Tủ thuốc gia đình vào mùa hè cần có những gì?
Gợi ý 9 nhóm thuốc và vật dụng nên có trong tủ thuốc gia đình, phòng khi cả nhà gặp sốt, tiêu chảy, mất nước, dị ứng hoặc côn trùng đốt trong mùa hè.
Sốt, tiêu chảy, mất nước, dị ứng, côn trùng đốt hay kích ứng mắt, tai là những vấn đề dễ gặp hơn trong mùa hè, nhất là khi gia đình đi du lịch hoặc trẻ em vui chơi ngoài trời nhiều hơn.
Việc chuẩn bị tủ thuốc gia đình giúp cả nhà chủ động hơn trước những vấn đề sức khỏe thường gặp trong mùa hè.
1. Thuốc giảm đau paracetamol khi sốt, đau đầu và đau nhức nhẹ
Paracetamol là thuốc giảm đau, hạ sốt thông dụng nên có trong tủ thuốc gia đình. Thuốc có thể dùng trong một số trường hợp sốt, đau đầu, đau nhức cơ thể hoặc đau nhẹ đến vừa.
Gia đình nên chuẩn bị dạng thuốc phù hợp với từng thành viên, chẳng hạn dạng viên cho người lớn, dạng siro hoặc gói bột cho trẻ em nếu nhà có trẻ nhỏ. Với trẻ em, liều dùng cần tính theo cân nặng và theo hướng dẫn trên bao bì hoặc hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ.
Cần tránh dùng cùng lúc nhiều thuốc có chứa paracetamol. Nhiều thuốc cảm cúm hoặc thuốc hạ sốt phối hợp đã có sẵn hoạt chất này trong thành phần. Nếu tiếp tục uống thêm paracetamol riêng lẻ, người dùng có thể vô tình vượt quá liều an toàn, làm tăng nguy cơ ảnh hưởng đến gan.
Người có bệnh gan, người uống rượu thường xuyên hoặc đang dùng nhiều loại thuốc khác nên hỏi ý kiến bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng.
Cần đi khám nếu sốt cao khó hạ, sốt kéo dài, sốt kèm lừ đừ, đau đầu nhiều, phát ban, đau bụng, nôn nhiều hoặc có dấu hiệu chảy máu bất thường. Trẻ nhỏ, người lớn tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cũng cần được theo dõi kỹ hơn khi bị sốt.
2. Thuốc kháng viêm nhóm NSAID cho đau viêm, đau cơ và đau bụng kinh
Một số thuốc kháng viêm không steroid như ibuprofen có thể giúp giảm đau, hạ sốt và giảm viêm trong một số trường hợp đau nhức cơ, đau khớp hoặc đau bụng kinh.
Tuy nhiên, nhóm thuốc này không phù hợp với tất cả mọi người. Thuốc có thể gây kích ứng dạ dày, làm tăng nguy cơ loét hoặc chảy máu đường tiêu hóa, ảnh hưởng đến thận, nhất là ở người lớn tuổi, người có bệnh thận, từng viêm loét dạ dày, đang dùng thuốc chống đông hoặc có bệnh tim mạch.
Với tủ thuốc gia đình, phụ huynh chỉ nên chuẩn bị ibuprofen nếu từng được bác sĩ, dược sĩ hướng dẫn sử dụng. Không nên tự dùng kéo dài hoặc dùng khi đang đau bụng, nôn ói, mất nước, tiêu chảy nhiều, vì có thể làm tăng nguy cơ ảnh hưởng đến thận và đường tiêu hóa.
3. Dung dịch Oresol dành cho trường hợp tiêu chảy, nôn ói và mất nước
Oresol, còn gọi là ORS, là dung dịch bù nước và điện giải đường uống rất cần trong tủ thuốc mùa hè. Sản phẩm này có thể hỗ trợ bù nước trong một số trường hợp mất nước nhẹ do tiêu chảy, nôn ói, sốt hoặc ra nhiều mồ hôi.
