Vì sao phụ nữ bị đau nửa đầu nhiều gấp 3 lần nam giới?
Không chỉ gặp đau nửa đầu thường xuyên hơn, phụ nữ còn phải chịu đựng các cơn đau lâu hơn nam giới. Các nhà khoa học đang tìm lời giải vì sao.
Phụ nữ trưởng thành có nguy cơ bị đau nửa đầu cao gấp ba lần so với nam giới. Một nghiên cứu toàn cầu công bố năm 2025 còn cho thấy phụ nữ dành nhiều thời gian chịu đựng các cơn đau nửa đầu hơn.
Phân tích được đăng trên tạp chí The Lancet Neurology vào tháng 12 năm 2025 đã tổng hợp dữ liệu về chứng đau đầu từ hơn 41.000 bệnh nhân nam và nữ tại 18 quốc gia.
Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng phụ nữ gặp chứng đau nửa đầu thường xuyên hơn. Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu muốn hiểu rõ liệu phụ nữ có phải chịu đựng tình trạng này lâu hơn hay không.
Thời gian chịu đựng đau nửa đầu ở phụ nữ gần gấp đôi nam giới
Theo Andreas Kattem Husøy, đồng tác giả nghiên cứu và nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Trung tâm Nghiên cứu Đau đầu Na Uy, chỉ nhìn vào tỷ lệ mắc bệnh là chưa đủ để hiểu hết tác động của bệnh. Điều quan trọng là phải xem căn bệnh ảnh hưởng đến cuộc sống của mỗi người như thế nào.
Nhóm nghiên cứu phân tích dữ liệu khảo sát trong đó người tham gia ghi lại tần suất và thời gian kéo dài của các cơn đau nửa đầu. Lần đầu tiên, họ đánh giá tổng thời gian người bệnh phải sống cùng chứng đau nửa đầu dựa trên độ tuổi và giới tính.
Kết quả cho thấy tổng thời gian phụ nữ chịu đựng các cơn đau gần gấp đôi nam giới. Khi kết hợp với việc phụ nữ có tần suất đau nửa đầu cao hơn, nghiên cứu kết luận gánh nặng bệnh ở nữ giới cao hơn nam giới hơn hai lần.
Nguyên nhân chính xác gây ra chứng đau nửa đầu vẫn chưa được xác định
Đau nửa đầu thường bị hiểu nhầm là một cơn đau đầu thông thường. Theo Messoud Ashina, giám đốc đơn vị nghiên cứu đau nửa đầu tại Trung tâm Đau đầu Đan Mạch, cơn đau nửa đầu thường đi kèm nhiều triệu chứng khác. Người bệnh có thể buồn nôn, nôn, mệt mỏi hoặc trở nên nhạy cảm với ánh sáng và mùi.
Cơ chế sinh học chính xác gây ra đau nửa đầu vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Nhiều nghiên cứu cho rằng tình trạng này liên quan đến hệ trigeminovascular, một mạng lưới gồm dây thần kinh, tế bào não và mạch máu trong não. Khi các mạch máu trong hệ này giãn ra, cơn đau đầu có thể xuất hiện.
Các yếu tố kích hoạt cơn đau nửa đầu rất đa dạng. Di truyền, chế độ ăn uống không hợp lý, thiếu ngủ hoặc sự thay đổi hormone đều có thể liên quan. Một số người sử dụng thuốc giảm đau quá mức, kể cả thuốc không kê đơn và thuốc kê đơn.
Tình trạng này có thể gây ra dạng đau đầu do lạm dụng thuốc. Theo nghiên cứu của Husøy, khoảng 20% gánh nặng đau đầu có thể tránh được nếu người bệnh sử dụng thuốc đúng cách.
