Não bộ của người nói nhiều ngôn ngữ có thật sự "trẻ" hơn?

Một nghiên cứu được trình bày tại Diễn đàn Thần kinh học châu Âu (FENS) 2026 cho thấy người sử dụng nhiều ngôn ngữ có thể sở hữu "tuổi não" trẻ hơn so với tuổi thật. Đặc biệt, ở nhóm sử dụng bốn ngôn ngữ, não bộ được ước tính mang đặc điểm của người trẻ hơn khoảng 13 năm.

Kết quả này gợi lên một câu hỏi thú vị: học ngoại ngữ có thể giúp não bộ lão hóa chậm hơn hay không?

Các nhà khoa học đo "tuổi não" như thế nào?

Khác với tuổi tính theo năm sinh, "tuổi não" phản ánh mức độ già hóa của các mạng lưới thần kinh. Theo thời gian, khả năng kết nối giữa các vùng não có xu hướng suy giảm, kéo theo trí nhớ, khả năng tập trung và tốc độ xử lý thông tin cũng chậm dần.

Để ước tính tuổi não, nhóm nghiên cứu tại Trung tâm Nhận thức, Não bộ và Ngôn ngữ xứ Basque (Tây Ban Nha) sử dụng kỹ thuật chụp từ trường não (magnetoencephalography - MEG). Phương pháp này ghi lại những tín hiệu từ rất nhỏ do các tế bào thần kinh tạo ra, từ đó cho thấy các vùng não đang phối hợp với nhau ra sao.

Sau đó, nhóm nghiên cứu sử dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích dữ liệu của 728 người ở nhiều độ tuổi nhằm xây dựng mô hình dự đoán tuổi não. Mô hình này tiếp tục được kiểm nghiệm trên 144 người khác mà AI chưa từng "quan sát", giúp ước tính tuổi não của từng người độc lập với tuổi thật.

Người nói nhiều ngôn ngữ có não "trẻ" hơn bao nhiêu?

144 người tham gia nghiên cứu đều sống tại vùng Basque (Tây Ban Nha), nơi nhiều người sử dụng từ hai đến bốn ngôn ngữ trong cuộc sống hằng ngày.

Kết quả cho thấy số lượng ngôn ngữ sử dụng càng nhiều thì tuổi não càng có xu hướng trẻ hơn so với tuổi thật.

Theo dữ liệu được công bố trên EurekAlert:

• Người sử dụng hai ngôn ngữ có tuổi não trẻ hơn khoảng 6 năm.
• Người sử dụng ba ngôn ngữ trẻ hơn khoảng 7 năm.
• Người sử dụng bốn ngôn ngữ có tuổi não trẻ hơn khoảng 13 năm.

Nhóm nghiên cứu cũng nhận thấy hiệu quả này không chỉ phụ thuộc vào số lượng ngôn ngữ. Những người học ngoại ngữ từ sớm hoặc đạt trình độ sử dụng thành thạo thường có tuổi não trẻ hơn so với người học muộn hoặc chỉ sử dụng ở mức cơ bản.

Vì sao sử dụng nhiều ngôn ngữ có thể giúp não hoạt động tích cực hơn?

Theo các nhà nghiên cứu, khi một người sử dụng nhiều ngôn ngữ, não bộ không hoàn toàn "tắt" những ngôn ngữ còn lại.

Trong lúc giao tiếp, não phải liên tục lựa chọn đúng từ, đúng ngữ pháp và đúng cách phát âm của ngôn ngữ đang sử dụng, đồng thời ức chế những từ tương tự ở các ngôn ngữ khác. Quá trình này diễn ra rất nhanh và lặp lại liên tục.

Việc thường xuyên thực hiện những "bài tập" như vậy được cho là giúp các mạng lưới thần kinh liên quan đến chú ý, trí nhớ làm việc và kiểm soát nhận thức duy trì hoạt động tích cực trong thời gian dài.

Đây là một trong những giả thuyết được các nhà khoa học đưa ra để giải thích vì sao người đa ngôn ngữ có xu hướng sở hữu tuổi não trẻ hơn.

Phát hiện này cần được hiểu đúng

Dù kết quả khá ấn tượng, nghiên cứu chưa chứng minh việc học thêm ngoại ngữ là nguyên nhân trực tiếp giúp não lão hóa chậm.

Đây là nghiên cứu quan sát, nghĩa là các nhà khoa học chỉ ghi nhận người nói nhiều ngôn ngữ có xu hướng sở hữu tuổi não trẻ hơn. Những người này cũng có thể đồng thời có trình độ học vấn cao hơn, giao tiếp xã hội nhiều hơn hoặc duy trì nhiều hoạt động kích thích trí não khác, những yếu tố đều có lợi cho sức khỏe não bộ.

Nhóm nghiên cứu cho biết họ đã điều chỉnh một số yếu tố như tuổi, giới tính và trình độ học vấn, nhưng vẫn chưa thể loại bỏ hoàn toàn ảnh hưởng của lối sống hay môi trường sống.

Để khẳng định quan hệ nhân quả, cần thêm các nghiên cứu theo dõi dài hạn hoặc thử nghiệm can thiệp đánh giá sự thay đổi của não bộ trước và sau khi học ngoại ngữ.

Học ngoại ngữ có thể là một mảnh ghép giúp não khỏe hơn

Kết quả từ FENS 2026 bổ sung thêm bằng chứng cho thấy việc sử dụng nhiều ngôn ngữ lâu dài có thể liên quan đến quá trình lão hóa não chậm hơn.

Trước đó, cùng nhóm nghiên cứu cũng công bố một nghiên cứu trên Nature Aging năm 2025 với dữ liệu của hơn 86.000 người tại 27 quốc gia châu Âu và ghi nhận xu hướng tương tự.

Dù vậy, học ngoại ngữ không phải là "bí quyết" duy nhất để giữ não khỏe. Các chuyên gia vẫn khuyến nghị kết hợp nhiều thói quen có lợi như duy trì vận động, ngủ đủ giấc, giao tiếp xã hội, kiểm soát bệnh mạn tính và tiếp tục học hỏi những kỹ năng mới.

Trong bức tranh đó, việc sử dụng nhiều ngôn ngữ có thể là một mảnh ghép đáng chú ý giúp duy trì sức khỏe não bộ khi tuổi tác tăng lên.