Điểm quan trọng nhất khi dùng oresol là pha đúng lượng nước theo hướng dẫn trên bao bì. Không pha đặc hơn với suy nghĩ "nhanh khỏi", không chia gói bột theo cảm tính và không pha với sữa, nước ngọt hoặc nước trái cây.
Gia đình nên chuẩn bị thêm ly, bình hoặc dụng cụ đong nước đúng thể tích để tránh pha sai. Khi đi du lịch, có thể mang theo vài gói oresol còn hạn dùng và nước uống đóng chai.
Cần đưa người bệnh đi khám nếu tiêu chảy nhiều lần, nôn liên tục, khát nhiều, môi khô, mắt trũng, tiểu ít, lừ đừ, mệt bất thường hoặc phân có máu. Trẻ nhỏ và người lớn tuổi có dấu hiệu mất nước cần được thăm khám sớm.
4. Men vi sinh cho rối loạn tiêu hóa nhẹ
Mùa hè, thực phẩm dễ ôi thiu nếu bảo quản không đúng cách, làm tăng nguy cơ đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy hoặc nôn ói. Gia đình có thể chuẩn bị men vi sinh hoặc sản phẩm hỗ trợ tiêu hóa phù hợp nếu đã từng được bác sĩ, dược sĩ tư vấn.
Tuy nhiên, không nên xem men vi sinh là thuốc chữa mọi loại tiêu chảy. Điều quan trọng hơn là theo dõi dấu hiệu mất nước, bù nước đúng cách và đi khám khi có dấu hiệu bất thường.
Không nên tự dùng kháng sinh khi đau bụng, tiêu chảy. Không phải trường hợp tiêu chảy nào cũng do vi khuẩn và cần kháng sinh. Dùng kháng sinh sai cách có thể gây tác dụng phụ và góp phần làm gia tăng tình trạng kháng thuốc.
Nếu tiêu chảy kèm sốt cao, phân có máu, đau bụng dữ dội, nôn liên tục, lừ đừ hoặc tiểu ít, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế.
5. Thuốc cầm tiêu chảy
Một số thuốc cầm tiêu chảy như loperamide hoặc bismuth subsalicylate có thể được dùng trong một số trường hợp tiêu chảy cấp ở người lớn. Đây là nhóm thuốc có thể giúp giảm số lần đi ngoài, nhất là trong những tình huống bất tiện như tiêu chảy xảy ra vào ban đêm hoặc khi đang đi xa.
Loperamide có tác dụng làm chậm nhu động ruột, giúp cơ thể có thêm thời gian hấp thu nước trong lòng ruột, từ đó làm giảm tiêu chảy. Trong khi đó, bismuth subsalicylate có thể hỗ trợ giảm tiêu chảy bằng cách tác động lên lượng dịch trong ruột và làm dịu một số triệu chứng khó chịu ở đường tiêu hóa.
Tuy nhiên, người bệnh không nên tự dùng nhiều loại thuốc cầm tiêu chảy cùng lúc. Nếu cần dùng, chỉ nên chọn một loại phù hợp và đọc kỹ hướng dẫn sử dụng hoặc hỏi ý kiến bác sĩ, dược sĩ.
Nhóm thuốc này có thể gây tác dụng phụ như táo bón, nhức đầu, chóng mặt hoặc khó chịu ở bụng. Đặc biệt, không nên dùng thuốc cầm tiêu chảy khi tiêu chảy kèm sốt, phân có máu hoặc nhầy, đau bụng dữ dội, nghi ngộ độc thực phẩm, nghi nhiễm khuẩn đường ruột hoặc tiêu chảy sau khi dùng kháng sinh kéo dài.
Nếu tiêu chảy kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc không cải thiện sau xử trí ban đầu, người bệnh nên đi khám để được kiểm tra nguyên nhân, thay vì tiếp tục tự uống thuốc tại nhà.