Mối liên hệ giữa hormone nữ và chứng đau nửa đầu
Một giả thuyết được nhiều chuyên gia nhắc đến là vai trò của hormone. Addie Peretz, bác sĩ thần kinh và chuyên gia đau đầu tại Đại học Stanford, cho biết nhiều nghiên cứu trong nhiều thập kỷ qua cho thấy hormone có thể ảnh hưởng đến cách chứng đau nửa đầu tác động lên phụ nữ.
Các thụ thể của hormone nữ như estrogen và progesterone được tìm thấy trong hệ trigeminovascular, gợi ý mối liên hệ tiềm năng giữa hormone và chứng đau nửa đầu.
Sự khác biệt giữa nam và nữ trong đau nửa đầu vì vậy không gây nhiều bất ngờ với các nhà khoa học. Theo Peretz, một phần của sự khác biệt này có liên quan đến yếu tố hormone. Trong số các giả thuyết được nhắc đến nhiều nhất có giả thuyết về sự sụt giảm estrogen.
Giả thuyết này được đề xuất từ năm 1972. Nhà thần kinh học Brian Somerville, dựa trên một ghi chép từ năm 1666 về một phụ nữ quý tộc bị đau nửa đầu trong kỳ kinh nguyệt, đã thực hiện một nghiên cứu nhỏ cho thấy các cơn đau nửa đầu có thể xuất hiện khi nồng độ estrogen trong cơ thể giảm xuống. Estrogen là hormone quan trọng trong việc điều hòa chu kỳ kinh nguyệt.
Các nghiên cứu sau đó tiếp tục xem xét mối liên hệ này. Một khảo sát từ năm 1962 cho thấy trước 10 tuổi, bé trai và bé gái có số lần đau nửa đầu tương tự nhau. Sau độ tuổi này, nguy cơ ở bé gái tăng đáng kể. Một số nghiên cứu gần đây cũng ghi nhận mối liên hệ giữa giai đoạn dậy thì và tần suất đau nửa đầu.
Theo Peretz, chu kỳ kinh nguyệt tạo ra sự dao động hormone hàng tháng. Nồng độ estrogen giảm vào giai đoạn cuối của chu kỳ, ngay trước khi kỳ kinh bắt đầu. Sự thay đổi này được xem là yếu tố kích hoạt mạnh đối với cơn đau nửa đầu ở một số người.
Giai đoạn cuộc đời của phụ nữ cũng có thể ảnh hưởng đến tần suất đau nửa đầu do mức estrogen thay đổi. Một số nghiên cứu cho thấy phụ nữ mang thai có xu hướng giảm triệu chứng đau nửa đầu trong tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba, khi nồng độ estrogen thường cao hơn. Ngược lại, trong giai đoạn tiền mãn kinh, khi estrogen tăng giảm thất thường, cơn đau nửa đầu có thể trở nên nghiêm trọng hơn.
Tuy vậy, biến động estrogen chưa thể giải thích toàn bộ hiện tượng này. Nhiều phụ nữ vẫn bị đau đầu ngoài chu kỳ kinh nguyệt và hàng triệu nam giới cũng gặp tình trạng tương tự.
Messoud Ashina cho rằng giả thuyết sụt giảm estrogen có tính hợp lý và được chấp nhận rộng rãi, nhưng bằng chứng hiện nay vẫn dựa trên những nghiên cứu còn hạn chế.
Nghiên cứu ban đầu của Somerville được thực hiện trên sáu người vào thập niên 1970. Theo Ashina, các bằng chứng cần được tiếp tục làm rõ.
Nhóm nghiên cứu của ông hiện đang tìm hiểu các cơ chế phân tử liên quan đến đau nửa đầu và có kế hoạch nghiên cứu sâu hơn ở phụ nữ. Nhiều quá trình sinh học khác nhau có thể cùng tham gia trong cơ chế này.
