Tại sao các bé gái ít được chẩn đoán ADHD và hệ lụy sau đó là gì?
Trong thực tế, việc chẩn đoán ADHD ở bé gái vẫn còn bị bỏ sót. Điều này có thể dẫn đến lo âu, rối loạn cảm xúc và những hệ lụy kéo dài đến tuổi trưởng thành.
ADHD (rối loạn tăng động giảm chú ý) từ lâu được xem là một tình trạng phổ biến hơn ở bé trai. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy ADHD ở trẻ em gái và phụ nữ không hiếm hơn, mà đơn giản là khó được nhận diện hơn.
Theo bà Julia Schechter, nhà tâm lý học lâm sàng tại Duke Center for Girls & Women with ADHD, sự khác biệt trong cách biểu hiện triệu chứng và sự xuất hiện đồng thời của các rối loạn tâm thần khác khiến ADHD ở trẻ em gái dễ bị bỏ qua.
Việc không được chẩn đoán kịp thời có thể khiến các em đối mặt với nhiều nguy cơ tiêu cực trong tương lai, từ khó khăn trong các mối quan hệ cho đến rối loạn ăn uống và hành vi tự gây hại.
Tỷ lệ chẩn đoán ADHD ở nữ giới hiện nay ra sao?
Trong vài năm gần đây, số lượng phụ nữ trưởng thành chủ động tìm đến đánh giá và được chẩn đoán ADHD đã tăng lên đáng kể. Nhờ đó, tỷ lệ chẩn đoán ADHD ở phụ nữ trưởng thành hiện nay gần tương đương với nam giới.
Tuy nhiên, sự chênh lệch vẫn rất rõ rệt ở trẻ em. Tùy theo từng nghiên cứu, số bé trai được chẩn đoán ADHD cao hơn từ 2 đến 3 lần so với bé gái. Điều này cho thấy ADHD ở trẻ em gái vẫn đang bị nhận diện thấp hơn đáng kể.
Tại sao bé gái lại ít được chẩn đoán mắc ADHD?
ADHD ở trẻ em gái và phụ nữ thường biểu hiện chủ yếu dưới dạng giảm chú ý, như khó tập trung, dễ xao nhãng hoặc gặp khó khăn trong việc tổ chức công việc.
Ngược lại, ở bé trai và nam giới, ADHD thường gắn liền với tăng động và bốc đồng, bao gồm cử động liên tục, khó ngồi yên hoặc hành vi gây rối rõ rệt.
Trẻ em gái cũng có thể gặp các biểu hiện tăng động, nhưng những dấu hiệu này thường ít được ghi nhận. Các nghiên cứu gần đây cho thấy tăng động ở trẻ em gái đôi khi biểu hiện dưới dạng nói quá nhiều, thay vì các hành vi vận động dễ nhận thấy.
Bên cạnh đó, nhiều trẻ em gái có xu hướng che giấu hoặc giảm nhẹ triệu chứng. Các em có thể cảm thấy bồn chồn, thôi thúc vận động bên trong, nhưng những áp lực xã hội và kỳ vọng hình ảnh ngoan ngoãn của các bé gái khiến các em cố gắng kìm nén biểu hiện ra bên ngoài.
Khi triệu chứng không đủ rõ ràng hoặc không phù hợp với hình ảnh ADHD quen thuộc, các em dễ không đáp ứng đủ tiêu chí chẩn đoán hiện hành.
Tiêu chí chẩn đoán ADHD hiện nay có còn phù hợp?
Một vấn đề lớn nằm ở chính nền tảng xây dựng tiêu chí chẩn đoán ADHD. Phần lớn các nghiên cứu ban đầu dùng để xây dựng tiêu chí này có đối tượng tham gia chủ yếu là nam giới. Điều đó khiến bức tranh về ADHD chưa phản ánh đầy đủ sự đa dạng biểu hiện theo giới.
Vòng luẩn quẩn xuất hiện khi các nhà khoa học nhận thấy cần nghiên cứu nhiều hơn ở trẻ em gái, nhưng lại gặp khó khăn trong việc tìm kiếm người tham gia nghiên cứu vì các em ít được chẩn đoán và khó được nhận diện.
Ngoài ra, trẻ em gái mắc ADHD thường đi kèm nhiều rối loạn tâm thần khác so với trẻ không mắc ADHD, và so với bé trai mắc ADHD.
Các tình trạng như lo âu và trầm cảm xuất hiện với tỷ lệ cao hơn ở trẻ em gái, khiến việc phân biệt đâu là ADHD, đâu là rối loạn đi kèm trở nên phức tạp.
