Các nhà khoa học Việt mở ra hướng tiếp cận mới trong điều trị ung thư hạch

Lần đầu tiên tại Việt Nam, các nhà khoa học đã tiếp cận ung thư hạch từ nhóm tế bào gốc tạo máu CD34+, nơi được xem là khởi nguồn của hệ miễn dịch.

Hướng nghiên cứu này không chỉ giúp làm rõ cơ chế hình thành bệnh mà còn mở ra tiềm năng điều trị cá thể hóa theo đặc điểm di truyền của từng bệnh nhân trong tương lai.

Ung thư hạch là bệnh gì?

Theo Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, ung thư hạch (u lympho) là bệnh lý ác tính của hệ bạch huyết, xảy ra khi các tế bào lympho phát triển bất thường và mất kiểm soát.

Điều đáng lo ngại là bệnh thường khởi phát âm thầm với những biểu hiện dễ bị bỏ qua như nổi hạch không đau, mệt mỏi hoặc sụt cân. Dù y học đã có nhiều tiến bộ trong điều trị, hiệu quả điều trị giữa các bệnh nhân vẫn có sự khác biệt lớn.

Các chuyên gia cho rằng điều này có thể liên quan đến yếu tố di truyền và hoạt động của hệ miễn dịch, nhưng cơ chế cụ thể hiện vẫn chưa được hiểu đầy đủ, đặc biệt trên bệnh nhân Việt Nam.

Tiếp cận ung thư từ gốc rễ của hệ miễn dịch

Trong những năm gần đây, nghiên cứu ung thư hạch trên thế giới đang dần chuyển hướng từ điều trị triệu chứng sang tìm hiểu gốc rễ của bệnh ở cấp độ tế bào và gen.

Một trong những nhóm tế bào được quan tâm là tế bào gốc tạo máu CD34+, nguồn sinh ra nhiều tế bào miễn dịch quan trọng của cơ thể. Ngoài ra, các tế bào tua, đại thực bào và những gen điều hòa miễn dịch như A20 hay CYLD cũng được xem là những mắt xích quan trọng liên quan đến sự tiến triển của bệnh.

Từ hướng tiếp cận này, PGS.TS Nguyễn Thị Xuân cùng nhóm nghiên cứu tại Viện Sinh học đã thực hiện đề tài nghiên cứu vai trò của các gen điều hòa trên tế bào gốc CD34+ và tế bào tua trong ung thư hạch.

Nhóm sử dụng công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới kết hợp kỹ thuật chỉnh sửa gen hiện đại để tìm hiểu những biến đổi di truyền liên quan đến bệnh.

Theo các nhà nghiên cứu, việc tập trung vào tế bào CD34+ thay vì chỉ nghiên cứu trực tiếp trên khối u đã giúp phát hiện thêm nhiều biến thể gen ẩn trước đây ít được chú ý.

Phát hiện nhiều gen liên quan trực tiếp đến ung thư hạch

Một trong những kết quả nổi bật của nghiên cứu là phát hiện nhiều biến thể gen liên quan trực tiếp đến ung thư hạch, trong đó có NCF1, MMP9, VDR và đặc biệt là CNN2 cùng MUC4.

Theo nhóm nghiên cứu, CNN2 và MUC4 xuất hiện với tần suất cao ở bệnh nhân ung thư hạch. Khi hai gen này hoạt động ở mức thấp, bệnh có xu hướng tiến triển nặng hơn và đi kèm phản ứng viêm hoặc rối loạn các chỉ số máu.

Những phát hiện này mở ra khả năng sử dụng các gen như một dạng tín hiệu cảnh báo sớm, giúp bác sĩ nhận diện nhóm bệnh nhân nguy cơ cao để có hướng điều trị phù hợp hơn.

PGS.TS Nguyễn Thị Xuân cho biết chính sự khác biệt về gen có thể lý giải vì sao có bệnh nhân đáp ứng điều trị tốt, trong khi người khác lại tiến triển nặng hơn.

Mở ra hướng điều trị trúng đích trong tương lai

Bên cạnh việc phát hiện các biến thể gen, nghiên cứu cũng làm rõ vai trò của gen A20, được xem như một "công tắc" điều khiển hoạt động của tế bào miễn dịch.

Khi gen này hoạt động bất thường, khả năng nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư của các tế bào miễn dịch bị ảnh hưởng rõ rệt. Ngược lại, nếu điều chỉnh được hoạt động của A20, hiệu quả tiêu diệt tế bào ung thư có thể được cải thiện.

Một phát hiện đáng chú ý khác liên quan đến thuốc hóa trị Doxorubicin. Theo nhóm nghiên cứu, loại thuốc này không chỉ tiêu diệt tế bào ung thư mà còn có khả năng kích hoạt hệ miễn dịch tham gia vào quá trình chống ung thư.

Đặc biệt, khi kết hợp với các thuốc nhắm trúng đích như Everolimus, hiệu quả điều trị có thể tăng lên ở những bệnh nhân có bất thường gen nhất định.

Ngoài ra, nghiên cứu cũng cho thấy gen CNN2 có vai trò điều hòa hoạt động của tế bào tua, một trong những "chiến binh" quan trọng của hệ miễn dịch. Gen này ảnh hưởng đến phản ứng viêm, quá trình chết tế bào và khả năng đáp ứng miễn dịch.

Theo nhóm nghiên cứu, đây có thể là nền tảng quan trọng để phát triển các phác đồ điều trị trúng đích và cá thể hóa cho bệnh nhân trong tương lai.

Tiến gần hơn đến điều trị cá thể hóa cho bệnh nhân Việt Nam

Các kết quả nghiên cứu hiện đã được công bố trên nhiều tạp chí khoa học trong và ngoài nước.

Không chỉ góp phần làm rõ cơ chế hình thành ung thư hạch, công trình còn tạo nền tảng cho những hướng nghiên cứu sâu hơn về điều trị cá thể hóa tại Việt Nam, nơi dữ liệu di truyền của bệnh nhân vẫn còn hạn chế so với thế giới.

Theo các nhà khoa học, hiểu được sự khác biệt di truyền ở từng bệnh nhân có thể là chìa khóa giúp lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp hơn, thay vì áp dụng cùng một hướng tiếp cận cho tất cả người bệnh.

Minh Tâm