Đau nửa đầu là nguyên nhân phổ biến khiến người lao động phải nghỉ làm
Mặc dù dữ liệu cho thấy phụ nữ bị đau nửa đầu nhiều hơn, các nghiên cứu tập trung riêng vào ảnh hưởng của bệnh đối với phụ nữ vẫn còn hạn chế. Một số nhà nghiên cứu cho rằng yếu tố lịch sử cũng góp phần vào khoảng trống này.
Trong quá khứ, phụ nữ mắc chứng đau nửa đầu từng bị gắn với định kiến. Theo một phân tích về sự kỳ thị trong nghiên cứu đau nửa đầu công bố năm 2024, bác sĩ thần kinh Harold G. Wolff, người từng được xem là “cha đẻ của nghiên cứu đau đầu hiện đại”, đã chẩn đoán đau nửa đầu ở nam và nữ theo cách khác nhau.
Ông xem chứng đau nửa đầu ở phụ nữ như một vấn đề tâm lý, dẫn đến quan niệm rằng não bộ phụ nữ “mong manh”. Quan điểm này khiến nhiều bệnh nhân nữ không được xem xét nghiêm túc.
Những cách nhìn như vậy đã để lại ảnh hưởng lâu dài. Sức khỏe phụ nữ hiện vẫn là lĩnh vực được nghiên cứu và đầu tư chưa tương xứng. Theo Husøy, điều này có thể dẫn đến gánh nặng bệnh tật lớn hơn đối với phụ nữ.
Các rối loạn đau đầu nằm trong nhóm sáu tình trạng gây suy giảm chức năng nhiều nhất trên toàn cầu. Đau nửa đầu cũng là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến người lao động phải nghỉ làm.
Ở phụ nữ, bệnh thường xuất hiện mạnh trong giai đoạn cuộc sống bận rộn nhất, khi họ vừa phát triển sự nghiệp vừa chăm lo gia đình. Tỷ lệ đau nửa đầu ở cả nam và nữ đạt mức cao nhất trong độ tuổi 30. Sau đó, khi phụ nữ bước vào giai đoạn tiền mãn kinh ở độ tuổi 40, triệu chứng có thể trở nên nặng hơn.
Nghiên cứu được xem là hướng đi quan trọng để giảm bớt gánh nặng này. Husøy cho biết nhóm của ông hy vọng tiếp tục mở rộng nghiên cứu nhằm hiểu rõ hơn sự khác biệt giữa nam và nữ trong chứng đau nửa đầu.
Các nghiên cứu mới mở ra hướng điều trị đau nửa đầu cho phụ nữ
Các nghiên cứu mới cũng có thể mở ra hướng điều trị phù hợp hơn cho phụ nữ. Suchitra Joshi, phó giáo sư thần kinh học tại Viện Não Đại học Virginia, đã công bố một nghiên cứu năm 2025 xem xét vai trò của hormone progesterone. Hormone này tham gia điều hòa chu kỳ kinh nguyệt và được sản xuất trong những tháng đầu của thai kỳ.
Nghiên cứu trên chuột cho thấy khi kích hoạt các thụ thể progesterone ở chuột cái, chúng trở nên nhạy cảm hơn với các triệu chứng liên quan đến đau nửa đầu. Ngược lại, việc chặn các thụ thể này giúp giảm các triệu chứng.
Kết quả từ nghiên cứu trên động vật chưa thể so sánh trực tiếp với con người. Tuy nhiên, theo Joshi, việc hiểu rõ vai trò của các hormone nữ quan trọng có thể giúp làm sáng tỏ cơ chế sinh bệnh của đau nửa đầu.
Tóm lại
Đau nửa đầu là tình trạng gây suy giảm sức khỏe đáng kể. Phụ nữ trong giai đoạn hoạt động mạnh của cuộc sống có nguy cơ chịu tác động từ yếu tố hormone.
Việc xác định rõ nguyên nhân của chứng đau nửa đầu, đặc biệt ở phụ nữ, có thể giúp các nhà khoa học tìm ra những liệu pháp điều trị phù hợp hơn trong tương lai.
