Vì sao càng lớn tuổi, mỡ bụng càng dễ tích tụ?

Nhiều người bước vào tuổi trung niên bắt đầu nhận ra một thay đổi khá quen thuộc: cân nặng có thể không tăng quá nhiều, khẩu phần ăn không khác biệt rõ rệt, mức vận động cũng không giảm đáng kể, nhưng vòng bụng lại dễ lớn hơn trước.

Từ lâu, hiện tượng này thường được giải thích bằng nhiều yếu tố như chuyển hóa chậm lại, khối cơ giảm, thay đổi nội tiết hoặc lối sống ít vận động hơn. Những yếu tố này đều có cơ sở khoa học. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới từ nhóm khoa học tại City of Hope (Mỹ) cho thấy câu chuyện có thể còn phức tạp hơn.

Theo nghiên cứu được công bố trên tạp chí Science, mô mỡ khi cơ thể già đi có thể không chỉ "phình to" do tích trữ năng lượng, mà còn có khả năng tạo ra thêm tế bào mỡ mới thông qua một nhóm tế bào tiền mỡ xuất hiện theo tuổi.

Mỡ bụng tăng theo tuổi không chỉ do ăn uống

Trong nhiều năm, y học đã ghi nhận một số nguyên nhân khiến mỡ bụng dễ tích tụ hơn khi con người lớn tuổi.

Ở phụ nữ, sự thay đổi nội tiết sau giai đoạn mãn kinh có thể khiến mỡ chuyển dần từ vùng hông, đùi sang vùng bụng. Ở nam giới, nồng độ testosterone giảm theo tuổi cũng có liên quan đến tăng mỡ nội tạng.

Bên cạnh đó, khối cơ thường giảm dần nếu không được duy trì bằng vận động phù hợp. Khi cơ bắp ít đi, lượng năng lượng cơ thể tiêu thụ lúc nghỉ cũng giảm theo. Điều này khiến cùng một mức ăn uống như trước vẫn có thể dẫn đến tích lũy mỡ nhiều hơn.

Tuy nhiên, những cơ chế này chưa giải thích trọn vẹn vì sao mỡ lại có xu hướng tập trung nhiều hơn ở vùng bụng, kể cả ở một số người không thay đổi quá nhiều về lối sống. Đây là lý do các nhà khoa học tiếp tục tìm kiếm câu trả lời sâu hơn ở cấp độ tế bào.

Nhóm tế bào tiền mỡ xuất hiện khi cơ thể lão hóa

Trong nghiên cứu mới, nhóm khoa học tại City of Hope đặt ra câu hỏi: liệu mô mỡ khi già đi có tự tạo thêm tế bào mỡ mới hay không?

Để tìm câu trả lời, các nhà nghiên cứu thực hiện thí nghiệm trên chuột. Họ lấy tế bào tiền thân tạo mỡ từ chuột trẻ và chuột già, sau đó cấy ghép chéo vào các môi trường cơ thể khác nhau.

Kết quả cho thấy tế bào lấy từ chuột già có xu hướng tạo ra nhiều tế bào mỡ mới hơn, ngay cả khi được đưa vào cơ thể chuột trẻ. Trong khi đó, tế bào trẻ khi đặt trong môi trường cơ thể già lại không tạo mỡ mạnh bằng.

Điều này gợi ý khả năng tạo mỡ tăng lên không chỉ đến từ môi trường bên ngoài tế bào, mà có thể đã được "mang sẵn" trong chính các tế bào bị ảnh hưởng bởi tuổi tác.

Bằng kỹ thuật giải trình tự RNA đơn bào, nhóm nghiên cứu phát hiện ở chuột trẻ, các tế bào tiền thân tạo mỡ phần lớn ở trạng thái ít hoạt động. Nhưng khi chuột bước vào giai đoạn trung niên, một nhóm tế bào mới xuất hiện và hoạt động mạnh hơn. Nhóm này được gọi là tế bào tiền mỡ đặc hiệu theo tuổi.

Các tế bào này có khả năng nhân lên và biệt hóa thành tế bào mỡ trưởng thành nhanh hơn, từ đó góp phần làm tăng lượng mỡ ở vùng bụng khi cơ thể già đi.

