Đánh răng bằng tay trái có giúp phòng ngừa sa sút trí tuệ?
Nhiều người tin rằng đánh răng bằng tay không thuận có thể giúp phòng ngừa sa sút trí tuệ. Khoa học hiện nay nói gì về lời khuyên lan truyền trên mạng xã hội này?
Ý tưởng này nghe khá thuyết phục: khi sử dụng bàn tay không quen, não phải thích nghi với một cách vận động mới. Việc thực hiện cũng rất đơn giản, không tốn kém và hầu như ai cũng có thể thử ngay trong lúc đánh răng mỗi sáng.
Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện nay chủ yếu ghi nhận lợi ích ở khả năng vận động của tay không thuận. Chưa có bằng chứng cho thấy thói quen này giúp cải thiện trí nhớ, khả năng tư duy hay phòng ngừa sa sút trí tuệ.
Lời khuyên đánh răng bằng tay trái bắt nguồn từ đâu?
Từ giữa năm 2026, nhiều bài đăng trên mạng xã hội bắt đầu lan truyền lời khuyên đánh răng bằng tay không thuận để "rèn não" và giảm nguy cơ sa sút trí tuệ. Nội dung này xuất phát từ một video TikTok và nhanh chóng được nhiều trang tin dẫn lại.
Lập luận phía sau xuất phát từ khái niệm "dự trữ nhận thức" (cognitive reserve), tức khả năng giúp não duy trì hoạt động dù có những thay đổi hoặc tổn thương xảy ra theo tuổi tác.
Theo cách hiểu này, những hoạt động mới hoặc ít quen thuộc có thể kích thích não hoạt động nhiều hơn và góp phần tăng "dự trữ nhận thức". Vì vậy, nhiều người cho rằng đánh răng bằng tay trái có thể giúp bảo vệ não bộ về lâu dài.
Dù vậy, Black Dot Research, đơn vị kiểm chứng thông tin tại Singapore, đánh giá nhận định này là không chính xác.
Các nghiên cứu hiện có chưa ủng hộ việc xem đánh răng bằng tay không thuận là một biện pháp phòng sa sút trí tuệ.
Đơn vị này cũng dẫn một tổng quan nghiên cứu tại Hàn Quốc năm 2025 cho thấy dự trữ nhận thức được hình thành từ nhiều hoạt động phong phú và duy trì trong thời gian dài, thay vì từ một thói quen đơn lẻ.
Tập sử dụng tay không thuận dẫn đến những thay đổi gì trong não bộ?
Nhiều nghiên cứu trong lĩnh vực học vận động (Motor Learning) cho thấy khi con người luyện tập một kỹ năng mới bằng tay không quen, não sẽ phải điều chỉnh cách phối hợp và kiểm soát vận động để thực hiện nhiệm vụ đó.
Những thay đổi này chủ yếu diễn ra ở các mạng lưới liên quan đến vận động và điều phối động tác.
Một hiện tượng đã được ghi nhận khá nhất quán là "chuyển giao kỹ năng giữa hai tay" (interlimb transfer). Khi luyện tập bằng một tay, tay còn lại đôi khi cũng được hưởng lợi ở mức độ nhất định nhờ sự thích nghi của hệ thần kinh.
Hiện tượng này được nghiên cứu từ nhiều năm nay và được ứng dụng trong phục hồi chức năng sau đột quỵ hoặc chấn thương vận động.
Các nghiên cứu sử dụng kỹ thuật chụp cộng hưởng từ chức năng (fMRI) cũng cho thấy luyện tập tay không thuận có thể làm thay đổi hoạt động của nhiều vùng não liên quan đến kiểm soát vận động, bao gồm vỏ não vận động, vùng tiền vận động, đồi thị và tiểu não.
Tuy nhiên, những thay đổi này chủ yếu phản ánh quá trình học một kỹ năng vận động mới, hơn là sự cải thiện toàn diện về chức năng nhận thức.
