Kiểm tra doping là gì và được thực hiện ra sao?
Cầu thủ U23 Việt Nam bị kiểm tra doping có phải vì nghi ngờ vi phạm? Quy trình kiểm tra doping diễn ra như thế nào?
Ngày 12/1/2026 vừa qua, U23 Việt Nam đã có một chiến thắng vẻ vang trước U23 Saudi Arabia. Theo báo Tiền Phong, thống kê sau trận đấu cho thấy tổng quãng đường di chuyển của các cầu thủ U23 Việt Nam nhiều hơn U23 Saudi Arabia gần 8 km.
Một con số gây chú ý nếu đặt trong bối cảnh trận đấu diễn ra với cường độ cao và áp lực lớn từ khán đài đội chủ nhà. Sự chênh lệch này phần nào phản ánh tinh thần thi đấu của U23 Việt Nam, đúng với hình ảnh năm Ngựa Lửa.
Trước đối thủ được đánh giá cao hơn, các học trò của HLV Kim Sang-sik chạy không khác gì những chú ngựa để có thể hóa giải sức ép từ đối thủ.
Tuy nhiên, trường hợp gây chú ý trong trận đấu với Saudi Arabia là việc ban tổ chức lựa chọn kiểm tra doping một cầu thủ không tham gia thi đấu.
Vì sao cầu thủ U23 Việt Nam bị kiểm tra doping?
Ở trận đấu gặp U23 Saudi Arabia, dù không ra sân thi đấu phút nào, tiền vệ Phi Hoàng vẫn nằm trong danh sách cầu thủ được ban tổ chức đưa đi kiểm tra doping.
Trước đó, sau chiến thắng 2 - 1 trước U23 Kyrgyzstan, bộ đôi cầu thủ Nguyễn Đình Bắc và Nguyễn Xuân Bắc đã được ban tổ chức lựa chọn kiểm tra doping. Trường hợp của Đình Bắc thu hút sự chú ý khi anh mới trở lại sau chấn thương và chỉ được tung vào sân từ phút 63 của trận đấu.
Từ những tình huống này, nhiều người đặt ra câu hỏi về quy định kiểm tra doping đối với cầu thủ. Trên thực tế, đây là yêu cầu bắt buộc do AFC áp dụng sau mỗi trận đấu tại VCK U23 châu Á 2026.
Việc kiểm tra doping được ban tổ chức triển khai theo quy trình thống nhất, không phụ thuộc vào phong độ thi đấu, thời lượng ra sân hay vai trò của cầu thủ trên sân.
Bên cạnh đó, việc lựa chọn cầu thủ kiểm tra doping được thực hiện ngẫu nhiên, nhằm bảo đảm tính công bằng, minh bạch và an toàn y học trong thi đấu thể thao.
Doping là gì?
Trong thể thao, doping được hiểu là việc vận động viên sử dụng các chất hoặc áp dụng những phương pháp bị cấm nhằm cải thiện thành tích thi đấu một cách không công bằng hoặc gây nguy cơ cho sức khỏe.
Khái niệm này không chỉ gắn với gian lận, mà còn là một vấn đề y học thể thao được kiểm soát chặt chẽ trên phạm vi toàn cầu.
Theo quy định của Cơ quan phòng chống doping thế giới (World Anti-Doping Agency - WADA), doping xảy ra khi vận động viên vi phạm một hoặc nhiều điều khoản trong Bộ luật Phòng chống Doping, bao gồm việc phát hiện chất cấm trong cơ thể, sử dụng hoặc cố gắng sử dụng chất cấm, cũng như che giấu hoặc can thiệp vào quá trình kiểm tra.
Điều đáng lưu ý là doping không phải lúc nào cũng xuất phát từ chủ ý gian lận. Trên thực tế, nhiều trường hợp vận động viên dương tính doping do sử dụng nhầm thuốc điều trị, thực phẩm chức năng, thảo dược hoặc sản phẩm hỗ trợ phục hồi có chứa thành phần nằm trong danh mục cấm.
Vì vậy, thể thao chuyên nghiệp áp dụng nguyên tắc "trách nhiệm tuyệt đối", theo đó vận động viên phải chịu trách nhiệm với mọi chất được đưa vào cơ thể mình, dù vô tình hay cố ý.
Từ góc độ sức khỏe, doping tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng như rối loạn tim mạch, tổn thương gan, mất cân bằng nội tiết, ảnh hưởng tâm thần và nguy cơ lâu dài đối với vận động viên trẻ.
Chính vì vậy, phòng chống doping không chỉ nhằm bảo vệ sự công bằng của thi đấu, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe và sự nghiệp lâu dài của vận động viên.
Quy trình kiểm tra doping là gì?
