Thông điệp từ bác sĩ nội thận về cách bảo vệ 'bộ lọc vàng' của cơ thể
TS.BS Huỳnh Ngọc Phương Thảo, Trưởng khoa Nội thận - Thận nhân tạo sẽ chia sẻ những thông điệp quan trọng để bảo vệ sức khỏe thận.
Bệnh thận mạn tính ảnh hưởng đến khoảng 1/10 người trưởng thành trên thế giới, nhưng căn bệnh này thường tiến triển âm thầm khiến nhiều người chỉ phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn.
Nhân Ngày Thận Thế giới 2026, Doctor247 mời bạn cùng lắng nghe những lời dặn dò từ bác sĩ về cách bảo vệ "bộ lọc vàng" của cơ thể.
Thận là một cơ quan rất quan trọng nhưng lại hoạt động khá thầm lặng
Để giúp mọi người dễ hình dung vai trò của thận, bác sĩ Phương Thảo ví cơ quan này giống như một "nhà máy xử lý rác thải" của cơ thể. Khi hệ thống xử lý rác ngừng hoạt động, rác sẽ nhanh chóng tích tụ và gây ra nhiều vấn đề cho môi trường xung quanh. Tương tự như vậy, khi thận gặp vấn đề, các chất thải và độc tố trong cơ thể không được đào thải hiệu quả, từ đó ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.
Không chỉ lọc bỏ chất thải, thận còn đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa nước và các chất điện giải trong cơ thể. Khi uống nhiều nước hoặc bia, thận sẽ tăng lượng nước tiểu để đào thải bớt dịch dư thừa. Ngược lại, khi cơ thể thiếu nước do sốt, nôn ói hay tiêu chảy, thận sẽ giảm lượng nước tiểu để giữ lại nước cần thiết cho cơ thể.
Bên cạnh đó, thận còn giúp duy trì sự cân bằng của các chất điện giải quan trọng như natri, kali, canxi và phospho. Khi lượng các chất này trong cơ thể tăng lên do ăn uống, thận sẽ đào thải bớt. Ngược lại, nếu cơ thể thiếu hụt, thận sẽ hạn chế thải ra để giữ mức cân bằng ổn định, giúp các quá trình chuyển hóa diễn ra bình thường.
Ngoài chức năng lọc và điều hòa, thận còn tham gia vào nhiều hoạt động sinh lý khác của cơ thể như điều hòa huyết áp, hỗ trợ quá trình tạo hồng cầu và góp phần duy trì sức khỏe của hệ xương. Chính vì ảnh hưởng đến nhiều cơ quan và hệ thống trong cơ thể, khi thận suy giảm chức năng, tác động của nó cũng lan rộng đến nhiều khía cạnh của sức khỏe.
Bệnh thận ngày nay có xu hướng trẻ hóa
Những năm gần đây, bệnh thận đang có xu hướng gia tăng và trẻ hóa, không còn chỉ gặp ở người lớn tuổi. Nhiều trường hợp bệnh nhân rất trẻ đã phải đối mặt với các phương pháp điều trị nặng nề như chạy thận nhân tạo hoặc ghép thận. Thực tế đã có những bệnh nhân mới chỉ 20 - 21 tuổi nhưng đã phải bước vào hành trình điều trị kéo dài vì suy thận.
Theo bác sĩ, một phần nguyên nhân có thể liên quan đến lối sống hiện đại. Việc tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn, thói quen sinh hoạt ít vận động và nhịp sống công nghiệp có thể góp phần làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh lý mạn tính, trong đó có bệnh thận.
Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh của công nghệ và mạng xã hội cũng mang đến những mặt trái nhất định. Trên các nền tảng như TikTok hay YouTube, nhiều sản phẩm được quảng cáo với lời hứa giúp tăng cường sức khỏe nhưng lại không rõ nguồn gốc. Việc tin theo và sử dụng các loại thuốc hoặc sản phẩm chưa được kiểm chứng có thể dẫn đến những hậu quả đáng tiếc, thậm chí góp phần làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh thận trong cộng đồng.
Bệnh thận thường được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn, vì vậy cần tầm soát sớm
Theo bác sĩ, việc tầm soát bệnh thận thực tế không quá phức tạp và có thể thực hiện bằng những xét nghiệm khá đơn giản. Một số kiểm tra cơ bản như tổng phân tích nước tiểu để đánh giá albumin niệu, xét nghiệm creatinin máu và siêu âm thận có thể giúp phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường liên quan đến chức năng thận.
Chi phí cho các xét nghiệm này cũng không quá cao. Chỉ với vài trăm nghìn đồng, người bệnh đã có thể thực hiện các kiểm tra ban đầu để đánh giá nguy cơ mắc bệnh thận.
Mặc dù bệnh thận thường khó nhận biết qua các triệu chứng ban đầu, việc xét nghiệm định kỳ lại là một biện pháp khá đơn giản và hiệu quả để phát hiện sớm. Vì vậy, trong các lần khám sức khỏe tổng quát hằng năm, mọi người nên lưu ý thực hiện các xét nghiệm chức năng thận để kịp thời phát hiện và can thiệp nếu có bất thường.
Ba nguyên nhân hàng đầu gây bệnh thận là đái tháo đường, tăng huyết áp và bệnh cầu thận
Theo các thống kê trong y văn quốc tế cũng như một số nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, ba nguyên nhân hàng đầu dẫn đến bệnh thận hiện nay là đái tháo đường, tăng huyết áp và các bệnh lý cầu thận. Trong đó, đái tháo đường được xem là nguyên nhân phổ biến nhất, chiếm khoảng 50% số trường hợp mắc bệnh thận.
