14 yếu tố có thể thay đổi để chăm sóc sức khỏe não bộ
Chăm sóc sức khỏe não bộ nên bắt đầu từ đâu? Khám phá 14 yếu tố có thể thay đổi để giảm nguy cơ sa sút trí tuệ về lâu dài.
Báo cáo năm 2024 của Ủy ban Lancet về phòng ngừa, can thiệp và chăm sóc sa sút trí tuệ cho biết, gần 45% trường hợp sa sút trí tuệ trên toàn cầu có thể được phòng ngừa hoặc trì hoãn nếu 14 yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được kiểm soát tốt trong suốt cuộc đời.
Điều này không có nghĩa mỗi người có thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ mắc bệnh. Tuy nhiên, kết quả cho thấy những lựa chọn hằng ngày vẫn có ý nghĩa đối với việc chăm sóc sức khỏe não bộ về lâu dài.
Vậy đâu là 14 yếu tố chúng ta có thể chủ động thay đổi để chăm sóc sức khỏe não bộ?
14 yếu tố này trải dài qua nhiều giai đoạn của cuộc đời, bao gồm:
Giai đoạn đầu đời (Tuổi trẻ)
Ít được tiếp cận giáo dục: Cơ hội học tập và phát triển nhận thức trong những năm đầu đời có vai trò quan trọng đối với sức khỏe não bộ về sau.
Giai đoạn trung niên (45 - 65 tuổi)
- Suy giảm thính lực: Chủ động kiểm tra và xử lý tình trạng suy giảm thính lực thay vì xem đây là thay đổi không thể tránh khỏi.
- Cholesterol LDL cao: Theo dõi và kiểm soát cholesterol LDL để hỗ trợ sức khỏe mạch máu và não bộ. Đây là yếu tố mới được bổ sung trong báo cáo năm 2024.
- Tăng huyết áp: Kiểm tra huyết áp định kỳ và điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ nếu được chẩn đoán tăng huyết áp.
- Béo phì: Duy trì cân nặng phù hợp thông qua chế độ ăn, vận động và kế hoạch chăm sóc sức khỏe cá nhân.
- Uống quá nhiều rượu: Hạn chế lượng rượu tiêu thụ để giảm tác động bất lợi đến sức khỏe tổng thể và não bộ.
- Chấn thương sọ não: Đội mũ bảo hiểm, sử dụng thiết bị bảo hộ và tuân thủ các nguyên tắc an toàn khi tham gia giao thông, lao động hoặc chơi thể thao.
Đây là những yếu tố được The Lancet xếp vào giai đoạn trung niên, nhưng việc quan tâm và kiểm soát chúng nên được duy trì xuyên suốt cuộc đời.
Để hiểu rõ hơn về cholesterol trong cơ thể, mời bạn đọc bài viết sau: LDL-C, HDL-C, triglyceride là gì? Giải ngố 3 chỉ số thường gặp trên phiếu xét nghiệm mỡ máu
Giai đoạn cuối đời (Trên 65 tuổi)
- Hút thuốc lá: Bỏ thuốc lá là một trong những thay đổi có lợi cho cả sức khỏe tim mạch, hô hấp và não bộ.
- Trầm cảm: Không nên xem nhẹ cảm giác buồn bã, mất hứng thú hoặc thu mình kéo dài. Hãy tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn khi những biểu hiện này ảnh hưởng đến cuộc sống.
- Ít vận động: Duy trì hoạt động thể chất phù hợp với thể trạng và khả năng vận động của mỗi người.
- Đái tháo đường: Kiểm soát đường huyết và tuân thủ kế hoạch điều trị do bác sĩ hướng dẫn.
- Cô lập xã hội: Duy trì trò chuyện, gặp gỡ và tham gia những hoạt động tạo cảm giác kết nối với người khác.
- Ô nhiễm không khí: Hạn chế tiếp xúc với môi trường ô nhiễm trong khả năng có thể và theo dõi thông tin chất lượng không khí tại nơi sinh sống.
- Suy giảm thị lực không được điều trị: Chủ động khám mắt và xử lý các vấn đề về thị lực. Đây là yếu tố mới được The Lancet bổ sung trong báo cáo năm 2024.
Không có một thói quen riêng lẻ nào có thể bảo đảm ngăn ngừa sa sút trí tuệ. Cách thực tế hơn là chăm sóc sức khỏe một cách toàn diện: kiểm soát bệnh nền, duy trì vận động, không hút thuốc, hạn chế rượu bia, quan tâm đến thính lực và thị lực, chăm sóc tinh thần và giữ kết nối với những người xung quanh.
Có thể bạn quan tâm bài viết:
Bảo vệ sức khỏe não bộ từ giác quan, tinh thần đến môi trường sống
Chăm sóc thính lực và thị lực cũng là một phần của việc bảo vệ sức khỏe não bộ. Nếu thường xuyên phải hỏi lại, tăng âm lượng thiết bị hoặc bắt đầu gặp khó khăn khi nhìn, bạn không nên mặc định đó chỉ là thay đổi bình thường do tuổi tác.
Chủ động kiểm tra sớm sẽ giúp bạn hiểu rõ tình trạng và có hướng xử lý phù hợp. Bên cạnh các giác quan, sức khỏe tinh thần cũng cần được quan tâm. Trầm cảm và cô lập xã hội đều nằm trong nhóm yếu tố nguy cơ được báo cáo đề cập.
Vì vậy, nếu cảm giác buồn bã, mất hứng thú hoặc xu hướng thu mình kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, hãy tìm kiếm sự hỗ trợ thay vì âm thầm chịu đựng.
Giữ kết nối xã hội không đồng nghĩa với việc phải tham gia thật nhiều hoạt động hay có một nhóm bạn đông đảo. Đôi khi, đó chỉ đơn giản là trò chuyện thường xuyên với người thân, gặp gỡ bạn bè, tham gia một cộng đồng phù hợp hoặc tiếp tục những hoạt động giúp bạn cảm thấy được sẻ chia và gắn kết.
Môi trường sống và sự an toàn trong sinh hoạt cũng là những khía cạnh không nên bỏ qua. Bảo vệ sức khỏe não bộ còn bao gồm việc giảm tiếp xúc với không khí ô nhiễm trong khả năng có thể, chẳng hạn theo dõi chất lượng không khí và điều chỉnh hoạt động ngoài trời khi cần.
Trong khi đó, nguy cơ chấn thương sọ não có thể được hạn chế bằng những biện pháp thiết thực như tuân thủ an toàn giao thông, sử dụng đồ bảo hộ khi chơi thể thao và phòng tránh té ngã trong sinh hoạt.
Bạn không cần thay đổi cả 14 yếu tố cùng lúc. Hãy bắt đầu từ một việc phù hợp nhất với tình trạng hiện tại và duy trì nó lâu dài. Nếu có bệnh nền, tiền sử gia đình mắc sa sút trí tuệ hoặc nhận thấy trí nhớ và khả năng tư duy thay đổi, bạn nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và tư vấn phù hợp.
(Nguồn: The Lancet Journal)