Quy trình kiểm tra doping trong thể thao được xây dựng theo các tiêu chuẩn y học và pháp lý nghiêm ngặt, nhằm đảm bảo tính công bằng, minh bạch và an toàn cho vận động viên.
Tất cả các khâu đều tuân theo hướng dẫn của WADA, cơ quan chịu trách nhiệm ban hành và giám sát các quy định chống doping trên toàn cầu.
Thông báo kiểm tra
Ngay sau khi trận đấu kết thúc, cầu thủ được lựa chọn sẽ nhận thông báo trực tiếp từ nhân viên kiểm soát doping.
Từ thời điểm này, vận động viên luôn có người giám sát đi cùng để đảm bảo không có hành vi can thiệp vào mẫu xét nghiệm.
Lấy mẫu sinh học
Trước hết, người thực hiện lấy mẫu phải là cán bộ đã được tập huấn chuyên môn và có chứng nhận hợp lệ theo quy định của WADA.
Khu vực lấy mẫu cũng được bố trí riêng biệt, đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về điều kiện, không gian và giám sát, đảm bảo tính minh bạch và an toàn cho vận động viên.
Mẫu kiểm tra phổ biến nhất là nước tiểu, trong một số trường hợp đặc biệt có thể lấy mẫu máu. Việc lấy mẫu được thực hiện tại khu vực kiểm soát doping riêng biệt, đảm bảo quyền riêng tư nhưng vẫn tuân thủ giám sát chặt chẽ theo quy định.
Nếu cơ thể mất nước nhiều (do thi đấu cường độ cao), cầu thủ cần bổ sung nước và chờ đủ điều kiện sinh học để lấy mẫu. Chính vì lý do này mà bộ đôi cầu thủ "Bắc" phải ở lại sân hơn 2 tiếng để lấy mẫu.
Trải qua 90 phút thi đấu với cường độ cao trong điều kiện thời tiết khô nóng tại Saudi Arabia đã khiến hai cầu thủ đều rơi vào trạng thái mệt mỏi và mất nước đáng kể.
Cả hai phải uống nước liên tục và chờ đợi trong một khoảng thời gian khá dài trước khi hoàn tất đầy đủ các thủ tục theo quy định, sau đó mới trở về hội quân cùng đội.
Chia mẫu và niêm phong
Sau khi lấy mẫu, nước tiểu được cho vào bộ kit chuyên dụng, sau đó chia thành hai lọ riêng biệt là mẫu A và mẫu B. Toàn bộ thao tác từ chia mẫu đến niêm phong đều do chính vận động viên trực tiếp thực hiện.
Cán bộ lấy mẫu chỉ có vai trò hướng dẫn và giám sát, tuyệt đối không được can thiệp hay thao tác thay cho vận động viên. Khi lọ mẫu đã được niêm phong, ngay cả vận động viên cũng không thể tự mở lại, đảm bảo không có khả năng thay đổi hay tác động từ bên ngoài
Mã hóa và gửi mẫu xét nghiệm
Các mẫu sau đó được mã hóa bằng số, không gắn tên vận động viên, và được vận chuyển tới phòng xét nghiệm đạt chuẩn quốc tế.
Phòng xét nghiệm chỉ tiếp nhận và phân tích mẫu dựa trên mã số, không biết danh tính của người cung cấp mẫu, qua đó loại bỏ hoàn toàn nguy cơ can thiệp chủ quan.
Phân tích và công bố kết quả
- Nếu mẫu A âm tính, quy trình kết thúc.
- Nếu mẫu A dương tính, vận động viên có quyền yêu cầu phân tích mẫu B để xác nhận lại kết quả.
Về thời gian trả kết quả, kết quả mẫu A thực tế có thể có khá sớm, tuy nhiên quá trình xử lý không dừng lại ở đó.
Sau khi có kết quả mẫu A, vận động viên có quyền yêu cầu mở mẫu B để kiểm tra lại. Khi mở mẫu B, vận động viên sẽ tự chi trả chi phí, trực tiếp giám sát quá trình xét nghiệm, thậm chí có quyền chỉ định phòng xét nghiệm khác, chứ không bắt buộc phải sử dụng phòng xét nghiệm ban đầu.
Quan trọng nhất, kết quả của mẫu B được xem là kết quả cuối cùng. Trong trường hợp kết quả mẫu B khác với mẫu A, mẫu B mặc nhiên được công nhận, bởi việc mở mẫu B đồng nghĩa với việc sử dụng kết quả cuối cùng theo đúng quy định quốc tế.
Tóm lại
Nhìn từ góc độ y học thể thao, quy trình kiểm tra doping không nhằm "bắt lỗi" vận động viên, mà đóng vai trò như một cơ chế bảo vệ.
Nó giúp ngăn ngừa việc lạm dụng các chất có hại cho sức khỏe, đồng thời duy trì môi trường thi đấu công bằng và minh bạch cho tất cả các cầu thủ.