Một niềm tin tưởng như tiêu cực lại có thể giúp người lo âu xã hội bớt áp lực
Tin rằng người khác hiếm khi thay đổi ấn tượng ban đầu về mình nghe có vẻ không tích cực. Nhưng với những người có mức lo âu xã hội cao, niềm tin này lại có thể mang đến một lợi ích bất ngờ.
Những người có lo âu xã hội cao thường rất sợ bị đánh giá tiêu cực, bị chế giễu hoặc bị từ chối. Nỗi sợ này khiến họ có xu hướng quay sự chú ý vào bên trong khi trò chuyện. Họ liên tục theo dõi hành vi của chính mình, tìm kiếm những điểm mà họ cho là vụng về, kỳ cục hoặc thiếu tự nhiên.
Vòng lặp tự phê bình này tiêu tốn rất nhiều năng lượng tinh thần. Nó giống như một tiếng ồn nền luôn chạy trong đầu, khiến người đó còn ít nguồn lực hơn để thật sự tham gia vào cuộc trò chuyện một cách tự nhiên.
Một nghiên cứu mới được công bố trên Personality and Social Psychology Bulletin cho thấy cách nhìn "cố định" về những đánh giá xã hội có thể giúp giảm gánh nặng tinh thần khi giao tiếp. Khi tin rằng ấn tượng của người khác tương đối ổn định, người đang lo âu có thể bớt phải cảnh giác liên tục. Nhờ đó, họ có thể thể hiện tốt hơn và tận hưởng các tương tác xã hội nhiều hơn.
'Tư duy cố định' trong nghiên cứu này là gì?
Trong tâm lý học, các nhà nghiên cứu thường xem xét tư duy để hiểu cách con người đối mặt với thử thách. Tư duy ở đây là niềm tin nền tảng của một người về việc các đặc điểm của con người có thể thay đổi hay không.
"Tư duy phát triển" cho rằng các đặc điểm của con người có thể linh hoạt, có thể được cải thiện. Ngược lại, "tư duy cố định" cho rằng những đặc điểm này tương đối ổn định và khó thay đổi.
Trong một số hướng trị liệu trước đây, các chuyên gia từng cố gắng giúp người lo âu hiểu rằng tính cách hoặc mức độ lo âu của chính họ có thể thay đổi theo thời gian.
Tuy nhiên, Liad Uziel, nhà nghiên cứu tại Đại học Bar-Ilan, tiếp cận vấn đề theo một hướng khác. Thay vì tập trung vào niềm tin của một người về những đặc điểm bên trong của chính họ, Uziel nghiên cứu niềm tin của họ về cách người khác hình thành ấn tượng.
Trong đời sống hằng ngày, chúng ta thường cố gắng định hình cách người khác nhìn nhận mình. Quá trình này được gọi là quản lý ấn tượng.
Uziel đặt giả thuyết rằng nếu người lo âu xã hội tin rằng ấn tượng của người khác tương đối cố định, các tình huống giao tiếp có thể trở nên dễ đoán hơn. Nếu người khác đã hình thành một ý kiến và thường giữ ý kiến đó, áp lực phải liên tục kiểm soát hình ảnh của bản thân sẽ giảm xuống.
Sự dễ đoán này có thể làm giảm nhu cầu theo dõi bản thân quá mức, từ đó giải phóng năng lượng tinh thần để người đó tập trung hơn vào cuộc trò chuyện.
Nghiên cứu thứ nhất: Khảo sát cảm giác kiệt sức ở người có lo âu xã hội cao
Để kiểm tra ý tưởng này, Uziel thực hiện một nghiên cứu trực tuyến ban đầu với 182 người tham gia tại Vương quốc Anh.
Những người này hoàn thành các bảng hỏi đo mức độ lo âu xã hội, niềm tin của họ về cách người khác hình thành ấn tượng, cũng như mức độ họ cảm thấy kiệt sức khi phải quản lý hình ảnh của mình trước người khác.
Mục tiêu là xem các yếu tố này tự nhiên liên hệ với nhau như thế nào trong đời sống chung.
Kết quả cho thấy mức lo âu xã hội càng cao thì cảm giác kiệt sức sau các tương tác xã hội càng rõ. Tuy nhiên, ở những người vốn có xu hướng tin rằng ấn tượng xã hội tương đối cố định, tác động gây kiệt sức này yếu hơn đáng kể.
Nói cách khác, niềm tin rằng đánh giá xã hội ổn định có vẻ giúp giảm bớt sự mệt mỏi khi giao tiếp.
Nghiên cứu thứ hai: Viết lời tự giới thiệu trước một cuộc gặp giả định
Sau đó, Uziel thực hiện một thí nghiệm trong phòng lab với 200 sinh viên đại học ở Israel để xem việc tác động đến những niềm tin này có thể thay đổi hành vi thực tế hay không.
Các sinh viên được phân ngẫu nhiên vào hai nhóm. Một nhóm đọc và đồng ý với các câu khuyến khích tư duy cố định về việc hình thành ấn tượng. Nhóm còn lại đọc các câu khuyến khích tư duy phát triển.
Với nhóm tư duy cố định, thông điệp được đưa ra là con người thường hình thành những ấn tượng bền vững. Với nhóm tư duy phát triển, thông điệp là ý kiến của con người thường xuyên được cập nhật và thay đổi.
