RSV ở người lớn tuổi: Mối nguy đang bị xem nhẹ trong bối cảnh già hóa dân số

Ở người trẻ khỏe mạnh, ho, sổ mũi hay khó thở nhẹ đôi khi chỉ được xem là một đợt bệnh theo mùa. Nhưng với người lớn tuổi, đặc biệt là những người có bệnh mạn tính, nhiễm trùng hô hấp có thể khiến bệnh nền nặng lên, làm tăng nguy cơ nhập viện và ảnh hưởng đến khả năng sống tự lập sau đó.

Đây cũng là một trong những nội dung được thảo luận tại Hội thảo Khoa học RSV 2026 với chủ đề "Strong Breath, Peaceful Living" (Hơi thở khỏe mạnh - Cuộc sống an yên), do Hội Y học Dự phòng Việt Nam tổ chức tại TP.HCM với sự hỗ trợ khoa học từ Pfizer.

Sự kiện tập trung thảo luận về gánh nặng của RSV ở người lớn tuổi, đặc biệt trong bối cảnh dân số già hóa nhanh, tỷ lệ bệnh mạn tính gia tăng và các bệnh nhiễm trùng hô hấp theo mùa tiếp tục tạo áp lực lên hệ thống y tế.

Hội thảo quy tụ quy tụ hơn 120 chuyên gia trong lĩnh vực hô hấp và y tế công cộng đến từ Việt Nam, Úc, Indonesia, Malaysia, Pakistan, Philippines, Singapore, Đài Loan và Thái Lan.

Khi hơi thở khỏe cũng là một phần của lão hóa khỏe mạnh

RSV, hay vi-rút hợp bào hô hấp, thường được nhắc đến nhiều ở trẻ nhỏ. Tuy nhiên, các chuyên gia tại hội thảo cho rằng tác động của RSV đối với người lớn tuổi cũng cần được nhìn nhận nghiêm túc hơn, nhất là trong bối cảnh ngày càng nhiều người cao tuổi sống cùng bệnh mạn tính.

Phát biểu tại hội thảo, GS.TS.BS Phan Trọng Lân, Chủ tịch Hội Y học Dự phòng Việt Nam, nhấn mạnh RSV không nên chỉ được xem là một đợt nhiễm trùng hô hấp thoáng qua.

“

Già hóa dân số đang tái định hình bức tranh sức khỏe tại nhiều quốc gia châu Á - Thái Bình Dương, ngày càng nhiều người cao tuổi sống cùng bệnh mạn tính với các nguy cơ phức tạp. Và RSV không đơn thuần là một bệnh nhiễm trùng hô hấp nhẹ, mà có thể làm nặng thêm bệnh nền, dẫn đến nhập viện và suy giảm chức năng kéo dài trong nhóm dân số dễ bị tổn thương này. Hô hấp khỏe mạnh không chỉ là lá phổi khỏe mạnh. Cuộc sống an yên không chỉ là sống lâu hơn. Mục tiêu cuối cùng của dự phòng không chỉ là tránh bệnh tật, mà còn là giúp người dân duy trì khả năng vận động, sự độc lập và chất lượng cuộc sống khi tuổi ngày càng cao.

GS.TS.BS Phan Trọng Lân nhận định.

Theo thông tin được chia sẻ tại hội thảo, đến năm 2050, số người từ 60 tuổi trở lên tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương được dự báo có thể đạt khoảng 1,3 tỷ người.

Điều này kéo theo nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng lớn, đồng thời làm gia tăng gánh nặng của các bệnh như tim mạch, đái tháo đường và bệnh hô hấp mạn tính.

Đối với người lớn tuổi có bệnh nền, RSV có thể khiến tình trạng bệnh hiện có trở nên nặng hơn, làm tăng nguy cơ nhập viện và ảnh hưởng đến khả năng sinh hoạt tự chủ, ngay cả sau khi đã vượt qua giai đoạn cấp tính.

Là đơn vị hỗ trợ khoa học cho hội thảo, Pfizer Việt Nam cam kết tiếp tục đồng hành cộng đồng y khoa trong việc thúc đẩy đối thoại khoa học và nâng cao nhận thức về các bệnh hô hấp ở người lớn tuổi.

