Vi nhựa có làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ?
Vi nhựa đã được tìm thấy trong mảng xơ vữa động mạch. Liệu những hạt nhựa siêu nhỏ này có làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ?
Khi nhắc đến nhồi máu cơ tim và đột quỵ, những yếu tố nguy cơ quen thuộc thường là tăng huyết áp, mỡ máu cao, đái tháo đường, hút thuốc lá hoặc ít vận động.
Đây vẫn là những yếu tố đã được nghiên cứu rõ ràng và có thể chủ động kiểm soát. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây đặt ra một câu hỏi mới: vi nhựa và nhựa nano có thể liên quan thế nào đến sức khỏe tim mạch và não bộ?
Những hạt nhựa này đã được tìm thấy trong mảng xơ vữa động mạch, và người có hạt nhựa trong mảng bám dường như gặp nhiều biến cố sức khỏe hơn.
Hạt nhựa được tìm thấy trong mảng xơ vữa động mạch
Mảng xơ vữa hình thành khi chất béo, cholesterol và các tế bào viêm tích tụ trong thành động mạch. Khi mảng bám lớn dần hoặc nứt vỡ, cục máu đông có thể hình thành và làm gián đoạn dòng máu đến tim hoặc não, dẫn đến nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.
Năm 2024, một nghiên cứu đa trung tâm tại Italy, đăng trên The New England Journal of Medicine, đã phân tích mảng xơ vữa được lấy ra từ người bệnh phẫu thuật động mạch cảnh. Đây là mạch máu lớn ở cổ, có nhiệm vụ đưa máu lên não. Những người tham gia bị hẹp động mạch cảnh nhưng chưa xuất hiện triệu chứng liên quan.
Trong số 304 người tham gia ban đầu, 257 người hoàn thành thời gian theo dõi trung bình gần 34 tháng. Kết quả phân tích mảng bám cho thấy:
- 58,4% có chứa polyethylene.
- 12,1% có chứa polyvinyl chloride, hay PVC.
- Những người có vi nhựa hoặc nhựa nano trong mảng bám có nguy cơ gặp biến cố gồm nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc tử vong do mọi nguyên nhân cao gấp 4,53 lần nhóm không phát hiện hạt nhựa.
Dưới kính hiển vi điện tử, nhóm nghiên cứu còn quan sát thấy các hạt lạ có cạnh không đều nằm giữa những đại thực bào trong mảng bám. Đại thực bào là các tế bào miễn dịch tham gia "dọn dẹp" vật lạ, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong quá trình hình thành và tiến triển của xơ vữa động mạch.
Hạt nhựa có thể ảnh hưởng đến độ ổn định của mảng bám?
Một nghiên cứu nhỏ khác được trình bày tại Hội nghị khoa học Vascular Discovery 2025 của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) đã phân tích mô động mạch cảnh của 48 người.
So với động mạch khỏe mạnh, lượng vi nhựa và nhựa nano trong mô mạch máu:
- Cao hơn khoảng 16 lần ở người có mảng xơ vữa nhưng chưa xuất hiện triệu chứng.
- Cao hơn khoảng 51 lần ở người từng bị đột quỵ, cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc mất thị lực tạm thời liên quan đến động mạch cảnh.
Nghiên cứu không ghi nhận mối liên hệ rõ ràng giữa lượng hạt nhựa và tình trạng viêm cấp tính. Tuy nhiên, lượng hạt nhựa cao hơn đi kèm những thay đổi trong hoạt động gene của đại thực bào và tế bào gốc, vốn tham gia điều hòa phản ứng viêm và duy trì độ ổn định của mảng bám.
Phát hiện này gợi ý rằng hạt nhựa có thể liên quan đến đặc điểm của mảng xơ vữa, nhưng chưa thể khẳng định chúng khiến mảng bám trở nên dễ nứt vỡ hơn.
Đây cũng mới là nghiên cứu có quy mô nhỏ, được công bố dưới dạng tóm tắt tại hội nghị. Kết quả chưa trải qua đầy đủ quy trình bình duyệt và cần được xác nhận trong một công trình khoa học hoàn chỉnh.
Có thể bạn quan tâm bài viết:
Chưa thể kết luận vi nhựa trực tiếp gây ra nhồi máu cơ tim hay đột quỵ
Những kết quả nghiên cứu trên cho thấy sự hiện diện của hạt nhựa trong mảng xơ vữa có liên quan đến nguy cơ gặp biến cố cao hơn, nhưng chưa chứng minh hạt nhựa trực tiếp gây nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc tử vong.
Người có nhiều hạt nhựa trong cơ thể có thể khác với những người còn lại về nơi sống, công việc, mức độ ô nhiễm phải tiếp xúc, chế độ ăn hoặc nhiều thói quen sinh hoạt khác. Những yếu tố này cũng có thể tác động đến sức khỏe tim mạch.
Một hạn chế khác là việc đo vi nhựa và nhựa nano trong mô người vẫn còn nhiều thách thức. Các nhà khoa học cần kiểm soát nghiêm ngặt nguy cơ mẫu bị nhiễm nhựa từ dụng cụ, không khí hoặc quá trình xử lý trong phòng thí nghiệm.
Do đó, hiện chưa thể xem vi nhựa là một yếu tố nguy cơ tim mạch đã được xác lập như hút thuốc, tăng huyết áp hay mỡ máu cao. Các phát hiện mới chủ yếu mở ra một hướng nghiên cứu cần được tiếp tục kiểm chứng.
Kiểm soát các yếu tố nguy cơ đã được chứng minh vẫn quan trọng hơn
Bệnh tim mạch vẫn là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu thế giới. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính khoảng 19,8 triệu người tử vong vì bệnh tim mạch trong năm 2022, chiếm gần 32% tổng số ca tử vong toàn cầu. Khoảng 85% số ca tử vong do bệnh tim mạch liên quan đến nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Những yếu tố nguy cơ đã được xác định rõ gồm:
- Hút thuốc lá.
- Ăn nhiều muối, đường và chất béo không lành mạnh.
- Ít vận động.
- Uống nhiều rượu bia.
- Tăng huyết áp.
- Đường huyết hoặc mỡ máu cao.
- Thừa cân, béo phì.
- Ô nhiễm không khí.
Giảm sử dụng đồ nhựa dùng một lần hoặc tránh hâm nóng thức ăn trong hộp nhựa có thể là những thay đổi hợp lý vì lợi ích môi trường và giảm tiếp xúc không cần thiết. Tuy nhiên, hiện chưa có đủ dữ liệu để khẳng định những việc này trực tiếp làm giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.
Ở thời điểm hiện tại, bỏ thuốc lá, vận động đều đặn, ăn giảm muối và kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu vẫn là những biện pháp có bằng chứng rõ ràng hơn để bảo vệ tim mạch.
(Nguồn: The New England Journal of Medicine, AHA, WHO)
