Nắng nóng cực đoan nguy hiểm với người cao tuổi hơn chúng ta tưởng như thế nào?
Siêu El Niño 2026 có thể kéo theo nắng nóng cực đoan. Với người cao tuổi, mức độ nguy hiểm từ nhiệt có thể lớn hơn những gì chúng ta từng ước tính.
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, El Niño đang mạnh lên và có khả năng đạt cường độ rất mạnh vào những tháng cuối năm 2026. Cùng với đó, nền nhiệt tại nhiều khu vực ở Việt Nam được dự báo cao hơn trung bình nhiều năm.
Nắng nóng vốn đã là mối nguy đáng lưu ý với người cao tuổi. Nhưng một nghiên cứu mới từ Stanford cho thấy mức độ ảnh hưởng có thể lớn hơn những gì chúng ta từng ước tính. Khi tuổi tác được đưa vào phép tính, bức tranh về khả năng chịu nhiệt của con người thay đổi đáng kể, cho thấy người cao tuổi cần được bảo vệ sớm hơn trong những giai đoạn nắng nóng kéo dài.
Các mô hình trước đây có thể đã đánh giá thấp tác động của nắng nóng lên người cao tuổi
Người cao tuổi từ lâu đã được xem là nhóm dễ bị ảnh hưởng bởi nắng nóng. Tuy nhiên, nghiên cứu do các nhà khoa học Đại học Stanford dẫn đầu và công bố trên The Lancet Planetary Health cho thấy mức độ rủi ro có thể lớn hơn những gì từng ước tính.
Nhiều mô hình trước đây sử dụng khả năng chịu nhiệt của người trẻ khỏe mạnh để đại diện cho toàn bộ dân số. Trong khi đó, giới hạn chịu nhiệt thay đổi theo tuổi và thấp hơn ở người lớn tuổi.
Vì vậy, nhóm nghiên cứu sử dụng các ngưỡng chịu nhiệt riêng cho từng nhóm tuổi, sau đó kết hợp với dữ liệu khí hậu và dân số toàn cầu để xác định khi nào điều kiện môi trường vượt quá khả năng cơ thể tự cân bằng nhiệt.
Trạng thái này được gọi là uncompensable heat stress (UHS), có thể hiểu là khi cơ thể không còn thải nhiệt đủ nhanh so với lượng nhiệt đang hấp thu. Nếu tiếp tục ở trong môi trường nóng, thân nhiệt có thể tăng dần.
UHS chưa đồng nghĩa người đó đã bị kiệt sức do nhiệt hoặc sốc nhiệt, nhưng cho thấy cơ thể đã vượt qua giới hạn có thể tự duy trì nhiệt độ ổn định.
Nắng nóng cực đoan gây áp lực lên cơ thể người cao tuổi như thế nào?
Khi trời nóng, cơ thể cần tăng lượng máu đến da và tiết mồ hôi để đưa nhiệt ra ngoài. Nhưng khi tuổi tăng lên, khả năng này cũng dần kém hiệu quả hơn.
Cảm giác khát cũng có thể giảm theo tuổi, khiến một số người lớn tuổi không uống đủ nước dù cơ thể đang cần bổ sung. Đây là một trong những lý do người cao tuổi dễ mất nước hơn khi thời tiết nóng.
Nắng nóng còn làm tăng áp lực lên hệ tim mạch. Để giải nhiệt, tim phải làm việc nhiều hơn để đưa máu ra gần bề mặt da. CDC cho biết nhiệt độ cao có thể làm tăng gánh nặng cho tim, đồng thời thúc đẩy mất nước và rối loạn điện giải.
Nguy cơ có thể tăng thêm ở những người mắc bệnh mạn tính hoặc đang sử dụng nhiều loại thuốc. CDC lưu ý người từ 65 tuổi trở lên có nhiều khả năng mắc các bệnh làm thay đổi phản ứng bình thường của cơ thể với nhiệt và sử dụng thuốc ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát thân nhiệt hoặc tiết mồ hôi. Một số thuốc như thuốc lợi tiểu, thuốc kháng cholinergic và một số thuốc tim mạch hoặc tâm thần có thể ảnh hưởng đến cảm giác khát, lượng nước trong cơ thể, tiết mồ hôi hoặc khả năng tản nhiệt.
Vì vậy, khi tiếp xúc với nắng nóng kéo dài, người cao tuổi có thể dễ gặp:
- Mất nước và rối loạn điện giải.
- Kiệt sức do nhiệt hoặc say nóng.
- Bệnh nền trở nặng, đặc biệt các bệnh tim mạch, hô hấp, đái tháo đường và bệnh thận.