Đường tín hiệu LIFR có thể là một mắt xích quan trọng

Nghiên cứu cũng chỉ ra vai trò của đường tín hiệu LIFR trong quá trình này. Có thể hiểu đơn giản, LIFR giống như một kênh truyền tín hiệu giúp tế bào nhận chỉ dẫn để phát triển và chuyển hóa thành tế bào mỡ.

Ở cơ thể trẻ, tín hiệu này không đóng vai trò nổi bật trong việc tạo mỡ. Nhưng khi cơ thể già đi, LIFR dường như trở thành yếu tố quan trọng giúp nhóm tế bào tiền mỡ đặc hiệu theo tuổi hoạt động mạnh hơn.

Phát hiện này mở ra một hướng nghiên cứu mới: nếu hiểu rõ cách LIFR tác động đến quá trình tạo mỡ theo tuổi, các nhà khoa học có thể tìm kiếm những cách can thiệp phù hợp trong tương lai.

Tuy vậy, đây vẫn là bước đầu của nghiên cứu cơ bản. Việc can thiệp vào tín hiệu tế bào trong cơ thể người cần được đánh giá rất thận trọng về hiệu quả và độ an toàn.

Dữ liệu từ mô người gợi ý cơ chế này có thể không chỉ xảy ra ở chuột

Để kiểm tra liệu phát hiện trên động vật có liên quan đến con người hay không, nhóm nghiên cứu tiếp tục phân tích mẫu mô mỡ của người ở nhiều độ tuổi khác nhau.

Kết quả cho thấy trong mô mỡ của người trung niên có xuất hiện các tế bào mang đặc điểm tương đồng với nhóm tế bào tiền mỡ đặc hiệu theo tuổi ở chuột. Những tế bào này cũng có khả năng tạo tế bào mỡ mới.

Dù vậy, các nhà khoa học vẫn cần thêm nghiên cứu để xác định rõ cơ chế này diễn ra ở người như thế nào, mức độ ảnh hưởng ra sao và có liên quan trực tiếp đến tăng mỡ bụng ở từng nhóm người hay không.

Nói cách khác, phát hiện này rất đáng chú ý, nhưng chưa đồng nghĩa với việc đã có một phương pháp mới để điều trị mỡ bụng theo tuổi.

Hiểu đúng về mỡ bụng để chăm sóc cơ thể thực tế hơn

Điểm quan trọng của nghiên cứu là nó giúp thay đổi cách nhìn về mỡ bụng khi lớn tuổi. Việc vòng bụng tăng dần không chỉ là câu chuyện của ăn uống thiếu kiểm soát hay thiếu ý chí vận động. Bên trong mô mỡ, cơ thể có thể đang diễn ra những thay đổi sinh học gắn liền với quá trình lão hóa.

Hiểu điều này không phải để xem mỡ bụng là điều không thể thay đổi, mà để tiếp cận vấn đề thực tế và bớt cực đoan hơn. Ở thời điểm hiện tại, các khuyến nghị có bằng chứng rõ ràng nhất vẫn là duy trì vận động đều đặn, đặc biệt là các bài tập giúp giữ khối cơ, ăn uống cân bằng, ngủ đủ và kiểm soát cân nặng theo hướng bền vững.

Mỡ bụng, nhất là mỡ nội tạng, có liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe như bệnh tim mạch, đái tháo đường type 2 và hội chứng chuyển hóa. Vì vậy, dù tuổi tác có thể khiến cơ thể dễ tích lũy mỡ hơn, việc chăm sóc lối sống vẫn giữ vai trò quan trọng.

Phát hiện về nhóm tế bào tiền mỡ đặc hiệu theo tuổi cho thấy khoa học đang tiến gần hơn đến việc hiểu vì sao cơ thể thay đổi khi già đi.

Và khi hiểu rõ hơn những cơ chế này, các hướng dự phòng và điều trị trong tương lai có thể trở nên chính xác hơn, thay vì chỉ xoay quanh lời khuyên chung chung rằng hãy ăn ít hơn và vận động nhiều hơn.