảm đồng thời tốc độ đi bộ và trí nhớ: Nguy cơ cao gấp khoảng 6,3 lần.
Hai nghiên cứu sử dụng cách đánh giá khác nhau. Tuy nhiên, cả hai đều cho thấy việc kết hợp thông tin về khả năng đi lại và trí nhớ có thể giúp nhận diện nguy cơ tốt hơn so với chỉ quan sát một biểu hiện riêng lẻ.
Đây cũng là lý do các nhà khoa học quan tâm đến tốc độ đi bộ như một chỉ số bổ sung khi đánh giá sức khỏe nhận thức ở người cao tuổi.
Mời bạn đọc thêm bài viết sau:
Khi nào việc đi chậm ở người lớn tuổi cần được chú ý?
Một người vốn có thói quen đi chậm chưa chắc đang gặp vấn đề về trí nhớ. Điều đáng quan tâm hơn là tốc độ đi bộ có thay đổi rõ rệt so với trước hay không, đặc biệt khi khả năng ghi nhớ cũng giảm sút trong cùng giai đoạn.
Chẳng hạn, trước đây ba mẹ có thể đi lại thoải mái trên một quãng đường quen thuộc, nhưng gần đây thường xuyên bước chậm hơn hoặc mất nhiều thời gian hơn để di chuyển.
Cùng lúc đó, họ bắt đầu hay quên những việc vừa được nhắc hoặc lặp lại một câu hỏi nhiều lần. Những thay đổi này có thể là thông tin hữu ích khi gia đình trao đổi với bác sĩ.
Tuy nhiên, tốc độ đi bộ còn chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố như đau khớp, yếu cơ, khả năng giữ thăng bằng hoặc tác dụng phụ của thuốc.
Tương tự, tình trạng hay quên cũng có thể liên quan đến thiếu ngủ, trầm cảm, rối loạn tuyến giáp hoặc thiếu vitamin B12.
Theo Viện Lão khoa Quốc gia Mỹ (NIA), một số vấn đề gây suy giảm trí nhớ có thể được cải thiện khi xác định và điều trị đúng nguyên nhân.
Vì vậy, việc đánh giá cả khả năng đi lại và trí nhớ giúp bác sĩ có thêm thông tin để tìm nguyên nhân, thay vì mặc định mọi thay đổi đều do tuổi tác.
Gia đình cần chú ý gì khi chăm sóc người lớn tuổi?
Không cần đợi đến khi người thân quên tên con cháu hoặc gặp nhiều khó khăn trong sinh hoạt mới bắt đầu quan tâm đến sức khỏe trí nhớ.
Gia đình có thể chú ý đến ba thay đổi:
- Tốc độ đi bộ: Người thân có đi chậm hơn đáng kể so với trước, dù không có chấn thương hay cơn đau rõ ràng?
- Trí nhớ gần đây: Họ có thường xuyên quên những việc vừa xảy ra, hỏi lại cùng một vấn đề hoặc khó nhớ những công việc quen thuộc?
- Diễn biến theo thời gian: Hai khả năng này có cùng giảm sút hoặc ngày càng ảnh hưởng đến sinh hoạt?
Nếu nhận thấy những thay đổi kéo dài hoặc rõ dần, gia đình nên sắp xếp cho người thân đi khám để được đánh giá.
Bác sĩ có thể kiểm tra tốc độ đi bộ, khả năng giữ thăng bằng, thực hiện những bài đánh giá trí nhớ và xem xét các nguyên nhân có thể điều trị.
Việc kiểm soát huyết áp, đái tháo đường cùng những yếu tố nguy cơ tim mạch khác cũng là một phần quan trọng trong chăm sóc sức khỏe não bộ.
Các mức nguy cơ được ghi nhận trong nghiên cứu không có nghĩa người vừa đi chậm vừa hay quên chắc chắn sẽ mắc sa sút trí tuệ. Chúng cho thấy đây là nhóm đáng được quan tâm và đánh giá sớm hơn.
Riêng trường hợp đột ngột đi lại khó khăn, mất thăng bằng, lú lẫn, nói khó hoặc yếu một bên cơ thể, cần gọi cấp cứu 115 ngay vì có thể liên quan đến đột quỵ.
Khi chăm sóc cha mẹ, ông bà, hãy để ý cả những thay đổi trong cách họ đi lại. Nếu bước chân ngày càng chậm và trí nhớ cũng giảm sút, việc kiểm tra sớm có thể giúp phát hiện những vấn đề sức khỏe đang ảnh hưởng đến cả hai khả năng, trước khi chúng gây thêm khó khăn trong cuộc sống hằng ngày.
(Nguồn: Ageing Research Reviews, JAMA Network Open, National Institute on Aging)
*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.