- Nguy cơ nhập viện và tử vong liên quan đến nhiệt cao hơn trong các đợt nóng kéo dài.
Theo WHO, tỷ lệ tử vong liên quan đến nhiệt ở người trên 65 tuổi đã tăng khoảng 85% khi so sánh giai đoạn 2017 - 2021 với giai đoạn 2000 - 2004.
Khoảng cách giữa người cao tuổi và người trẻ lớn đến mức nào?
Khi áp dụng ngưỡng chịu nhiệt riêng theo tuổi, nhóm nghiên cứu phát hiện người cao tuổi có thể phải tiếp xúc với điều kiện vượt khả năng tự làm mát sớm hơn và thường xuyên hơn nhiều so với người trẻ.
Trong kịch bản Trái Đất nóng lên 1,5°C, khoảng 22% trong số 1,33 tỷ người trên 60 tuổi trên thế giới được dự báo sẽ phải trải qua ít nhất 180 giờ mỗi năm trong điều kiện vượt ngưỡng cơ thể có thể tự cân bằng nhiệt. Tương đương hơn một tuần mỗi năm tiếp xúc với mức nhiệt mà cơ thể có thể gặp khó khăn trong việc tự làm mát.
Khoảng cách giữa các thế hệ còn rõ hơn khi so sánh các kịch bản khí hậu. Mức phơi nhiễm với nhiệt nguy hiểm ở người cao tuổi khi Trái Đất nóng lên 1,5°C được dự báo còn cao hơn mức người trẻ phải đối mặt ngay cả trong kịch bản nóng lên 4°C.
Nguy cơ không kết thúc khi mặt trời lặn
Một điểm khác từ mô hình nghiên cứu là thời gian tiếp xúc với nhiệt nguy hiểm có thể kéo dài hơn nhiều so với vài giờ nóng nhất trong ngày.
Ở những khu vực chịu ảnh hưởng nặng, người cao tuổi có thể phải trải qua điều kiện vượt ngưỡng chịu nhiệt cả ban ngày lẫn ban đêm và kéo dài trong nhiều tháng khi mức nóng lên toàn cầu tiếp tục tăng.
Nhiệt độ ban đêm vì vậy cũng có ý nghĩa. Nếu môi trường vẫn nóng sau khi mặt trời lặn, cơ thể có ít thời gian hơn để thoát khỏi tình trạng chịu nhiệt kéo dài trước khi bước vào một ngày nóng tiếp theo.
Tóm lại
Nghiên cứu mới cho thấy nắng nóng có thể gây áp lực lên cơ thể người cao tuổi sớm hơn và kéo dài hơn những gì các mô hình trước đây từng ước tính. Không chỉ những giờ nóng nhất trong ngày, nhiệt độ cao kéo dài về đêm cũng có thể khiến cơ thể khó có thời gian phục hồi.
Trong bối cảnh El Niño đang mạnh lên và nền nhiệt tại nhiều khu vực ở Việt Nam có xu hướng cao hơn trung bình nhiều năm, người cao tuổi cần được bảo vệ chủ động hơn, đặc biệt những người có bệnh nền hoặc đang sử dụng nhiều loại thuốc.
Thay vì chờ đến khi người lớn tuổi cảm thấy quá nóng, khát nhiều hay mệt rõ rệt mới xử lý, gia đình nên chú ý sớm đến môi trường sống, khả năng làm mát và tình trạng sức khỏe của họ trong những đợt nóng kéo dài.
Nguồn thông tin tham khảo:
- Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia. Bản tin dự báo, cảnh báo khí hậu thời hạn mùa trên phạm vi toàn quốc từ tháng 9/2026 đến 02/2027. Truy cập từ: https://nchmf.gov.vn/kttvsite/vi-VN/1/ban-tin-du-bao-canh-bao-khi-hau-thoi-han-mua-tren-pham-vi-toan-quoc-tu-thang-9-2026-02-2027-post54090.html
- Kong Q, et al. Exceeding human heat tolerance in a warming, ageing world: a global projection modelling study. The Lancet Planetary Health. 2026. Truy cập từ:
https://www.thelancet.com/journals/lanplh/article/PIIS2542-5196%2826%2900067-7/fulltext - Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Heat and Older Adults (Aged 65+). Truy cập từ: https://www.cdc.gov/heat-health/risk-factors/heat-and-older-adults-aged-65.html
- World Health Organization (WHO). Heat and health. Cập nhật 31/7/2026. Truy cập từ: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/climate-change-heat-and-health
*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.