Ví dụ, một nghiên cứu đăng trên NeuroRehabilitation năm 2019 ghi nhận những người tập thực hiện các chuỗi động tác bằng tay không thuận có cải thiện rõ rệt về tốc độ và độ chính xác. Hình ảnh não bộ cho thấy sự thay đổi trong các mạng lưới liên quan đến học tập và điều khiển vận động.
Tuy nhiên, các bằng chứng hiện có chủ yếu đánh giá khả năng phối hợp tay, độ khéo léo hoặc hiệu suất vận động. Chưa có bằng chứng thuyết phục cho thấy việc tập dùng tay không thuận giúp cải thiện trí nhớ, tăng khả năng tư duy hoặc làm giảm nguy cơ sa sút trí tuệ.
Nói cách khác, việc chuyển sang đánh răng bằng tay trái có thể giúp bàn tay này trở nên linh hoạt hơn theo thời gian. Nhưng từ đó suy ra rằng thói quen này có thể rèn luyện não hoặc phòng ngừa sa sút trí tuệ thì hiện vẫn là một bước nhảy vượt quá những gì khoa học đã chứng minh.
Có thể bạn quan tâm bài viết:
Đánh răng bằng tay trái có giúp phòng ngừa sa sút trí tuệ?
Nhà tâm lý học Michael Corballis, người nhiều năm nghiên cứu về sự khác biệt chức năng giữa hai bán cầu não tại Đại học Auckland (New Zealand), cho biết chưa có bằng chứng cho thấy việc sử dụng tay không thuận mang lại lợi ích nào vượt ra ngoài khả năng giúp bàn tay đó trở nên khéo léo hơn.
Ông giải thích rằng lợi ích thực tế nhất của việc rèn luyện tay không thuận là giúp con người linh hoạt hơn trong những tình huống tay thuận bị chấn thương hoặc tạm thời không sử dụng được.
Trong khi đó, các yếu tố liên quan đến nguy cơ sa sút trí tuệ đã được nghiên cứu kỹ hơn nhiều.
Báo cáo năm 2024 của Ủy ban Lancet về sa sút trí tuệ, được Alzheimer Europe tóm lược, chỉ ra 14 yếu tố nguy cơ có thể thay đổi, bao gồm:
- Trình độ học vấn thấp.
- Giảm thính lực và giảm thị lực không được điều trị.
- Tăng huyết áp, đái tháo đường và béo phì.
- Hút thuốc lá và uống nhiều rượu bia.
- Ít vận động, trầm cảm và ít giao tiếp xã hội.
Ủy ban Lancet ước tính khoảng 45% trường hợp sa sút trí tuệ có thể được phòng ngừa hoặc làm chậm nếu kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ này.
Bạn có thể thử tập đánh răng bằng tay trái, nhưng không nên kỳ vọng quá nhiều
Đánh răng bằng tay không thuận là một thói quen tương đối an toàn và có thể giúp bàn tay này trở nên linh hoạt hơn theo thời gian.
Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng cho thấy thói quen này giúp tăng cường trí nhớ hoặc phòng ngừa bệnh sa sút trí tuệ.
Hiện nay, những biện pháp có nhiều bằng chứng hơn để bảo vệ sức khỏe não bộ vẫn là duy trì vận động thể chất, tham gia các hoạt động xã hội, giữ cho trí não được kích thích, đồng thời kiểm soát tốt các bệnh lý như tăng huyết áp hay đái tháo đường.
Việc kiểm tra thính lực, thị lực định kỳ và duy trì kết nối với gia đình, bạn bè cũng được xem là những yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ suy giảm nhận thức khi lớn tuổi.
Nếu nhận thấy bản thân hoặc người thân xuất hiện tình trạng suy giảm trí nhớ hoặc thay đổi nhận thức kéo dài, nên đi khám để được đánh giá và tư vấn phù hợp thay vì chỉ dựa vào các mẹo lan truyền trên mạng xã hội.
(Nguồn: Black Dot Research, Inverse)
