Lớn tuổi mới bắt đầu học ngoại ngữ có còn hiệu quả?
Nhiều người cho rằng học ngoại ngữ là việc dành cho trẻ em hoặc người trẻ tuổi vì não bộ lúc này còn linh hoạt và minh mẫn. Thực tế, khả năng học ngôn ngữ có thể thay đổi theo tuổi tác, nhưng điều đó không đồng nghĩa người lớn tuổi không còn khả năng tiếp thu.
Một số nghiên cứu gần đây cho thấy việc tiếp xúc với nhiều ngôn ngữ từ sớm có thể liên quan đến những thay đổi tích cực ở não bộ.
Tuy nhiên, với người bắt đầu học ở tuổi 40, 50 hay 60, giá trị của việc học không chỉ nằm ở việc đạt đến trình độ thành thạo, mà còn ở quá trình não bộ liên tục được rèn luyện.
Học ngoại ngữ từ sớm có lợi thế hơn, nhưng bắt đầu muộn vẫn có ý nghĩa
Một nghiên cứu được trình bày tại Diễn đàn Thần kinh học châu Âu (FENS) 2026 cho thấy những người học ngoại ngữ từ nhỏ và sử dụng thành thạo nhiều ngôn ngữ có xu hướng có các chỉ dấu liên quan đến tuổi não trẻ hơn so với nhóm học muộn hơn hoặc sử dụng ở mức cơ bản.
Tuy nhiên, kết quả này không có nghĩa rằng người bắt đầu học ngoại ngữ khi trưởng thành sẽ không nhận được lợi ích nào. Sự khác biệt nằm ở thời gian tiếp xúc và mức độ sử dụng ngôn ngữ trong nhiều năm, chứ không phải việc học sau một độ tuổi nhất định là vô ích.
Giáo sư Christina Dalla, Chủ tịch Ủy ban Truyền thông của FENS Forum, cho rằng việc học thêm một ngôn ngữ ở bất kỳ độ tuổi nào vẫn có thể mang lại giá trị về mặt xã hội, văn hóa và sức khỏe não bộ. Quá trình học ngoại ngữ cũng tạo ra những thử thách nhận thức khi người học phải ghi nhớ từ mới, làm quen với cấu trúc câu và sử dụng một hệ thống ngôn ngữ khác.
Với người trưởng thành, việc học tiếng Anh, tiếng Nhật, tiếng Trung hay bất kỳ ngôn ngữ nào khác không nhất thiết phải hướng đến mục tiêu nói như người bản xứ. Việc duy trì quá trình học và sử dụng thường xuyên mới là yếu tố quan trọng.
Duy trì thói quen học ngoại ngữ là một cách rèn luyện não bộ
Một điểm được nhiều nghiên cứu về việc sử dụng nhiều ngôn ngữ nhấn mạnh là sự duy trì thường xuyên. Học ngoại ngữ trong một thời gian ngắn rồi ngừng lại có thể khó tạo thành thói quen sử dụng lâu dài, trong khi việc tiếp xúc đều đặn giúp não tiếp tục làm quen và xử lý ngôn ngữ đó.
Vì vậy, người lớn tuổi không nhất thiết phải bắt đầu bằng những mục tiêu quá lớn. Những thói quen nhỏ như nghe một đoạn podcast ngắn mỗi ngày, đọc vài trang sách, xem phim bằng ngôn ngữ gốc hoặc trò chuyện với người khác cũng có thể giúp duy trì quá trình học.
Khi sử dụng ngoại ngữ thường xuyên, não cần liên tục ghi nhớ từ mới, hiểu ngữ cảnh và lựa chọn cách diễn đạt phù hợp. Chính quá trình này tạo ra những thử thách nhận thức, thay vì chỉ đơn thuần ghi nhớ kiến thức.
Với những người từng học ngoại ngữ nhưng đã lâu không sử dụng, việc quên một phần từ vựng hoặc ngữ pháp là điều bình thường. Tuy nhiên, khi bắt đầu tiếp xúc lại thường xuyên, nhiều kỹ năng có thể dần được khôi phục.
Vì vậy, điều quan trọng không nằm ở việc bạn bắt đầu học ngoại ngữ khi bao nhiêu tuổi, mà là cách bạn duy trì việc học sau đó. Não bộ của người trưởng thành vẫn có khả năng thích nghi và tiếp thu những điều mới, dù tốc độ học có thể khác so với trẻ nhỏ.
Nếu đang cân nhắc học một ngoại ngữ mới, tuổi tác không nhất thiết là rào cản. Một ngôn ngữ mới không chỉ giúp mở rộng khả năng giao tiếp mà còn có thể trở thành một cánh cửa mở ra những thế giới mới.