6. Thuốc chống dị ứng khi nổi mề đay, ngứa, hắt hơi hoặc chảy mũi do dị ứng
Một số thuốc dị ứng thông dụng như loratadine, cetirizine hoặc fexofenadine có thể được chuẩn bị trong tủ thuốc gia đình. Nhóm thuốc này thường được dùng khi có các biểu hiện dị ứng nhẹ như nổi mề đay, ngứa, hắt hơi, chảy mũi, hoặc kích ứng sau khi tiếp xúc với bụi, phấn hoa, côn trùng hay một số thực phẩm dễ gây dị ứng.
Gia đình chỉ cần chọn một loại phù hợp, không cần trữ nhiều thuốc cùng nhóm. Khi dùng, nên đọc kỹ hướng dẫn trên bao bì hoặc hỏi dược sĩ, vì một số thuốc dị ứng có thể gây buồn ngủ.
Không nên tiếp tục tự xử trí tại nhà nếu dị ứng đi kèm các dấu hiệu nặng như khó thở, khò khè, sưng môi, sưng mắt, sưng mặt hoặc cổ họng, choáng, ngất, phát ban lan nhanh toàn thân sau khi ăn, uống thuốc hoặc bị côn trùng đốt. Đây có thể là phản ứng dị ứng nặng và cần được cấp cứu ngay.
7. Thuốc trị ợ nóng, đầy hơi và khó tiêu
Khi ăn uống thất thường, đi du lịch hoặc dùng thực phẩm khó tiêu, một số người có thể gặp tình trạng ợ nóng, ợ chua, đầy hơi, khó tiêu hoặc cảm giác nóng rát vùng trên rốn. Trong những trường hợp này, gia đình có thể chuẩn bị một số thuốc hỗ trợ giảm triệu chứng dạ dày nếu đã được bác sĩ hoặc dược sĩ tư vấn.
Có thể cân nhắc chuẩn bị một số thuốc hỗ trợ giảm triệu chứng dạ dày thường gặp như thuốc kháng acid, famotidine hoặc các thuốc ức chế bơm proton.
Trong đó, thuốc kháng acid như calcium carbonate hoặc magnesium hydroxide giúp trung hòa acid trong dạ dày, nhờ đó có thể làm dịu cảm giác nóng rát, khó chịu trong thời gian ngắn.
Famotidine là thuốc giảm tiết acid nhóm H2, thường có tác dụng chậm hơn thuốc kháng acid nhưng thời gian tác dụng có thể kéo dài hơn. Trong khi đó, omeprazole và lansoprazole thuộc nhóm ức chế bơm proton, có tác dụng giảm acid mạnh hơn và thường được dùng theo liệu trình ngắn, không nên tự ý dùng kéo dài.
Cần lưu ý, các thuốc này chủ yếu giúp giảm khó chịu tạm thời, không phải lúc nào cũng xử lý được nguyên nhân gây đau hoặc rối loạn tiêu hóa.
Nên đi khám nếu đau dạ dày kéo dài, đau dữ dội, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, sụt cân, khó nuốt, đau tức ngực hoặc triệu chứng tái đi tái lại nhiều lần.
8. Kem giảm ngứa Calamine làm dịu da khi có rôm sảy hoặc côn trùng đốt
Mùa hè, da dễ bị ngứa rát do nắng nóng, mồ hôi, rôm sảy, côn trùng đốt, nước hồ bơi hoặc tiếp xúc với cây cỏ khi đi chơi ngoài trời. Vì vậy, gia đình có thể chuẩn bị kem bôi Calamine hoặc một số sản phẩm làm dịu da phù hợp để chăm sóc các kích ứng da nhẹ.
Với các vết ngứa, rát nhẹ hoặc côn trùng đốt không quá nghiêm trọng, kem Calamine có thể giúp làm dịu da và giảm cảm giác khó chịu. Gia đình cũng có thể dùng thêm kem dưỡng ẩm phù hợp nếu da bị khô, bong tróc hoặc dễ kích ứng do nắng nóng.
