BHYT có thể mở rộng chi trả chụp PET/CT và xét nghiệm ung thư
Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo thông tư mở rộng phạm vi thanh toán bảo hiểm y tế đối với kỹ thuật chụp PET/CT và một số xét nghiệm chỉ điểm khối u.
Với chi phí có thể lên đến 20-25 triệu đồng cho một lần chụp PET/CT, không ít người bệnh ung thư phải cân nhắc rất kỹ trước khi thực hiện, ngay cả khi đã có chỉ định của bác sĩ.
Trong điều trị ung thư, đây không chỉ là câu chuyện chi phí, mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng đánh giá bệnh, theo dõi đáp ứng điều trị và lựa chọn phác đồ phù hợp.
Dự thảo thông tư mới của Bộ Y tế, được xây dựng để triển khai Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi, bổ sung năm 2024, đang đề xuất mở rộng thêm một số chỉ định được quỹ Bảo hiểm y tế (BHYT) thanh toán.
Nếu chính sách này được ban hành, khoảng cách tiếp cận giữa người bệnh và các kỹ thuật chẩn đoán hiện đại có thể được thu hẹp hơn.
PET/CT quan trọng thế nào trong điều trị ung thư?
PET/CT là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh kết hợp giữa PET, giúp đánh giá hoạt động chuyển hóa của mô, và CT, giúp ghi nhận hình ảnh giải phẫu. Nhờ đó, bác sĩ có thể quan sát không chỉ hình dạng, vị trí tổn thương, mà còn đánh giá mức độ hoạt động của khối u.
Trong ung thư học, PET/CT thường được sử dụng để đánh giá giai đoạn bệnh, phát hiện tổn thương di căn, theo dõi đáp ứng điều trị và hỗ trợ phát hiện tái phát trong một số trường hợp. Đây là những thông tin quan trọng để bác sĩ quyết định người bệnh cần tiếp tục phác đồ hiện tại, thay đổi hướng điều trị hay theo dõi sát hơn.
Tại Việt Nam, BHYT hiện đã thanh toán PET/CT trong một số chỉ định nhất định, như ung thư hạ họng, thanh quản, ung thư vú và ung thư cổ tử cung, với giới hạn theo điều kiện quy định. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều nhóm người bệnh có chỉ định chuyên môn nhưng phải tự chi trả phần lớn chi phí do chưa thuộc phạm vi thanh toán.
Những nhóm người bệnh có thể được hưởng lợi
Theo dự thảo, phạm vi thanh toán PET/CT có thể được mở rộng theo một số hướng đáng chú ý.
Với người bệnh ung thư phổi không phải tế bào nhỏ và ung thư thực quản, dự thảo đề xuất bổ sung chỉ định đánh giá đáp ứng điều trị. Quỹ BHYT dự kiến thanh toán tối đa một lần trong vòng 12 tháng, theo các điều kiện chuyên môn được quy định.
Đây là điểm có ý nghĩa thực tế, bởi ung thư phổi và ung thư thực quản đều là những bệnh lý cần đánh giá chính xác mức độ đáp ứng sau điều trị. Nếu người bệnh được tiếp cận PET/CT với sự hỗ trợ từ BHYT, bác sĩ có thể có thêm căn cứ để điều chỉnh phác đồ kịp thời, trong khi người bệnh giảm bớt áp lực tài chính.
Với người mắc u lympho Hodgkin và u lympho không Hodgkin, dự thảo bổ sung chỉ định theo dõi sau điều trị. Mức thanh toán có thể lên đến 4 lần trong 24 tháng đầu kể từ khi phát hiện bệnh, theo điều kiện quy định.
Đây là nhóm bệnh thường cần theo dõi sát sau điều trị để đánh giá đáp ứng và phát hiện dấu hiệu tái phát khi có chỉ định. Việc mở rộng thanh toán cho PET/CT trong giai đoạn theo dõi có thể giúp người bệnh bớt phải lựa chọn giữa nhu cầu kiểm tra y khoa và khả năng chi trả của gia đình.
Ngoài ra, người bệnh thuộc một số nhóm ung thư như dạ dày, đại trực tràng, các ung thư vùng đầu - cổ, tuyến giáp, tuyến tiền liệt, buồng trứng, đường mật, tinh hoàn, khoang miệng, ung thư tế bào hắc tố… vẫn có thể được quỹ BHYT thanh toán tối đa một lần trong 12 tháng nếu đáp ứng điều kiện quy định.