Để loại trừ yếu tố gây nhiễu, một số nghiên cứu thậm chí loại bỏ những trường hợp có bệnh lý đi kèm, dẫn đến việc trẻ em gái càng ít được lựa chọn trong nghiên cứu.
Điều này cho thấy cần có thêm dữ liệu khoa học để hiểu rõ hơn và có thể điều chỉnh cách áp dụng tiêu chí chẩn đoán hiện nay.
Hệ lụy khi trẻ em gái mắc ADHD bị chẩn đoán sót
ADHD không được điều trị hoặc quản lý hiệu quả có thể gây ra nhiều hệ lụy ở cả hai giới, nhưng trẻ em gái và phụ nữ đối mặt với những rủi ro đặc thù.
So với bé trai, các bé gái mắc ADHD có nguy cơ cao hơn gặp khó khăn trong quan hệ xã hội, bao gồm bắt nạt. Các em cũng dễ gặp vấn đề trong các mối quan hệ tình cảm khi trưởng thành, bao gồm nguy cơ bạo lực từ bạn đời.
Tỷ lệ mang thai ở tuổi vị thành niên cao gấp nhiều lần, nguy cơ tự gây hại tăng gấp đôi, cùng với tỷ lệ rối loạn ăn uống, ý nghĩ tự sát và hành vi tự sát cao hơn.
ADHD ở cả hai giới đều liên quan đến nguy cơ tử vong sớm, nhưng xu hướng này được ghi nhận rõ hơn ở nữ giới.
Làm thế nào để cải thiện chẩn đoán và điều trị ADHD ở trẻ em gái?
Theo các chuyên gia, cần tăng cường đầu tư cho nghiên cứu khoa học và mở rộng khả năng tiếp cận các công cụ chẩn đoán phù hợp hơn với nữ giới.
Một số công cụ hiện nay cho phép so sánh dữ liệu của bệnh nhân nữ với chuẩn riêng theo giới, nhưng giá thành đắt đỏ nên ít được sử dụng trong khám chữa bệnh thông thường.
Nâng cao nhận thức cũng là yếu tố then chốt. Khi một bé gái được chẩn đoán lo âu, việc đánh giá ADHD song song có thể cần được cân nhắc, vì hai tình trạng này thường đi kèm.
Ngay cả khi đã được chẩn đoán, trẻ em gái vẫn ít được kê thuốc điều trị ADHD hơn so với bé trai, dù hiệu quả điều trị được cho là tương đương.
Nguyên nhân của sự chênh lệch này vẫn chưa rõ ràng. Có thể do triệu chứng ở trẻ em gái ít gây rối loạn rõ rệt hơn so với bé trai, định kiến về việc sử dụng thuốc điều trị ADHD cho nữ giới, hoặc các rối loạn đi kèm làm lu mờ ADHD. Các nhà khoa học vẫn đang tiếp tục tìm hiểu.
Trong thời gian tới, các chuyên gia cho rằng cần nghiên cứu kỹ hơn về cách thuốc điều trị ADHD tác động đến trẻ em gái và phụ nữ, đồng thời xây dựng những phương pháp hỗ trợ tâm lý và hành vi phù hợp hơn với đặc điểm riêng của họ.
Chẳng hạn, việc theo dõi mối liên hệ giữa các triệu chứng ADHD và sự thay đổi nội tiết theo từng giai đoạn, hoặc xây dựng cách can thiệp kết hợp để xử lý đồng thời ADHD và lo âu, có thể giúp việc điều trị trở nên hiệu quả và thực tế hơn đối với nữ giới.
*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.
Tóm lại
1. Vì sao chẩn đoán ADHD ở bé gái vẫn còn bị bỏ sót?
Vì ADHD ở bé gái thường biểu hiện kín đáo hơn, chủ yếu là mất tập trung thay vì tăng động, dễ bị che lấp bởi lo âu hoặc trầm cảm, trong khi tiêu chí chẩn đoán truyền thống chủ yếu dựa trên biểu hiện phổ biến ở bé trai.
2. Hệ quả của việc trẻ em gái bị bỏ sót trong việc chẩn đoán ADHD là gì?
Việc không được chẩn đoán kịp thời có thể làm tăng nguy cơ khó khăn trong học tập, lo âu, trầm cảm, rối loạn ăn uống, vấn đề trong các mối quan hệ và hành vi tự gây hại khi trẻ lớn lên.