Nghiên cứu mới phát hiện một yếu tố làm tăng nguy cơ mắc Alzheimer
Nguy cơ mắc Alzheimer có thể bắt đầu từ những thay đổi âm thầm trong não bộ ở tuổi trung niên. Nghiên cứu mới giúp lý giải thêm mối liên hệ này.
Nguy cơ mắc Alzheimer có thể liên quan đến những thay đổi bắt đầu xuất hiện trong hippocampus (hồi hải mã) từ khoảng tuổi 50, vùng não giữ vai trò quan trọng đối với học tập và trí nhớ.
Một nghiên cứu công bố trên Science năm 2026 cho thấy các tế bào miễn dịch thường trú của não, gọi là microglia, giảm dần trong khoảng 50 - 75 tuổi. Đồng thời, những tế bào mang đặc điểm giống tế bào miễn dịch ngoại vi và có tín hiệu viêm mạnh hơn xuất hiện ngày càng nhiều.
Microglia là gì?
Microglia là những tế bào miễn dịch thường trú trong não. Chúng giúp giám sát môi trường xung quanh, loại bỏ tế bào chết, mảnh vụn và các chất có thể gây hại, đồng thời hỗ trợ duy trì hoạt động bình thường của các kết nối thần kinh.
Khác với nhiều tế bào miễn dịch lưu thông trong máu, microglia hình thành từ giai đoạn phát triển phôi thai. Trong thời gian dài, chúng được cho là có thể tự duy trì và làm mới ngay trong não suốt cuộc đời.
Nghiên cứu mới cho thấy quần thể tế bào này có thể không ổn định như chúng ta từng nghĩ.
Điều gì xảy ra khi một người bắt đầu bước sang tuổi 50?
Nhóm nghiên cứu phân tích mô hippocampus sau tử vong của 40 người trưởng thành khỏe mạnh về thần kinh, từ 20 đến 95 tuổi.
Kết quả cho thấy microglia giảm dần rõ rệt trong khoảng 50 - 75 tuổi. Song song đó, một nhóm tế bào khác xuất hiện ngày càng nhiều, mang đặc điểm giống các tế bào miễn dịch ngoại vi và có tín hiệu viêm cao hơn.
Các nhà khoa học chưa khẳng định chắc chắn những tế bào này trực tiếp đi từ máu vào não. Tuy nhiên, sự thay đổi này cho thấy môi trường miễn dịch trong hippocampus có thể được tổ chức lại khi tuổi tác tăng lên.
Nghiên cứu còn ghi nhận sự suy giảm của một số tế bào hỗ trợ hoạt động thần kinh và hàng rào máu não. Điều này cho thấy lão hóa không chỉ ảnh hưởng đến riêng microglia mà còn làm thay đổi nhiều thành phần của môi trường tế bào trong hippocampus.
Sự thay đổi này liên quan thế nào đến nguy cơ mắc Alzheimer?
Tuổi tác là một trong những yếu tố nguy cơ lớn nhất của Alzheimer và nhiều bệnh thoái hóa thần kinh. Tình trạng viêm kéo dài trong não cũng thường được ghi nhận ở những bệnh này.
Nghiên cứu mới gợi ý rằng một phần thay đổi viêm có thể bắt đầu từ tuổi trung niên, khi microglia thường trú giảm dần và những tế bào có xu hướng viêm mạnh hơn xuất hiện nhiều hơn.
Hippocampus lại là vùng não đặc biệt quan trọng đối với trí nhớ và thường được quan tâm trong nghiên cứu về lão hóa, sa sút trí tuệ và Alzheimer. Vì vậy, việc phát hiện sự chuyển đổi tế bào miễn dịch tại đây khiến các nhà khoa học đặt câu hỏi liệu quá trình này có góp phần tạo nên môi trường thuận lợi cho bệnh thoái hóa thần kinh về sau hay không.
Tuy nhiên, hiện chưa thể nói rằng sự thay đổi microglia trực tiếp gây Alzheimer. Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH) cho biết các nghiên cứu tiếp theo sẽ cần xác định liệu quá trình này có thực sự góp phần vào bệnh hay chỉ là một phần của lão hóa bình thường.
Nghiên cứu này có giới hạn gì?
Nghiên cứu được thực hiện trên mô não sau tử vong của 40 người, nên không theo dõi cùng một người từ tuổi trẻ đến tuổi già. Các nhà khoa học đang so sánh những người ở nhiều nhóm tuổi khác nhau để nhận diện xu hướng chung.
Nghiên cứu cũng chỉ tập trung vào hippocampus, vì vậy chưa thể khẳng định quá trình tương tự diễn ra ở toàn bộ não.
Bên cạnh đó, kết quả mới cho thấy mối liên hệ giữa tuổi tác và sự thay đổi của quần thể tế bào miễn dịch, chưa xác định được nguyên nhân. Vẫn chưa rõ vì sao microglia giảm đi, những tế bào thay thế thực sự đến từ đâu và sự chuyển đổi này ảnh hưởng thế nào đến chức năng nhận thức.
Phát hiện này gợi mở điều gì?
Nghiên cứu cho thấy hệ miễn dịch trong não ở tuổi trung niên có thể đã khác đáng kể so với thời trẻ.
Nếu các nghiên cứu tiếp theo xác nhận rằng sự thay đổi này góp phần vào suy giảm nhận thức hoặc Alzheimer, microglia và các tế bào miễn dịch thay thế có thể trở thành những mục tiêu mới để nghiên cứu cách bảo vệ não khi về già.
Hiện tại, phát hiện này chưa đưa ra phương pháp phòng ngừa hay điều trị Alzheimer. Giá trị lớn nhất nằm ở việc xác định được một giai đoạn chuyển đổi miễn dịch trong hippocampus từ khoảng tuổi 50, giúp khoa học hiểu rõ hơn những thay đổi sinh học có thể diễn ra nhiều năm trước khi các vấn đề về trí nhớ xuất hiện.
Nguồn thông tin tham khảo:
- Science. Single-cell multi-omic analysis of the aging human hippocampus. 2026. Truy cập từ: https://www.science.org/doi/10.1126/science.adt8307
- National Institutes of Health (NIH). Brain immunity may undergo major midlife overhaul. 2026. Truy c
https://www.nih.gov/news-events/news-releases/brain-immunity-may-undergo-major-midlife-overhaul
*Nội dung bài viết được biên soạn nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe hữu ích, không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa. Nếu bạn có vấn đề về sức khỏe, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.