Một số thuốc bôi chứa hydrocortisone nồng độ thấp có thể được dùng khi da viêm, đỏ, ngứa nhiều hơn. Tuy nhiên, đây là thuốc bôi có chứa corticoid nên không nên tự dùng kéo dài, không bôi lên mặt, vùng da mỏng, vùng kín, vết thương hở hoặc vùng da có dấu hiệu nhiễm trùng nếu chưa được bác sĩ, dược sĩ hướng dẫn.
Không nên bôi thuốc dân gian, thuốc trộn hoặc sản phẩm không rõ nguồn gốc lên vùng da tổn thương. Nếu vết côn trùng đốt sưng lan nhanh, đau nhiều, chảy mủ, kèm sốt hoặc trẻ gãi nhiều làm trầy da, nên đưa người bệnh đi khám.
9. Thuốc nhỏ mắt và dung dịch làm mềm ráy tai
Mùa hè, mắt có thể bị khô, ngứa, đỏ hoặc khó chịu do nắng, bụi, điều hòa, nước hồ bơi, dị ứng hoặc dùng điện thoại, máy tính trong thời gian dài.
Với trường hợp ngứa mắt, đỏ mắt do dị ứng, một số thuốc nhỏ mắt dị ứng như ketotifen fumarate có thể được sử dụng nếu từng được bác sĩ, dược sĩ hướng dẫn. Tuy nhiên, không nên tự nhỏ thuốc khi chưa rõ nguyên nhân đỏ mắt, vì đỏ mắt có thể do khô mắt, dị ứng, nhiễm virus, nhiễm vi khuẩn hoặc nhiều vấn đề khác.
Đặc biệt, không tự dùng thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh như chloramphenicol 0.5% hoặc thuốc có corticoid nếu chưa được bác sĩ kê đơn. Dùng sai thuốc có thể khiến tình trạng kéo dài và che lấp triệu chứng.
Ngoài mắt, tai cũng là bộ phận dễ bị khó chịu khi đi bơi, đi du lịch hoặc vệ sinh không đúng cách. Nếu ráy tai khô, đóng cứng, gây ù tai hoặc nghe kém nhẹ, có thể dùng dung dịch làm mềm ráy tai phù hợp nếu từng được bác sĩ, dược sĩ hướng dẫn.
Không nên tự ngoáy sâu, dùng vật sắc nhọn hoặc nhỏ các dung dịch không rõ nguồn gốc vào tai. Nếu đau tai, chảy dịch, nghe kém rõ, chóng mặt, sốt hoặc nghi ngờ có tổn thương trong tai, người bệnh nên đi khám tai mũi họng thay vì tự xử trí tại nhà.
Cách bảo quản tủ thuốc gia đình trong mùa nắng nóng
Nắng nóng và độ ẩm có thể ảnh hưởng đến chất lượng thuốc. Vì vậy, tủ thuốc gia đình nên được đặt ở nơi khô, mát, tránh ánh nắng trực tiếp. Không nên để thuốc trong cốp xe, gần bếp, phòng tắm hoặc những nơi thường xuyên nóng ẩm.
Thuốc nên được giữ trong bao bì gốc để còn tên thuốc, thành phần, hướng dẫn sử dụng và hạn dùng. Gia đình cũng nên tách riêng thuốc của người lớn và trẻ em để tránh nhầm lẫn khi cần dùng. Tất cả thuốc, kể cả vitamin, siro hoặc thực phẩm bổ sung dạng kẹo, cần được để xa tầm tay trẻ nhỏ.
Mỗi đầu mùa hè, gia đình nên kiểm tra lại tủ thuốc: thuốc còn hạn không, bao bì có bị rách, ẩm, đổi màu không, có thuốc nào mất nhãn không, có thuốc kê đơn cũ cần loại bỏ không, nhiệt kế còn dùng tốt không.
Việc kiểm tra định kỳ mỗi 1 - 3 tháng giúp tủ thuốc luôn sẵn sàng khi cần, đồng thời hạn chế nguy cơ dùng nhầm thuốc hỏng, thuốc hết hạn hoặc thuốc không còn phù hợp.
*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.