Tiếp đó, người tham gia được yêu cầu viết một đoạn tự giới thiệu kỹ lưỡng, với giả định rằng họ sắp gặp một sinh viên khác để cùng thực hiện một nhiệm vụ.
Các giám khảo độc lập, không biết người tham gia thuộc nhóm nào, đánh giá những đoạn tự giới thiệu này. Họ chấm dựa trên các đặc điểm như sự thân thiện và mức độ tự tin, những yếu tố cho thấy một hình ảnh xã hội hấp dẫn và vững vàng.
Ở nhóm được dẫn dắt theo tư duy phát triển, người lo âu xã hội càng cao thì phần tự giới thiệu càng kém hấp dẫn. Những người này có vẻ dè dặt hơn và ít cuốn hút hơn.
Trong khi đó, ở nhóm được dẫn dắt theo tư duy cố định, lo âu xã hội cao không còn liên quan đến việc tạo ấn tượng kém hơn. Chỉ riêng niềm tin rằng ấn tượng của người khác tương đối ổn định đã giúp những người lo âu thể hiện phiên bản mong muốn hơn của chính mình.
Có thể bạn quan tâm bài viết:
Nghiên cứu thứ ba: Nói về bản thân trước camera
Một thí nghiệm thứ hai nâng mức độ căng thẳng xã hội lên cao hơn. Một nhóm mới gồm 155 sinh viên đại học cũng trải qua bước tác động tư duy tương tự.
Sau đó, họ phải nói về bản thân trong 2 phút trước camera. Việc tự giới thiệu trước ống kính là một phương pháp thường được dùng trong phòng thí nghiệm để tạo ra căng thẳng xã hội.
Các quan sát viên khách quan xem video và đánh giá người tham gia dựa trên giao tiếp bằng mắt, độ rõ của giọng nói, sự thoải mái và dòng chảy cuộc trò chuyện.
Kết quả lặp lại phát hiện từ thí nghiệm trước. Những sinh viên có lo âu xã hội cao và được dẫn dắt theo “tư duy phát triển” trông lo lắng hơn và kém thoải mái hơn trước camera. Ngược lại, những người được dẫn dắt theo “tư duy cố định” thể hiện tốt tương đương các bạn ít lo âu hơn.
Nghiên cứu cuối cùng: Theo dõi trải nghiệm xã hội ngoài đời thực
Trong nghiên cứu cuối cùng, nhóm nghiên cứu theo dõi 158 sinh viên trong vài ngày để đo trải nghiệm xã hội ngoài đời thực.
Người tham gia một lần nữa được phân vào nhóm tư duy cố định hoặc tư duy phát triển. Lần này, họ cũng viết về một ký ức cá nhân phù hợp với niềm tin được gợi ý, nhằm củng cố kiểu tư duy đó.
Ba ngày sau, các sinh viên báo cáo về chất lượng, mức độ căng thẳng và sự hài lòng trong những tương tác xã hội gần đây của họ.
Kết quả cho thấy sự thay đổi tư duy tạo ra khác biệt đáng chú ý ngoài đời thực. Những người có lo âu xã hội cao báo cáo rằng họ có trải nghiệm xã hội tốt hơn và hài lòng hơn trong 3 ngày sau đó nếu trước đó họ được dẫn dắt theo tư duy cố định. Ngược lại, nhóm được dẫn dắt theo tư duy phát triển báo cáo trải nghiệm xã hội kém hơn.
Những nghiên cứu trên gợi ý gì về nỗi sợ bị đánh giá?
Khi áp dụng vào đánh giá xã hội, tư duy phát triển có thể khiến một người tin rằng họ liên tục bị người khác đánh giá rồi đánh giá lại.
Với người vốn đã lo âu xã hội, niềm tin này có thể biến mọi cuộc trò chuyện thành một màn trình diễn căng thẳng. Họ có thể cảm thấy mình phải liên tục kiểm soát hình ảnh, sửa lỗi, làm tốt hơn và tránh để lại ấn tượng xấu.
Trong khi đó, tư duy cố định làm giảm áp lực này. Nếu họ tin rằng ấn tượng của người khác tương đối ổn định, họ có thể thư giãn hơn sau phần giới thiệu ban đầu, thay vì phải liên tục "diễn" trong suốt cuộc trò chuyện.
Cần hiểu kết quả này thận trọng
Những phát hiện này mở ra một cách nhìn mới về việc đối phó với căng thẳng xã hội. Tuy nhiên, nghiên cứu được thực hiện trên nhóm sinh viên và người tham gia trực tuyến nói chung. Nghiên cứu chưa kiểm tra riêng những người được chẩn đoán lâm sàng mắc rối loạn lo âu xã hội.
Ngoài ra, những thay đổi hành vi được quan sát trong phòng thí nghiệm cũng diễn ra trong thời gian tương đối ngắn. Các nghiên cứu trong tương lai cần xác định liệu việc hướng dẫn tư duy cố định về quá trình hình thành ấn tượng có thể mang lại lợi ích lâu dài trong trị liệu lâm sàng hay không.
Nói ngắn gọn, tư duy phát triển thường được xem là có lợi trong nhiều bối cảnh. Nhưng với người có lo âu xã hội cao, riêng trong câu chuyện bị người khác đánh giá, việc tin rằng ấn tượng xã hội không thay đổi liên tục có thể giúp họ bớt căng thẳng, bớt tự theo dõi và giao tiếp tự nhiên hơn.
(Nguồn: PsyPost)