Bên cạnh đó, tại các quốc gia thuộc vùng nhiệt đới, nơi các bệnh lý nhiễm trùng vẫn còn phổ biến, bệnh thận cũng có thể xuất hiện thứ phát sau các bệnh nhiễm trùng hoặc các bệnh tự miễn. Đây là những yếu tố góp phần làm gia tăng gánh nặng bệnh thận tại nhiều quốc gia trong khu vực.
Ngoài ba nguyên nhân chính, bệnh thận còn có thể liên quan đến nhiều yếu tố nguy cơ khác như tiền sử gia đình có người mắc bệnh thận, việc sử dụng thường xuyên các loại thuốc không rõ nguồn gốc hoặc lạm dụng thuốc giảm đau và thuốc kháng viêm. Ở phụ nữ, một số biến chứng trong thai kỳ như tiền sản giật cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng thận nếu không được theo dõi và kiểm tra sau sinh.
Trong nhiều trường hợp, sau khi sinh con hoặc sau khi tình trạng sức khỏe tạm ổn định, người bệnh có thể chủ quan và không tiếp tục kiểm tra chức năng thận. Điều này khiến bệnh âm thầm tiến triển và chỉ được phát hiện khi đã ở giai đoạn nặng hơn.
Bệnh thận thường chỉ có dấu hiệu khi đã tiến triển nặng
.jpg)
Khi bệnh thận đã tương đối nặng, người bệnh có thể nhận thấy những dấu hiệu như sưng phù ở mặt hoặc mí mắt, nhẫn và giày dép bỗng trở nên chật hơn. Ngoài ra, có thể xuất hiện tình trạng tiểu ít hơn bình thường, nước tiểu có nhiều bọt, đau lưng hoặc tăng huyết áp.
Bác sĩ cũng lưu ý rằng một dấu hiệu cần đặc biệt chú ý là tình trạng tăng huyết áp ở người trẻ. Những người dưới 40 tuổi nhưng đã bị tăng huyết áp nên được kiểm tra kỹ để tìm nguyên nhân, bởi trong nhiều trường hợp, nguyên nhân có thể liên quan đến các bệnh lý về thận.
Tuy nhiên, các dấu hiệu như sưng phù, tiểu ít hay tăng huyết áp thường xuất hiện khi bệnh thận đã tiến triển đến giai đoạn tương đối nặng. Vì vậy, nếu nhận thấy những biểu hiện bất thường này, người bệnh không nên chủ quan mà cần đi khám để được kiểm tra và đánh giá chức năng thận kịp thời.
Ăn nhiều rau, trái cây, đa dạng thực phẩm và uống đủ nước là chế độ dinh dưỡng tốt cho tất cả mọi người
.png)
Theo bác sĩ, chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe thận. Một chế độ ăn nhiều rau và trái cây được xem là có lợi cho cả người chưa mắc bệnh thận và những bệnh nhân ở giai đoạn sớm. Bên cạnh đó, bữa ăn cần được đa dạng hóa để đảm bảo cung cấp đầy đủ các nhóm chất cần thiết cho cơ thể.
Một nguyên tắc quan trọng khác là hạn chế muối trong khẩu phần ăn. Người Việt Nam thường có thói quen ăn khá mặn, vì vậy nếu có thể, nên tập thói quen không chấm thêm nước mắm, muối hay các loại gia vị mặn trong bữa ăn. Để việc ăn nhạt trở nên dễ dàng hơn, các chuyên gia khuyến khích sử dụng thực phẩm tươi và chế biến ngay sau khi mua. Khi nấu ăn, có thể thêm các gia vị tự nhiên như chanh, ớt, tỏi hoặc tiêu để tăng hương vị và giúp món ăn hấp dẫn hơn.
Bác sĩ cũng khuyến cáo nên hạn chế các loại thực phẩm chế biến sẵn như giò lụa, lạp xưởng hay các sản phẩm đóng gói. Những thực phẩm này thường chứa nhiều muối và các chất phụ gia để kéo dài thời gian bảo quản, điều này có thể không tốt cho sức khỏe thận. Ngoài ra, việc đọc nhãn thành phần trên thực phẩm cũng rất quan trọng, đặc biệt với những người có nguy cơ hoặc đang mắc bệnh thận, vì một số phụ gia có thể chứa phospho - chất mà bệnh nhân thận thường cần hạn chế.
Bên cạnh chế độ ăn uống, việc uống đủ nước mỗi ngày cũng rất cần thiết để duy trì chức năng thận. Với người khỏe mạnh và không có tình trạng phù, các khuyến nghị cho rằng nên uống khoảng 8 ly nước mỗi ngày, tương đương khoảng 1,6 lít nước. Đối với người lớn tuổi, việc nhắc nhở uống nước đầy đủ trong ngày cũng rất quan trọng, bởi nhiều người có thể quên uống nước do tuổi tác hoặc các vấn đề về trí nhớ.
🎧 Xem trọn vẹn tập vodcast Bộ lọc vàng cho cơ thể khỏe - TS BS. Huỳnh Ngọc Phương Thảo | #Wellbeing EP5 tại Youtube Doctor247 để lắng nghe đầy đủ những chia sẻ từ bác sĩ.
