Sức khỏe tinh thần nam giới: Đừng để áp lực trụ cột quật ngã bạn trong im lặng
Sức khỏe tinh thần nam giới thường bị che khuất sau áp lực trụ cột và kỳ vọng phải luôn mạnh mẽ.
"Đàn ông phải mạnh mẽ", "Đàn ông không được than mệt", "Là trụ cột thì phải tự lo được mọi thứ"...
Những câu nói tưởng như quen thuộc ấy đôi khi lại dựng nên một chiếc lồng vô hình, giam cầm phái nam trong định kiến phải luôn cứng cỏi, ngay cả khi bên trong họ đã mỏi mệt.
Tuần lễ Sức khỏe Nam giới Quốc tế (15/6 - 21/6/2026) là dịp để nhìn lại sức khỏe nam giới một cách toàn diện hơn, không chỉ ở tim mạch, huyết áp, gan, thận hay khả năng sinh lý.
Sức khỏe tinh thần nam giới cũng cần được quan tâm đúng mức, bởi một người đàn ông vẫn có thể trông "ổn" trong mắt mọi người, nhưng bên trong lại kiệt sức vì phải gồng mình quá lâu.
Khi trụ cột trở thành áp lực vô hình
Trong nhiều gia đình, nam giới thường được kỳ vọng là người gánh vác kinh tế, đưa ra quyết định lớn, bảo vệ người thân và luôn giữ được sự bình tĩnh trước biến cố.
Vai trò ấy có thể tạo động lực, nhưng cũng dễ trở thành áp lực nếu người đàn ông không có không gian để thừa nhận rằng mình đang mệt.
Áp lực công việc, tài chính, trách nhiệm gia đình, kỳ vọng thành công, nỗi sợ thất bại hoặc cảm giác mình chưa đủ tốt có thể tích tụ từng ngày.
Vấn đề là nhiều nam giới không gọi đó là căng thẳng tâm lý. Họ có thể chỉ nghĩ mình đang "hơi đuối", "hơi cáu", "mất ngủ chút thôi" hoặc "cố thêm một chút là qua".
Theo một báo cáo tổng hợp các nghiên cứu của Tổ chức Y tế Thế giới khu vực châu Âu, nam giới thường ít tìm kiếm hỗ trợ khi gặp vấn đề sức khỏe tinh thần hơn phụ nữ.
Dù cố gắng chịu đựng đến đâu, tinh thần cũng có giới hạn. Khi áp lực bị dồn nén quá lâu, sự mệt mỏi sẽ dần hiện ra qua giấc ngủ, cơ thể, cảm xúc và cách ta phản ứng với những người xung quanh.
Khi nam giới bị nhốt trong chiếc lồng của sự mạnh mẽ
Không phải ai gặp vấn đề tinh thần cũng sẽ khóc, buồn bã hay nói rằng mình đang tuyệt vọng. Đối với nam giới, căng thẳng, lo âu hoặc trầm cảm đôi khi biểu hiện bằng những cách khó nhận ra hơn.
Một số người trở nên dễ cáu gắt, nóng nảy, mất kiên nhẫn với người thân. Có người lao vào công việc nhiều hơn để tránh phải đối diện với cảm xúc. Có người uống rượu bia nhiều hơn, hút thuốc nhiều hơn, thức khuya nhiều hơn hoặc tìm đến các hành vi giải tỏa tức thời. Cũng có người thu mình, ít nói, né tránh các cuộc gặp gỡ, không còn hứng thú với những điều từng yêu thích.
Về mặt thể chất, căng thẳng kéo dài có thể đi kèm mất ngủ, đau đầu, đau dạ dày, mỏi cơ, hồi hộp, tim đập nhanh, ăn uống thất thường hoặc giảm ham muốn.