Ông Mark Kuo, Tổng Giám đốc Pfizer Việt Nam, phụ trách thị trường Việt Nam và Thái Lan, chia sẻ: "Trong bối cảnh dân số già hóa nhanh, việc bảo vệ sức khỏe hô hấp cho người lớn tuổi ngày càng trở nên cấp thiết. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa đội ngũ y tế, cơ quan quản lý và các bên liên quan. Thông qua Hội thảo Khoa học RSV: Hơi thở khỏe mạnh - Cuộc sống an yên, Pfizer mong muốn đồng hành cùng Hội Y học Dự phòng Việt Nam và cộng đồng khoa học khu vực, nơi các chuyên gia có thể trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, góc nhìn và tìm kiếm những giải pháp phù hợp, hướng đến việc nâng cao chất lượng sống cho người cao tuổi trong tương lai."

RSV có thể làm nặng thêm các bệnh mạn tính

Tại hội thảo, các chuyên gia đã thảo luận về mối liên hệ giữa RSV và nhiều bệnh mạn tính thường gặp ở người lớn tuổi, bao gồm bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen suyễn, bệnh tim mạch và đái tháo đường.

Ở chiều ngược lại, chính các bệnh nền này cũng có thể khiến người bệnh dễ diễn tiến nặng hơn khi nhiễm RSV. Điều này tạo thành một vòng xoắn nguy cơ: người có bệnh nền dễ bị ảnh hưởng nặng hơn khi nhiễm vi-rút hô hấp, trong khi RSV lại có thể khiến tình trạng bệnh nền trở nên khó kiểm soát hơn.

Các chuyên gia cho biết RSV có thể liên quan đến các đợt cấp nghiêm trọng ở người bệnh COPD hoặc hen suyễn. Với người có bệnh tim mạch, nhiễm RSV cũng được ghi nhận có thể làm tăng nguy cơ xảy ra các biến cố như nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.

Không chỉ dừng lại ở nguy cơ nhập viện, một số người lớn tuổi sau khi hồi phục khỏi đợt nhiễm cấp tính vẫn có thể phải đối mặt với các hệ lụy kéo dài như suy giảm chức năng phổi, biến chứng tim mạch, nguy cơ tái nhập viện hoặc giảm dần khả năng sống tự lập.

GS.TS.BS Wei Chih Chen, Giám đốc Khoa Điều trị Hô hấp, Khoa Nội Lồng ngực, Bệnh viện Đa khoa Cựu chiến binh Đài Bắc, cho rằng việc phòng ngừa và quản lý rủi ro cần được đặt trong bối cảnh dân số khu vực ngày càng già hóa.

“

Khi số lượng người cao tuổi ngày càng gia tăng trên khắp khu vực châu Á - Thái Bình Dương, hệ thống y tế sẽ phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ các bệnh nhiễm trùng hô hấp. Đối với RSV, điều quan trọng là nâng cao nhận thức, nhận diện sớm những người có nguy cơ cao và tăng cường các giải pháp dự phòng nhằm hạn chế nguy cơ diễn tiến nặng, đồng thời giảm áp lực lên hệ thống y tế.

GS.TS.BS Wei Chih Chen chia sẻ.

Tại Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, các mô hình dự báo cho thấy RSV đang là một gánh nặng đáng lưu ý với sức khỏe người lớn tuổi.

Những ước tính về số ca nhiễm trùng hô hấp cấp liên quan đến RSV trong 5 năm tới cũng nhắc lại tầm quan trọng của việc nhận diện sớm nguy cơ và chăm sóc sức khỏe hô hấp chủ động hơn cho nhóm tuổi này.

Ngoài bệnh nền, các yếu tố nguy cơ phổ biến trong khu vực, chẳng hạn như hút thuốc lá, cũng được nhắc đến như một yếu tố có thể làm suy giảm chức năng hô hấp và làm tăng nguy cơ diễn tiến nặng khi người lớn tuổi nhiễm RSV.

Theo các dữ liệu được trình bày tại hội thảo, RSV đang tạo ra gánh nặng đáng kể ở người lớn tuổi tại một số quốc gia như Úc, Canada, Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore và Hàn Quốc.

Tổng số ca nhập viện ước tính liên quan đến RSV ở nhóm tuổi này khoảng 778.000 trường hợp, với chi phí điều trị khoảng 2,8 tỷ USD mỗi năm.

Vì sao RSV ở người lớn tuổi dễ bị đánh giá thấp?

