Washington DC thả 600.000 con muỗi đực để kiểm soát muỗi truyền bệnh

Từ tháng 6 đến tháng 9, công ty Bee Safe Mosquito Control dự kiến thả khoảng 600.000 con muỗi đực tại khu vực ngoại ô Washington DC.

Những con muỗi này thuộc loài muỗi hổ châu Á, có tên khoa học là Aedes albopictus, và mang vi khuẩn Wolbachia nhằm hạn chế khả năng sinh sản của quần thể muỗi ngoài tự nhiên.

Trong nhiều thập kỷ, con người kiểm soát muỗi bằng những cách quen thuộc như phun hóa chất, diệt lăng quăng, dùng màn chắn, thuốc xịt hoặc vệ sinh môi trường sống. Các biện pháp này vẫn cần thiết, nhưng ngày càng bộc lộ giới hạn khi muỗi có thể kháng hóa chất.

Hướng tiếp cận dùng muỗi để kiểm soát muỗi đang được nhiều quốc gia quan tâm. Phương pháp này được kỳ vọng có tính chọn lọc hơn, ít ảnh hưởng đến các loài côn trùng có ích và giảm phụ thuộc vào hóa chất diệt muỗi.

Muỗi đực mang vi khuẩn Wolbachia hoạt động như thế nào?

Wolbachia là nhóm vi khuẩn phổ biến ở nhiều loài côn trùng, trong đó có muỗi. Với một số loài muỗi, vi khuẩn này có thể ảnh hưởng đến sinh sản thông qua hiện tượng bất tương hợp tế bào chất.

Có thể hiểu đơn giản là khi muỗi đực mang một chủng Wolbachia giao phối với muỗi cái không mang Wolbachia, hoặc mang chủng Wolbachia khác, sự không tương thích này khiến trứng sau khi thụ tinh không thể phát triển và không nở dược.

Các nhà khoa học tận dụng cơ chế đó bằng cách nuôi muỗi đực mang vi khuẩn Wolbachia đặc biệt được nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Sau đó, chúng được thả ra môi trường để cạnh tranh giao phối với muỗi đực hoang dã.

Vì muỗi cái thường chỉ giao phối một lần, những con đã giao phối với muỗi đực này sẽ không tạo ra thế hệ muỗi con tiếp theo. Khi được duy trì đủ lâu, cách làm này có thể giúp giảm dần số lượng muỗi trong khu vực.

Vì sao muỗi hổ châu Á được chọn?

Loài muỗi được Bee Safe sử dụng là Aedes albopictus, thường gọi là muỗi hổ châu Á. Đây là loài muỗi đã xuất hiện ở nhiều bang của Mỹ và có khả năng truyền một số bệnh như sốt xuất huyết, Zika và chikungunya.

Tuy nhiên, muỗi hổ châu Á không chỉ hút máu người mà còn hút máu nhiều loài động vật khác. Vì vậy, nguy cơ lây bệnh sang người của loài này có thể thấp hơn so với Aedes aegypti, loài muỗi thường tìm đến con người nhiều hơn và được xem là vật trung gian truyền bệnh đáng lo ngại hơn.

Trong kế hoạch tại Washington DC, muỗi đực mang Wolbachia được sử dụng có tên thương mại là ZAP, do công ty MosquitoMate phát triển từ các nghiên cứu liên quan đến Đại học Kentucky.

Cuối năm 2023, Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ đã cấp phép sử dụng rộng rãi loại muỗi này, mở đường cho các chương trình kiểm soát muỗi bằng phương pháp sinh học tại Mỹ.

Trước đó, chương trình Debug của Google cũng được chú ý với đề xuất thả 32 triệu con muỗi đực vô sinh trong vòng 2 năm tại California và Florida.

Khác với kế hoạch của Bee Safe, chương trình này nhắm vào Aedes aegypti, tác nhân lây truyền nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như sốt xuất huyết, Zika, sốt vàng da và chikungunya. Đây cũng là một trong những loài muỗi gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe cộng đồng trên toàn cầu.

Ưu điểm và giới hạn của phương pháp dùng muỗi diệt muỗi

So với phun hóa chất, phương pháp dùng muỗi đực mang Wolbachia có ưu điểm là tính chọn lọc. Muỗi đực không đốt người, còn tác động sinh sản chủ yếu xảy ra trong cùng loài muỗi mục tiêu.

So với phun hóa chất, phương pháp sinh học có thể giảm nguy cơ ảnh hưởng đến ong, bướm và các loài côn trùng thụ phấn. Nó cũng hạn chế tạo ra tồn dư hóa chất trong môi trường.

Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả, chương trình thường cần được duy trì trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng. Nếu số lượng muỗi đực được thả không đủ áp đảo muỗi đực hoang dã, hiệu quả làm giảm sinh sản có thể không đạt kỳ vọng.

Khi chương trình dừng lại, quần thể muỗi vẫn có thể phục hồi nếu môi trường còn nhiều nơi đọng nước, tạo điều kiện cho muỗi sinh sản.

Vì vậy, phương pháp Wolbachia không thay thế hoàn toàn các biện pháp quen thuộc như loại bỏ nước đọng, vệ sinh môi trường sống và giám sát dịch tễ.