Những tín hiệu này đôi khi bị xem nhẹ vì nhiều người chỉ nghĩ đến việc đi khám khi có cơn đau rõ ràng trên cơ thể. Trong khi đó, mất ngủ, đau đầu, đau dạ dày hay tim đập nhanh cũng có thể là cách cơ thể phản ứng với căng thẳng tinh thần kéo dài.
Một nghiên cứu tổng quan đăng trên American Journal of Men’s Health năm 2025 cho thấy các chuẩn mực nam tính truyền thống có thể khiến nam giới ngần ngại tìm kiếm hỗ trợ khi gặp vấn đề tinh thần.
Những kỳ vọng như phải tự lực, kìm nén cảm xúc hoặc sợ bị xem là yếu đuối khiến nhiều người chọn cách tự xoay xở, ngay cả khi đang căng thẳng, lo âu hoặc kiệt sức.
Đây cũng là lý do nhiều nam giới tiếp tục im lặng dù bên trong đã quá tải. Từ thuở ấu thơ, nhiều bé trai đã quen với những lời nhắc như phải mạnh mẽ, không khóc, không than vãn, không làm phiền người khác bằng vấn đề của mình.
Khi trưởng thành, những điều này có thể khiến họ gặp khó khăn trong việc gọi tên cảm xúc, hoặc cảm thấy việc chia sẻ đồng nghĩa với kém bản lĩnh.
Không ít người cũng sợ bị đánh giá. Họ lo rằng nếu nói mình đang mệt, người khác sẽ nghĩ mình yếu đuối, thiếu trách nhiệm hoặc không đủ khả năng làm chỗ dựa. Chính nỗi sợ ấy khiến họ tiếp tục chịu đựng một mình.
Theo một nghiên cứu đăng trên Frontiers in Public Health năm 2024, ước tính khoảng 60% nam giới trưởng thành đang trải qua trầm cảm, lo âu hoặc ý nghĩ tự tử không tìm đến chuyên gia sức khỏe tinh thần. Con số này cho thấy rào cản không chỉ nằm ở nhận thức cá nhân, mà còn liên quan đến cách xã hội nhìn nhận sự “mạnh mẽ” của nam giới.
Tuy nhiên, im lặng không làm áp lực biến mất. Nó chỉ khiến vấn đề bị dồn nén lâu hơn, khó nhận ra hơn và đôi khi bùng lên bằng những cách gây tổn thương cho chính mình hoặc người xung quanh.
Đừng để mạnh mẽ trở thành một cách tự làm đau mình
Làm trụ cột không có nghĩa là phải bất khả chiến bại. Mạnh mẽ cũng không đồng nghĩa với việc luôn im lặng, luôn chịu đựng hay luôn đặt nhu cầu của mình sau cùng.
Một người biết chăm sóc sức khỏe tinh thần không hề yếu đuối. Đó là người hiểu rằng muốn bảo vệ người khác, trước hết mình cũng cần được bảo vệ; muốn làm điểm tựa cho gia đình, chính mình cũng cần có điểm tựa khi mệt mỏi.
Chăm sóc sức khỏe tinh thần có thể bắt đầu từ những việc rất nhỏ: ngủ đủ giấc, ăn đủ chất, vận động đều đặn, hạn chế rượu bia và dành thời gian cho những hoạt động giúp cơ thể được hồi phục.
Khi thấy mình dễ cáu gắt, mất ngủ, mệt mỏi hoặc mất hứng thú với những điều quen thuộc, hãy xem đó là tín hiệu cần được lắng nghe. Thay vì tiếp tục cố chịu đựng, hãy thử nói với một người đáng tin cậy về điều mình đang trải qua.
Nếu căng thẳng, buồn bã, lo âu hoặc kiệt sức kéo dài nhiều tuần và ảnh hưởng đến công việc, gia đình hay các mối quan hệ, việc tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tinh thần là điều cần thiết. Tìm kiếm hỗ trợ không phải là yếu đuối, mà là cách chủ động bảo vệ chính mình.