Xét nghiệm chỉ điểm khối u cũng được đề xuất mở rộng
Không chỉ chẩn đoán hình ảnh, dự thảo còn đề xuất mở rộng thanh toán đối với một số xét nghiệm sinh hóa phục vụ chẩn đoán và theo dõi ung thư.
Đáng chú ý, xét nghiệm CA 19-9 trước đây được BHYT chi trả trong ung thư tụy và ung thư đường mật, nay được đề xuất mở rộng sang người bệnh ung thư đại trực tràng và ung thư gan.
Các xét nghiệm chỉ điểm khối u như CA 19-9, AFP, CEA hay CA 125 thường được sử dụng trong thực hành lâm sàng để hỗ trợ theo dõi diễn tiến bệnh, đánh giá hiệu quả điều trị hoặc phát hiện nguy cơ tái phát trong một số loại ung thư. Dù không phải xét nghiệm nào cũng dùng để chẩn đoán độc lập, đây vẫn là mảnh ghép quan trọng khi được đặt trong bối cảnh lâm sàng, hình ảnh học và các kết quả xét nghiệm khác.
Việc đề xuất mở rộng điều kiện thanh toán cho các xét nghiệm này cho thấy hướng cập nhật danh mục BHYT theo nhu cầu chẩn đoán, điều trị và theo dõi bệnh ung thư trong thực tế.
Giảm gánh nặng tài chính cho người bệnh ung thư
Ung thư không chỉ là cuộc chiến về sức khỏe, mà còn là áp lực tài chính kéo dài với nhiều gia đình. Chi phí khám, xét nghiệm, thuốc, đi lại, ăn ở và chăm sóc có thể khiến người bệnh phải trì hoãn hoặc từ bỏ một số bước theo dõi cần thiết.
Vì vậy, việc mở rộng danh mục BHYT thanh toán có ý nghĩa vượt ra ngoài một kỹ thuật y khoa cụ thể. Với người bệnh, được quỹ BHYT hỗ trợ cho PET/CT hoặc xét nghiệm chỉ điểm khối u có thể đồng nghĩa với việc họ có thêm cơ hội tiếp cận chẩn đoán chính xác hơn, theo dõi bệnh đầy đủ hơn và giảm bớt gánh nặng chi phí tự trả.
Với hệ thống y tế, chính sách này cũng có thể tạo động lực để các bệnh viện đầu tư kỹ thuật cao, nâng chất lượng chẩn đoán và điều trị ung thư. Tuy nhiên, đi kèm với đó là yêu cầu kiểm soát chỉ định hợp lý, tránh lạm dụng kỹ thuật và bảo đảm sử dụng hiệu quả quỹ BHYT.
Từ chính sách đến thực tế vẫn cần thêm nhiều bước
Ngay cả khi dự thảo được thông qua, quyền lợi của người bệnh trên thực tế vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Không phải cơ sở y tế nào cũng có máy PET/CT hoặc đủ điều kiện triển khai kỹ thuật. Một số bệnh viện có thể cần thời gian để ký kết, cập nhật quy trình thanh toán hoặc hoàn thiện thủ tục chuyên môn với cơ quan bảo hiểm xã hội.
Do đó, người bệnh không nên hiểu rằng các quyền lợi mới đã được áp dụng ngay lập tức. Đây hiện vẫn là dự thảo thông tư, chưa có hiệu lực pháp lý.
Trong thời gian chờ văn bản chính thức, người bệnh ung thư và gia đình nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị và bộ phận thanh toán BHYT tại cơ sở khám chữa bệnh. Việc này giúp xác định rõ chỉ định nào hiện đang được quỹ BHYT chi trả, chỉ định nào chưa được áp dụng và những giấy tờ cần chuẩn bị nếu thực hiện kỹ thuật.
Dù còn cần thêm thời gian để hoàn thiện, đề xuất mở rộng thanh toán PET/CT và xét nghiệm ung thư vẫn là tín hiệu tích cực. Khi các kỹ thuật chẩn đoán hiện đại từng bước được đưa vào phạm vi BHYT, người bệnh có thêm cơ hội tiếp cận chăm sóc y tế phù hợp hơn, thay vì phải để chi phí trở thành rào cản trong hành trình điều trị.