Một trong những thách thức lớn hiện nay là RSV ở người lớn tuổi vẫn chưa được nhận diện tương xứng với mức độ ảnh hưởng thực tế.

Trong nhận thức của nhiều người, RSV thường gắn với trẻ nhỏ nhiều hơn là người cao tuổi. Vì vậy, các triệu chứng hô hấp ở người lớn tuổi đôi khi dễ bị xem nhẹ hoặc nhầm lẫn với các bệnh hô hấp theo mùa khác.

Việc chẩn đoán RSV ở nhóm tuổi này cũng không đơn giản. Triệu chứng bệnh thường không đặc hiệu, có thể giống cảm lạnh, cúm mùa hoặc các bệnh nhiễm trùng hô hấp khác.

Trong một số trường hợp, tình trạng đồng nhiễm với các tác nhân như COVID-19 càng khiến quá trình chẩn đoán trở nên phức tạp.

Bên cạnh đó, dữ liệu dịch tễ học về RSV ở người lớn tuổi tại nhiều quốc gia trong khu vực vẫn còn hạn chế. Điều này khiến gánh nặng thực sự của bệnh chưa được phản ánh đầy đủ, từ đó ảnh hưởng đến cách cộng đồng và hệ thống y tế nhìn nhận nguy cơ.

PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng, Giảng viên cao cấp, Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Y Dược TP.HCM, cho rằng việc nhận diện đầy đủ và đo lường chính xác gánh nặng RSV là yếu tố quan trọng trong chăm sóc sức khỏe người lớn tuổi.

“

Thách thức của RSV ở người lớn tuổi không chỉ nằm ở bệnh lý mà còn ở việc nhận diện và đo lường đúng gánh nặng của bệnh. Khi nhận thức còn hạn chế, dữ liệu còn phân tán và thực hành chẩn đoán chưa đồng nhất, RSV vẫn là nguy cơ tiếp tục bị đánh giá thấp dù có thể gây ra hậu quả đáng kể đối với người lớn tuổi.

PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng nhận định.

Dự phòng sớm để người cao tuổi sống khỏe và tự lập lâu dài hơn

Từ những thảo luận tại hội thảo, các chuyên gia đồng thuận rằng nâng cao nhận thức về RSV cần được đặt trong bức tranh rộng hơn của lão hóa khỏe mạnh.

Với người lớn tuổi, mục tiêu chăm sóc sức khỏe không chỉ là điều trị khi bệnh xuất hiện, mà còn là giảm nguy cơ biến chứng, hạn chế nhập viện và giúp họ duy trì khả năng vận động, sinh hoạt tự lập lâu nhất có thể.

Điều này bắt đầu từ việc nhận diện người có nguy cơ cao, chú ý hơn đến các triệu chứng hô hấp theo mùa, quản lý tốt bệnh nền, hạn chế các yếu tố làm suy giảm chức năng hô hấp như hút thuốc lá và chủ động trao đổi với nhân viên y tế về các biện pháp dự phòng phù hợp.

Khép lại phiên thảo luận khoa học, GS.TS.BS Grant Waterer, Giáo sư Y khoa tại Đại học Tây Úc, nhấn mạnh vai trò của dự phòng và quản lý nguy cơ từ sớm trong bối cảnh dân số già hóa đang tạo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống y tế.

“

Khi số lượng người cao tuổi tiếp tục gia tăng, hệ thống y tế sẽ phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ các bệnh nhiễm trùng hô hấp như RSV. Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy tăng cường nhận thức cộng đồng, áp dụng các biện pháp dự phòng và quản lý nguy cơ từ sớm có thể góp phần giảm tải cho hệ thống y tế, đồng thời giúp người lớn tuổi duy trì sức khỏe và khả năng sống tự lập lâu dài hơn.

GS.TS.BS Grant Waterer chia sẻ.

Trong bối cảnh người dân ngày càng quan tâm đến lão hóa khỏe mạnh, RSV không còn là câu chuyện riêng của chuyên ngành hô hấp.

Đây là vấn đề cần được nhìn nhận trong bức tranh rộng hơn của y tế dự phòng, quản lý bệnh mạn tính và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, nhằm giúp mỗi người không chỉ sống lâu hơn mà còn duy trì được khả năng vận động, sự độc lập và chất lượng sống khi tuổi ngày càng cao.

Anh Thư